I SA/Bd 420/10

I SA/Bd 420/10 POSTANOWIENIE Dnia 25 listopada 2010r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Teresa Liwacz po rozpoznaniu w dniu 25 listopada 2010r. na posiedzeniu niejawnym wniosku T. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi T. G. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od listopada 20004r. do sierpnia 2006r. postanawia: oddalić wniosek I SA/Bd 420/10 UZASADNIENIE W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału I z dnia 26 maja 2010r. wzywające do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 2.425 zł strona wniosła o częściowe zwolnienie od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, sporządzonym na urzędowym formularzu PPF, wnioskodawca podał, że jest jedynym żywicielem rodziny posiadającym na utrzymaniu małżonkę oraz ósemkę dzieci. Wskazał również, że z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej osiąga miesięczny dochód brutto w wysokości 2.500 zł. Jako majątek wykazał, podlegające zabezpieczeniu w postępowaniu karnym: dom o powierzchni 200 m², rozpoczętą budowę, samochód ciężarowy Nissan Navara. Wezwaniem z dnia 07 lipca 2010r. (przedłużanym dwukrotnie tj. 26 lipca oraz 3 września) pełnomocnik skarżącego został zobligowany do przedłożenia w terminie 14 od dnia otrzymania wezwania: zeznań podatkowych, wyciągów z osobistych i firmowych rachunków bankowych, bilansu z bieżącej działalności prowadzonego przedsiębiorstwa, tytułów egzekucyjnych i wykonawczych oraz oszacowania ponoszonych wydatków związanych z utrzymaniem rodziny. W odpowiedzi na powyższe wezwanie w piśmie z dnia 27 sierpnia 2010r. pełnomocnik podał, że skarżący ponosi opłaty za zużycie energii elektrycznej w kwocie 450 zł oraz wywóz nieczystości, w kwocie 450 zł. Ponownie oświadczył, iż na wskazanych w formularzu PPF składnikach majątkowych skarżącego ciąży zajęcie komornicze. Do powyższego pisma załączono: PIT-36 L za 2009r., w którym skarżący wykazał stratę w kwocie 107.026,54 zł; wezwanie do zapłaty z 21 lipca 2010r. wystosowane przez Zakład Wodociągów i Usług Komunalnych na kwotę 1.944,67 zł oraz upomnienie wystosowane do skarżącego przez bank informujące o zadłużeniu PW GRATOM na kwotę 3.461 zł. Postanowieniem z dnia 13 października 2010r. referendarz przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia z wpisu od skargi w kwocie powyżej 1000 zł. Na powyższe postanowienie pismem z dnia 08 listopada 2010r. pełnomocnik skarżącego wniósł do tut. Sądu sprzeciw, w którym wskazał, że w powyższym postanowieniu błędnie przyjęto, iż skarżący w rozumieniu art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. wykazał jedynie istnienie przesłanek przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia go z wpisu od skargi w kwocie powyżej 1000 zł. W ocenie pełnomocnika biorąc pod uwagę niskie dochody skarżącego oraz liczbę osób pozostających na jego utrzymaniu należało dojść do wniosku, że całość środków pozostających do jego dyspozycji przeznaczana jest wyłącznie na zaspokojenie koniecznych potrzeb skarżącego oraz jego rodziny. Zdaniem pełnomocnika materiał dowodowy uzasadnia przyznanie skarżącemu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od całości wpisu od skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.; dalej p.p.s.a.) prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej, finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Strona w niniejszej sprawie wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w zakresie wpisu od skargi. W tym miejscu należy przypomnieć, że prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony z ponoszenia kosztów sądowych, nie sprowadza się do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej, na budżet państwa, składający się z podatków i pozostałych wpływów. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu omawiana instytucja, stanowiąc pomoc państwa winna być przyznawana tym osobom, które jej rzeczywiście potrzebują i które z uwagi na trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów procesu bez wywoływania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Jak wynika z akt sprawy pełnomocnik wezwaniem z dnia 07 lipca 2010r. na podstawie przepisu art. 255 p.p.s.a. został wezwany do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez złożenie: kopii zeznania podatkowego o wysokości osiągniętego dochodu przez skarżącego oraz jego żonę za 2009r., wyciągów z posiadanych przez skarżącego oraz jego żonę firmowych oraz prywatnych rachunków bankowych, dokumentu potwierdzającego dodatkowe obciążenie budżetu domowego innymi wydatkami (spłaty kredytów bankowych lub innych należności budżetowych), oświadczenia o ponoszonych wydatkach związanych z koniecznym utrzymaniem gospodarstwa domowego oraz ich udokumentowaniem, aktualnego sprawozdania finansowego firmy, a także wykaz tytułów egzekucyjnych oraz wykonawczych. Podkreślenia wymaga fakt, że stronie dwukrotnie przedłużano termin do przedłożenia powyższych dokumentów. Pełnomocnik skarżącego w piśmie z dnia 27 sierpnia 2010r. lakoniczne podał, że skarżący ponosi opłaty za energię elektryczną oraz wywóz nieczystości każdą w kwocie 450 zł. Jednocześnie dołączył dokumenty z których jedynie wynika, że firma skarżącego osiągnęła w zeszłym roku stratę w kwocie 107.026,54 zł, posiada zadłużenie w Banku Zachodnim WBK S.A. z tytułu kredytu w kwocie 3.167 zł. oraz od października 2009r. do lipca 2010r. skarżący nie regulował opłat na rzecz Zakładu Wodociągów i Usług Komunalnych. Również