I SA/Bd 437/09

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Halina Adamczewska – Wasilewicz (spr.) Sędziowie Sędzia WSA Izabela Najda – Ossowska Sędzia WSA Teresa Liwacz Protokolant Asystent sędziego Agnieszka Kujawa po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 14 października 2009 r. sprawy ze skargi P.W. "M.-C." Sp. z o.o. w L. O. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie zwrotu pobranych kosztów egzekucyjnych 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. określa, że zaskarżone postanowienie nie może być wykonane w całości, 3. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w B. na rzecz P.W. "M.-C." Sp. z o.o. w L. O. kwotę 100 (sto) zł tytułem zwrotu kosztów postępowania. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. przeprowadził egzekucję z majątku P. W. "M" sp. z o. o. w L. na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] wystawionego przez wierzyciela - "E." na należność za nielegalny pobór energii elektrycznej. Postępowanie egzekucyjne zostało efektywnie zakończone w dniu 20 kwietnia 2006 r., a wyegzekwowane należności oprócz kosztów egzekucyjnych zostały przekazane wierzycielowi. Pismem z dnia 7 maja 2007 r. Spółka wniosła o zwrot bezprawnie wyegzekwowanego zobowiązania bez istniejącego tytułu egzekucyjnego, powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 lipca 2006 r., sygn. K 37/04, w którym Trybunał uznał, że egzekucja administracyjna opłat taryfowych za nielegalny pobór energii elektrycznej winna być poprzedzona sądowym postępowaniem rozpoznawczym. Mając na uwadze ww. wyrok Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B., postanowieniem z dnia [...] powołując się na art. 64c § 7 i art. 64c § 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2005 r. Nr 229, poz. 1954 ze zm.) orzekł o zwrocie zobowiązanemu kosztów egzekucyjnych w kwocie [...] zł pobranych w toku postępowania egzekucyjnego oraz obciążył ww. kosztami wierzyciela. Na powyższe postanowienie wierzyciel - Spółka Akcyjna "E." złożyła zażalenie, w którym podniosła, że postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie tytułu wykonawczego nr [...] i zakończone w dniu 20 kwietnia 2006 r. nie było bezprawne, gdyż Trybunał Konstytucyjny orzekł o konstytucyjności przepisu art. 57 ustawy z dnia 10 kwietnia 1997 r. Prawo energetyczne (Dz. U. z 2006 r. Nr 89, poz. 625 ze zm.), co zdaniem wierzyciela oznacza, że ten wyrok Trybunału Konstytucyjnego może mieć znaczenie jedynie na przyszłość, tj. po dacie ogłoszenia i nie ma wpływu na postępowania zakończone przed jego wydaniem. W konsekwencji, brak jest podstaw prawnych do zarzucania bezprawności postępowania zarówno wierzyciela jak i organu egzekucyjnego, które zakończyły się przed wydaniem wyroku przez Trybunał Konstytucyjny. Zarzuty, że niezgodne z prawem wszczęcie i prowadzenie egzekucji spowodował wierzyciel są niesłuszne, bowiem wierzyciel w dobrej wierze złożył tytuł wykonawczy, który został przyjęty do realizacji w drodze egzekucji administracyjnej. Jeśli nie była ona zgodna z prawem, to organ egzekucyjny winien odmówić prowadzenia egzekucji. Po rozpoznaniu zażalenia wierzyciela Dyrektor Izby Skarbowej w B. postanowieniem z dnia [...] nr [...] uchylił zaskarżone postanowienie w całości i umorzył postępowanie pierwszej instancji. Na powyższe postanowienie skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy złożył zobowiązany, tj. Spółka "M.". Sąd rozpatrując skargę wyrokiem z dnia 9 października 2007r. sygn. akt I SA/Bd 578/07 uchylił zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. W uzasadnieniu wyroku Sąd podkreślił, że organ I instancji nie wydał postanowienia w sprawie kosztów egzekucyjnych na wniosek Spółki "M.", lecz z urzędu ponieważ obciążają one wierzyciela. Ponadto Sąd podkreślił, że ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie wprowadza reguły, że koszty egzekucyjne ustalane są w formie postanowienia. Sąd wskazał, że organ egzekucyjny wydaje z urzędu postanowienie, jeżeli obciążają one wierzyciela. Organ zobowiązany jest wydać postanowienie na żądanie zobowiązanego, co jednak nie oznacza, że brak wniosku może być przeszkodą dla organu egzekucyjnego w ściągnięciu kosztów obciążających zobowiązanego bezpośrednio w trybie egzekucyjnym. Ponadto Sąd stwierdził, że skoro postanowienie to nie jest obligatoryjne i nie ma wpływu na pobranie kosztów egzekucyjnych, to brak postanowienia wydanego na wniosek zobowiązanego nie może wykluczyć zwrotu zobowiązanemu uiszczonych kosztów w razie niezgodnego z prawem wszczęcia i prowadzenia egzekucji. W podsumowaniu Sąd stwierdził, iż przywołany przez organ odwoławczy przepis art. 64 c § 7 i § 8 cyt. ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji nie może stanowić podstawy prawnej wydanego rozstrzygnięcia. Ponadto, w zakresie ewentualnego zwrotu wyegzekwowanej od zobowiązanej spółki kwoty właściwa jest droga procesu cywilnego. Mając powyższe na względzie Dyrektor Izby Skarbowej w B. postanowieniem z dnia [...] Nr [...] uchylił postanowienie organu egzekucyjnego, w którym orzeczono o zwrocie zobowiązanej firmie "M." kosztów egzekucyjnych oraz obciążenia nimi wierzyciela i sprawę przekazał do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, wskazując jako podstawę prawną rozstrzygnięcia art. 138 § 2 w zw. z art. 144 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000 r. Nr 98, poz. 1071 ze zm.) - dalej Kpa - argumentując, iż rozstrzygnięcie wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w znacznej części. Powyższe rozstrzygnięcie organu zażaleniowego zostało zaskarżone do tut. Sądu przez zobowiązaną Spółkę "M.". W skardze zaskarżonemu postanowieniu zarzucono naruszenie przepisu art. 138 § 2 oraz art. 10 § 1 Kpa., jednocześnie wnosząc o uchylenie ww. postanowienia i o zasądzenie na rzecz skarżącej firmy kosztów postępowania. W uzasadnieniu pełnomocnik podniósł, że w jego opinii nastąpiło wydanie decyzji kasacyjnej bez wykazania podstaw określonych w art. 138 § 2 Kpa co stanowi naruszenie ww. przepisu i może mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie sprawy, a w konsekwencji, zdaniem strony, wyczerpuje przesłanki uchylenia zaskarżonego aktu, o których mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.). Dodatkowo strona podniosła, że w sprawie doszło do naruszenia art. 10 Kpa bowiem organ wydał rozstrzygnięcie bez uprzedniego zapoznania się strony z aktami sprawy, bez możliwości zgłoszenia wniosków dowodowych i zaprezentowania swego stanowiska w sprawie. Dyrektor Izby Skarbowej w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie. W uzasadnieniu wskazał, że w jego opinii skarga jest przedwczesna z uwagi na to, iż zaskarżone postanowienie nie może być przedmiotem skargi, gdyż jest to postanowienie, którego nie można zakwalifikować do żadnej kategorii, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 2 i 3 ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Pismami z dnia 19 maja 2008 r. i z dnia 26 maja 2008 r. skarżąca Spółka w uzupełnieniu przekazała zarzuty na działania wierzyciela, załączając do przesłanych pism dokumenty z postępowania egzekucyjnego, opinie biegłego co do nielegalnego poboru energii, jak również akta związane z prowadzonymi postępowaniami przed Sądem Okręgowym w Bydgoszczy. Organ odwoławczy w odpowiedzi na pismo skarżącego z dnia 19 maja 2008 r. podtrzymał swe dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wyrokiem z dnia 10 czerwca 2008 r. sygn. akt. I SA/Bd 125/08 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę. Sąd stwierdził, że istota sporu sprowadza się do odpowiedzi na pytanie czy organ II instancji wydając rozstrzygnięcie kasacyjne podał podstawy, które przesądziły o zastosowaniu art. 138 § 2 Kpa. Sąd wskazał, że zaskarżone postanowienie wydane zostało w zw. z wcześniejszym wyrokiem Sądu Administracyjnego. Sąd w wyroku z dniu 9 października 2007 r. w sprawie I SA/Bd 