I SA/Bd 437/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Urszula Wiśniewska (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Halina Adamczewska – Wasilewicz sędzia WSA Ewa Kruppik – Świetlicka Protokolant: starszy sekretarz sądowy Marcin Frydrych po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 18 września 2018 r. sprawy ze skargi D. K. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ż. prowadzi postępowanie egzekucyjne z majątków [...] i K. K. na podstawie tytułów wykonawczych z dnia 3 i [...]. obejmujących zaległości w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2014r. w kwocie należności głównej odpowiednio: [...] zł (obowiązek określony decyzją organu podatkowego z dnia [...].) i [...] zł (zadeklarowany zwrot podatku) wraz z odsetkami za zwlokę. Tytuły te zostały doręczone zobowiązanym odpowiednio w dniu [...] i [...]. W toku prowadzonego postępowania, organ egzekucyjny m.in. dokonał zajęcia nieruchomości przez wezwanie zobowiązanych do zapłaty powyższych należności pieniężnych wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia ich w terminie i kosztami egzekucyjnymi pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Organ również złożył do Sądu Rejonowego w S. - IV Wydział Ksiąg Wieczystych wniosek o dokonanie w Księdze Wieczystej nr [...] wpisu o wszczęciu postępowania egzekucyjnego z prawa własności do nieruchomości. W złożonej skardze na czynności egzekucyjne D. K. i K. K. wnieśli o uchylenie zaskarżonych czynności egzekucyjnych i wstrzymanie egzekucji. Zaskarżonym czynnościom egzekucyjnym zarzucili naruszenie art. 7 § 1 w zw. z art. 26 § 5 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017r., poz. 1201 ze zm.), dalej: "u.p.e.a." poprzez błędne zastosowanie i ustalenie, iż w chwili doręczenia zawiadomienia o zajęciu wierzytelności zobowiązany posiadał wierzytelności wobec Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ż.; naruszenie art. 27 § 1 pkt 11 u.p.e.a. poprzez błędne jego zastosowanie i w konsekwencji wskazanie środków egzekucyjnych stosowanych w egzekucji należności pieniężnych nie będących przedmiotem postępowania; naruszenie art. 59 § 1 pkt 10 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji nie wydanie postanowienia o umorzeniu postępowania w sytuacji, gdy wskazane w treści zawiadomienia o zajęciu wierzytelności nie powinny podlegać zajęciu. W uzupełnieniu skargi strona doprecyzowała, że skarga dotyczy zajęcia nieruchomości. Postanowieniem z dnia [...]. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ż. oddalił skargę na czynność egzekucyjną zajęcia nieruchomości. W złożonym zażaleniu skarżący podnosząc tożsame ze skargą zarzuty naruszenia art. 7 § 1 w zw. z art. 26 § 5, art. 27 § 1 pkt 11 oraz art. 59 § 1 pkt 10 u.p.e.a. wnieśli o uchylenie zaskarżonych czynności egzekucyjnych i wstrzymanie egzekucji. Zdaniem skarżących, Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ż. określił wysokość zobowiązania w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2014r., jednakże przedmiotowa decyzja nie jest ostateczna, a postanowienie o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności zostało wydane z istotnym naruszeniem prawa. Zatem brak jest podstaw do wystawienia wobec skarżących tytułu wykonawczego. Postanowieniem z dnia [...]. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. W uzasadnieniu organ wskazał na treść art. 54 § 1 u.p.e.a., w którym unormowana jest instytucja skargi na czynności egzekucyjne oraz na treść art. 110c u.p.e.a., który reguluje tryb zajęcia nieruchomości. Odnosząc się do stanu faktycznego organ wskazał, że pismem z dnia [...]. zawiadomił zobowiązanych o zajęciu nieruchomości położonej w [...], gmina Ł., nr [...], dla której Sąd Rejonowy w S. IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...] oraz wezwał stronę do zapłaty, w terminie 14 dni od doręczenia niniejszego wezwania, należności pieniężnych objętych tytułami wykonawczymi nr: [...] wraz z odsetkami z tytułu ich niezapłacenia w terminie i kosztami egzekucyjnymi pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania ww. nieruchomości. Wezwanie zostało doręczone w dniu [...]., zaś wspomniane tytuły wykonawcze wcześniej, tj. odpowiednio w dniu 8 i [...]. Organ egzekucyjny zgodnie z art. 110c § 3 u.p.e.a. w dniu [...]. złożył do Sądu Rejonowego w S. - IV Wydział Ksiąg Wieczystych wniosek o dokonanie w Księdze Wieczystej nr [...] wpisu o wszczęciu postępowania egzekucyjnego z prawa własności do nieruchomości. Organ stwierdził, że w zażaleniu zobowiązani nie podnieśli żadnych zarzutów formalnoprawnych odnoszących się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego przez pryzmat przepisów regulujących zajęcie nieruchomości. Opierając się zatem na powyższych ustaleniach, organ uznał działanie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. w zakresie skarżonej czynności za prawidłowe. Zdaniem organu, podnoszone w zażaleniu kwestie nieistnienia egzekwowanego obowiązku, braku jego wymagalności, czy błędu w tytule wykonawczym stanowią przesłanki do wniesienia zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej i nie mogą być rozpatrywane w sprawie skargi na czynności egzekucyjne. Zarzuty w sprawie prowadzenia egzekucji stanowią odrębny środek zaskarżenia uregulowany przepisami art. 33 u.p.e.a., różny od skargi na czynności egzekucyjne. Zgłoszone przez stronę zarzuty były rozstrzygnięte w odrębnym postępowaniu, prowadzonym przez Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ż.. Postępowanie to zostało zakończone ostatecznym postanowieniem organu egzekucyjnego z dnia [...]. o odmowie uznania wniesionych zarzutów. Odnosząc się do żądania wstrzymania postępowania egzekucyjnego, organ wskazał, że zgodnie z art. 54 § 6 u.p.e.a. może w uzasadnionych przypadkach wstrzymać prowadzenie postępowania egzekucyjnego, jednak mając na uwadze uznanie działania organu egzekucyjnego w zakresie czynności egzekucyjnej zajęcia nieruchomości za zgodne z przepisami prawa, organ nadzoru nie znalazł przesłanek do wstrzymania postępowania egzekucyjnego. W skardze strona wniosła o uchylenie zaskarżonych czynności egzekucyjnych i wstrzymanie egzekucji zarzucając naruszenie art. 7 § 1 w zw. z art. 26 § 5 u.p.e.a. poprzez błędne zastosowanie i ustalenie, iż w chwili doręczenia zawiadomienia o zajęciu wierzytelności zobowiązany posiadał wierzytelności wobec Naczelnika Urzędu Skarbowego w Ż.; naruszenie art. 27 § 1 pkt 11 u.p.e.a. poprzez błędne jego zastosowanie i w konsekwencji wskazanie środków egzekucyjnych stosowanych w egzekucji należności pieniężnych nie będących przedmiotem postępowania; naruszenie art. 59 § 1 pkt 10 u.p.e.a. poprzez jego niezastosowanie i w konsekwencji nie wydanie postanowienia o umorzeniu postępowania w sytuacji, gdy wskazane w treści zawiadomienia o zajęciu wierzytelności nie powinny podlegać zajęciu. Strona wskazała, że wnosi skargę na czynności egzekucyjne organu z dnia [...]. w postaci bezpodstawnego wystawienia tytułu egzekucyjnego nr [...]. W uzasadnieniu skarżący zaznaczyli, że decyzja wydana w sprawie toczącej się przed Naczelnikiem Urzędu Skarbowego w Ż. nie jest ostateczna, a zatem nieprawidłowym jest wystawienie wobec nich tytułu wykonawczego i dokonanie zajęcia nieruchomości. Strona wskazała, że prawidłowe wystawienie tytułu wykonawczego ma niezwykle istotne znaczenie, ponieważ nie ma możliwości skutecznego prowadzenia postępowania egzekucyjnego na podstawie tytułu wadliwego lub niezawierającego wszystkich wymaganych przez prawo elementów. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ż. określił wysokość zobowiązania podatkowego w podatku od osób fizycznych za 2014 rok, jednakże przedmiotowa decyzja nie jest ostateczna, a postanowienie o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności zostało wydane z istotnym naruszaniem prawa. Zdaniem skarżących, organ egzekucyjny winien był po otrzymaniu od wierzyciela wniosku o wszczęcie postępowania egzekucyjnego wraz z tytułem wykonawczym podjąć czynności wstępne, sprawdzić, czy wniosek o wszczęcie postępowania egzekucyjnego odpowiada wymaganiom formalnym, które określone zostały w art. 63 § 2-3a k.p.a. w zw. z art. 18 oraz w art. 28, co w przedmiotowym postępowaniu nie zostało dokonane. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności tego postanowienia z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018r., poz. 1302), dalej: "p.p.s.a.", wynika, że zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Oceniając zaskarżone postanowienie z punktu widzenia jego zgodności z prawem stwierdzić należy, że postanowienie to nie narusza prawa. Spór w przedmiotowej sprawie sprowadza się do rozstrzygnięcia, czy w ramach prowadzonego postępowania egzekucyjnego, w trakcie którego organ dokonał zajęcia nieruchomości poprzez wezwanie zobowiązanych do zapłaty należności pieniężnych wraz z odsetkami i kosztami egzekucyjnymi pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości nieruchomości, doszło do naruszenia przepisów regulujących sposób i formę dokonania czynności egzekucyjnych. Skarżący w granicach tego sporu kwestionuje możliwość wystawienia tytułu wykonawczego przez wierzyciela, a następnie możliwość prowadzenia egzekucji w ramach której pismem z dnia [...]