na etapie wniesienia sprzeciwu (08 listopada 2010r.) pełnomocnik strony nie przedstawił dokumentów o których mowa w wezwaniu z dnia 07 lipca 2010r. pomimo upływu prawie 4 miesięcy od momentu jego otrzymania. Podkreślić należy, że strona w formularzy PPF wskazała, że z tytułu działalności osiąga dochód w wysokości 2500 zł brutto, a następnie składa dokumenty z których wynika, że w 2009r. poniosła stratę z tego tytułu w wysokości 107.026,54 zł. Z oświadczeń złożonych przez skarżącego wynika, że nie dysponuje on składnikami swojego majątku o znacznej wartości (dom, budowę, samochody ciężarowe, rachunki bankowe) ze względu na jego zajęcie w postępowaniu karnym i podatkowym. Jednak do chwili obecnej nie przedstawiła żadnego dokumentu potwierdzającego taki stan rzeczy. Brak informacji na temat dochodów żony skarżącego, brak aktualnego sprawozdania finansowego firmy, brak tytułów egzekucyjnych oraz wykonawczych, brak wyciągów z rachunków bankowych powoduje, że Sąd nie miał możliwości aby rzetelnie ocenić sytuację materialną strony. Skarżący nie udokumentował również faktu, iż obecnie pozostaje jedynym żywicielem rodziny. Wskazana okoliczność poddała w wątpliwość kwestię rzeczywistych możliwości płatniczych strony, w tym zwłaszcza wysokość środków pieniężnych jakie co miesiąc pozostają do jej dyspozycji. Tytułem przypomnienia należy wskazać, iż zgodnie z twierdzeniami strony utrzymuje 10 osobową rodzinę ze środków w wysokości 2.500 zł brutto. Trudno przypuszczać, aby wskazana kwota wystarczała na pokrycie niezbędnych wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem rodziny, tym bardziej, że jak oświadczyła strona tylko na wywóz nieczystości oraz za energię elektryczną ponosi opłaty w kwocie 900 zł miesięcznie. Skarżący nie udzielił jakichkolwiek wyjaśnień w tej kwestii. W tym miejscu podkreślić należy, że jak słusznie wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniach z dnia 25 kwietnia 2008 r., sygn. akt: II OZ 322/08 i z dnia 24 czerwca 2008 r. sygn. akt: I GZ 147/08 warunkiem przyznania prawa pomocy jest wykazanie przez wnioskodawcę, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do przyznania mu takiego prawa, co niewątpliwie oznacza, iż ciężar dowodu spoczywa na stronie, która ubiega się o przyznanie prawa pomocy W niniejszej sprawie poza gołosłownymi twierdzeniami zawartymi we wniosku o przyznanie prawa pomocy oraz piśmie z dnia 27 sierpnia 2010r., skarżący nie udowodnił, że jego sytuacja materialna kwalifikuje go do przyznania mu prawa pomocy. W sytuacji, gdy oświadczenie strony zawarte we wniosku złożonym na urzędowym formularzu, nie wystarcza do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona – stosownie do art. 255 p.p.s.a - jest obowiązana złożyć na wezwanie sądu dokumenty źródłowe. Skarżący był wzywany do przedłożenia stosownych dokumentów, jednak nie przedłożył ich sądowi w wyznaczonym terminie, ani w późniejszym czasie. Uchylając się od przedstawienia dowodów wskazujących na swoją trudną sytuację skarżący powinien liczyć się z tym, że sąd nie będzie miał wystarczających podstaw do uznania jego oświadczeń i twierdzeń za uprawdopodobnione, a tym samym za uzasadniające przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 czerwca 2008 r. sygn. akt: I FZ 236/08). Również podnoszona przez stronę okoliczność wystąpienia straty w prowadzonej działalności gospodarczej nie mogła skutkować udzieleniem pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Jak bowiem zaznaczył Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 24 czerwca 2008 r. sygn. akt I FZ 260/08 strata jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami i nie oznacza braku środków finansowych. Podkreślenia również wymaga fakt, że zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowoadministracyjnym udzielenie stronie prawa pomocy jest formą dofinansowania jej z budżetu państwa i powinno mieć miejsce tylko w sytuacjach, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe, bowiem zwolnienie od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą, która ze swej istoty wiąże się z ryzykiem ponoszenia wszystkich związanych z nią konsekwencji, w tym kosztów - także sądowych. Ponadto należy wskazać, że co prawda referendarz postanowieniem z dnia 13 października 2010r. przyznał skarżącemu prawo pomocy w zakresie zwolnienia z wpisu od skargi w kwocie powyżej 1000 zł jednakże w wyniku sprzeciwu stosownie do treści art. 260 p.p.s.a. postanowienie referendarza traci moc a sprawa podlega rozpoznaniu przez Sąd. Tym samym w przypadku orzeczeń dotyczących przyznania prawa pomocy nie obowiązuje zasada reformationis in peius, co w praktyce oznacza, że ponowne rozpoznanie wniosku przez Sąd (po wniesieniu sprzeciwu) nie musi oznaczać, że strona otrzyma taki zakres pomocy, jaki został jej przyznany na mocy zakwestionowanego postanowienia. Reasumując, należy wskazać, że warunkiem, od którego zależy przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym, jest konieczność wykazania przez stronę, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Ciężar dowodu w zakresie wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy spoczywa na wnioskodawcy. Skarżący nie dowiódł, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy, co skutkuje odmową przyznania prawa pomocy. Z tych względów, Wojewódzki Sąd Administracyjny, nie znajdując przesłanek dla przyznania skarżącemu prawa pomocy we wnioskowanym zakresie, na mocy art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.