578/07 przyjął, że w rozpoznawanej sprawie nie mogą mieć zastosowania przepisy art. 64 c § 7 i § 8 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. W ocenie Sądu, mając powyższe okoliczności na uwadze, organ będąc związany ustaleniami wyroku sądowego, prawidłowo uznał, że dla wyjaśnienia sprawy należało uchylić rozstrzygnięcie organu I instancji, a przy ponownym rozpatrzeniu sprawy wyjaśnić, czy egzekucja była wszczęta i prowadzona niezgodnie z prawem oraz wskazać kogo obciążają koszty egzekucyjne. Od ww. wyroku WSA w Bydgoszczy skarżąca Spółka wniosła skargę kasacyjną, zarzucając naruszenie przepisu art. 145 i art. 141 § 4 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez nieuwzględnienie skargi na zaskarżone postanowienie, pomimo naruszenia przepisów postępowania, tj. art. 138 § 2 i art. 10 Kpa. Wniesioną skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny uwzględnił wyrokiem z dnia 21 kwietnia 2009 r. sygn. akt. II GSK 864/08. Sąd stwierdził, że wydając zaskarżony wyrok Wojewódzki Sąd Administracyjny dopuścił się naruszenia art. 145 § 1 ust. 1 lit c), wadliwie uznając, że organ II instancji nie naruszył art. 138 § 2 Kpa. Zdaniem Sądu zgromadzony materiał pozwalał bowiem na rozpoznanie i ponowne merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, rozstrzygniętej przez organ I instancji. W tym stanie rzeczy nie zachodziły podstawy do wydania decyzji kasacyjnej. Pismem procesowym z dnia 1 października 2009 r. złożonym w dniu 7 października 2009 r. strona skarżąca złożyła kopię wyroku Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z dnia 22 czerwca 2009 r. sygn. akt VIII GC 38/05 w sprawie zasądzenia od "E." S. A. w P. na rzecz skarżącej Spółki kwoty [...] zł uznając, iż należność ta jako uzyskana bez podstawy prawnej podlega zwrotowi Spółce "M". Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia wydanego przez organ z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności tego postanowienia z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm.) wynika, że zaskarżona postanowienie winno ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Oceniając zaskarżone postanowienie z punktu widzenia jego zgodności z prawem stwierdzić należy, że narusza ono prawo. W związku z tym podlega wyeliminowaniu z obrotu prawnego. Na wstępie należy wskazać, że zgodnie z art. 190 ww. ustawy sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. W przedmiotowej sprawie tut. Sąd związany jest wykładnią prawa dokonaną przez Naczelny Sąd Administracyjny zawartą w wyroku z dnia 21 kwietnia 2009r. sygn. akt. II GSK 864/08. Mając to na uwadze, za Naczelnym Sądem Administracyjnym tut. Sąd stwierdza, że decyzje (postanowienia) wydawane w trybie art. 138 § 2 Kpa różnią się od typowej decyzji kasacyjnej (postanowienia), wydanej w trybie art. 138 § 1. Zgodnie z art. 138 § 2 Kpa "Organ odwoławczy może uchylić zaskarżoną decyzję w całości i przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ pierwszej instancji, gdy rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego w całości lub w znacznej części. Przekazując sprawę organ ten może wskazać, jakie okoliczności należy wziąć pod uwagę przy ponownym rozpatrzeniu sprawy." W powyżej wymienionym przypadku organ odwoławczy, aby dokonać oceny prawidłowości stanu faktycznego, musiałby przeprowadzić postępowanie wyjaśniające albo w całości albo w znacznej części. Jednakże nie należy to do kompetencji organu odwoławczego, gdyż zgodnie z art. 136 Kpa organ ten może przeprowadzić jedynie uzupełniające postępowanie dowodowe. W konsekwencji zatem przyjąć należy, że organ odwoławczy może zastosować art. 138 § 2 k.p.a. tylko wówczas, gdy wykaże, że przeprowadzenie dodatkowego postępowania wyjaśniającego w granicach wyznaczonych przez art. 136 k.p.a. nie jest wystarczające do rozstrzygnięcia sprawy. W sytuacji więc, gdy przeprowadzenie przez organ odwoławczy dodatkowego postępowania przewidzianego w art. 136 k.p.a. umożliwiłoby temu organowi prawidłowe załatwienie sprawy, podjęcie przez organ odwoławczy decyzji kasacyjnej z uzasadnieniem, że rozstrzygnięcie sprawy wymaga uprzedniego przeprowadzenia postępowania w całości lub w znacznej części, byłoby naruszeniem obu w/w przepisów. Przenosząc powyższe rozważania na grunt rozpoznawanej sprawy, należało stwierdzić, że organ II instancji naruszył art. 138 § 2 k.p.a. Przepis ten ma zastosowanie do zażaleń w związku z art. 144 k.p.a., w myśl którego "W sprawach nie uregulowanych w niniejszym rozdziale do zażaleń mają odpowiednie zastosowanie przepisy dotyczące odwołań." Należy podkreślić, że prawidłowa ocena prawna ustalonego stanu faktycznego, czy ewentualnie uzupełnienie zgromadzonego materiału dowodowego w niezbędnym zakresie należały zatem do obowiązków organu zażaleniowego. Natomiast odmienna ocena zgromadzonego materiału dowodowego czy też polemika ze stanowiskiem wyrażonym we wcześniejszym postanowieniu Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] nie może stanowić podstawy dla rozstrzygnięcia o charakterze kasacyjnym, przewidzianego w art. 138 § 2 k.p.a. Organ II instancji po wydaniu wyroku przez WSA w Bydgoszczy (sygn. akt. I SA/Bd 578/07) uchylającym zaskarżone postanowienie, zobligowany był rozpoznać sprawę ponownie zgodnie z wytycznymi zawartymi w orzeczeniu tego Sądu. Jedynie, jak już powyżej wskazano, w sytuacjach ściśle określonych w przepisie art. 138 § 2 k.p.a. organ II instancji może przekazać sprawę do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Przyczyny, dla których organ ten uznał za konieczne skorzystanie z możliwości przewidzianej tym przepisem, winny przy tym znaleźć jednoznaczny wyraz w zaskarżonym postanowieniu. Rozpatrując stan faktyczny niniejszej sprawy, należało stwierdzić, że wszystkie istotne dla rozpatrzenia sprawy okoliczności zostały już określone, a ustaleń tych organ II instancji nie zakwestionował w postanowieniu wydanym w trybie art. 138 § 2 k.p.a. Naczelny Sąd Administracyjny zwrócił uwagę, że Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. ustalił okoliczności faktyczne i prawne niezbędne dla rozpatrzenia przedmiotowej sprawy. Organ pierwszej instancji wskazał, że egzekucja została przeprowadzona na podstawie tytułu wykonawczego wydanego przez wierzyciela - "E." S.A. Organ I instancji powołał się i dokonał wykładni zarówno przepisów prawa energetycznego, jak i przepisów o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, które w jego ocenie miały zastosowanie w sprawie. Organ powołał również wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 10 lipca 2006 r., w którym Trybunał uznał, że egzekucja administracyjna za nielegalny pobór energii przeprowadzona bez wcześniejszego wyjaśniającego postępowania sądowego jest niezgodna z Konstytucją. Wobec powyższego, organ II instancji zobowiązany był do ustalenia, czy zachodziły przesłanki do obciążenia wierzyciela kosztami postępowania egzekucyjnego. Zgromadzony materiał pozwalał bowiem na rozpoznanie i ponowne merytoryczne rozstrzygnięcie sprawy, rozstrzygniętej przez organ pierwszej instancji. W tym stanie rzeczy nie zachodziły podstawy do wydania postanowienia kasacyjnego. Odnośnie załączonej kopii wyroku Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z dnia 22 czerwca 2009r., sygn. akt VIII GC 38/05 w sprawie zasądzenia od "E." Spółka Akcyjna w P. na rzecz skarżącej Spółki kwoty [...] zł uznającego, iż należność ta jako uzyskana bez podstawy prawnej podlega zwrotowi Spółce "M.", należy stwierdzić, że powyższy wyrok będzie podlegał ocenie przez organ, jak każdy inny dowód w sprawie. W konsekwencji powyższych ustaleń, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji. Na podstawie art. 152 powołanej ustawy Sąd określił, iż zaskarżone postanowienie nie może być wykonane w całości. O kosztach sądowych rozstrzygnął na podstawie art. 200 wskazanej ustawy. I. Najda – Ossowska H. Adamczewska – Wasilewicz T. Liwacz