. nr [...] dokonano zajęcia nieruchomości. Organ z kolei stoi na stanowisku, że stosując środek egzekucyjny w postaci zajęcia nieruchomości nie naruszył art. 110c u.p.e.a., a skarżący nie podniósł żadnych zarzutów formalnoprawnych odnoszących się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego. Na tle zaistniałego sporu w pierwszej kolejności wskazać należy, że zgodnie z art. 54 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. W myśl art. 1a pkt 2 u.p.e.a., przez "czynność egzekucyjną" rozumie się wszelkie podejmowane przez organ egzekucyjny działania zmierzające do zastosowania lub zrealizowania środka egzekucyjnego. Przy czym chodzi tu nie tylko o działania jako czynności faktyczne, wykonawcze organu egzekucyjnego i egzekutora, ale i czynności egzekucyjne, które mają charakter aktów prawnych i od których nie przysługuje inny środek ochrony jak zażalenie, czy zarzuty. Z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika jednoznacznie, że określony w art. 54 § 1 u.p.e.a. środek ochrony prawnej zobowiązanego, jakim jest skarga na czynności egzekucyjne, stanowi samoistną instytucję postępowania egzekucyjnego. Ma bowiem charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, czy skargę do sądu powszechnego. Skarga w tym trybie przysługuje na dokonanie przez organ egzekucyjny czynności natury wykonawczej, czy czynności faktyczne podejmowane już w toku prowadzonej egzekucji przez organ egzekucyjny lub przez egzekutora, a także na wydawane w toku egzekucji akty, na które nie przysługuje inny środek zaskarżenia. Kontroli w omawianym trybie mogą podlegać wyłącznie czynności egzekucyjne, których legalną definicję określono w art. 1a pkt 2 u.p.e.a. Pojęcie czynności egzekucyjnych obejmuje zatem zarówno czynności o charakterze prawnym, podejmowane wyłącznie przez organ egzekucyjny lub organ rekwizycyjny, jak i czynności o charakterze faktycznym, dokonywane przez egzekutora lub poborcę skarbowego. W postępowaniu skargowym, w oparciu o treść art. 54 § 1 u.p.e.a., dopuszcza się zatem badanie jedynie tych czynności, które należą do kompetencji organu egzekucyjnego, a nie są objęte zakresem innego środka prawnego, w tym zarzutów na prowadzenie egzekucji administracyjnej, zaś sam proces badania obejmuje wyłącznie zgodność z prawem i prawidłowość dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. W ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 54 u.p.e.a., kognicja organów nadzoru jest ograniczona, zgodnie ze wskazanym przepisem, wyłącznie do dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych (por. wyroki NSA: z dnia 8 grudnia 2017r. sygn. akt II FSK 3048/15; z dnia 18 sierpnia 2015r., sygn. akt II FSK 1688/13; z dnia 2 kwietnia 2015r. sygn. akt II FSK 778/13; z dnia 24 października 2014r., sygn. akt II GSK 1377/13 - wszystkie orzeczenia powołane w niniejszym uzasadnieniu dostępne na stronie internetowej: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W ramach skargi na czynności egzekucyjne można zatem podnosić kwestie formalnoprawne, które odnoszą się jedynie do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora, w oparciu o przepisy regulujące sposób i formę dokonania tych czynności. Nie jest natomiast możliwe podnoszenie zarzutów, które są podstawą do wniesienia innego środka zaskarżenia służącego ochronie praw zobowiązanego, w tym zarzutów na podstawie art. 33 u.p.e.a. lub wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego stosownie do art. 59 § 1 u.p.e.a. (por.: P.M.Przybysz, Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, Wolters Kluwer 2015r., wyd. VII, komentarz do art. 54). W przedmiotowej sprawie strona skarży czynność zajęcia nieruchomości, której organ egzekucyjny dokonał na podstawie art. 110c u.p.e.a. Zgodnie z art. 110c § 1 u.p.e.a., organ egzekucyjny przystępuje do egzekucji z nieruchomości przez zajęcie nieruchomości. Zajęcie następuje przez wezwanie zobowiązanego, aby zapłacił egzekwowaną należność pieniężną wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia jej w terminie i kosztami egzekucyjnymi w terminie 14 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania wartości nieruchomości. Zobowiązanemu wraz z wezwaniem doręcza się odpis tytułu wykonawczego, o ile nie został wcześniej doręczony (art. 110c § 2 u.p.e.a.). Stosownie do art. 110c § 3 u.p.e.a., równocześnie z przesłaniem zobowiązanemu wezwania, o którym mowa w § 2, organ egzekucyjny składa do sądu właściwego do prowadzenia księgi wieczystej wniosek o wpis o wszczęciu egzekucji lub o złożenie tego wniosku do zbioru dokumentów. Zgodnie z art. 110c § 4 u.p.e.a., zajęcie jest dokonane z chwilą doręczenia zobowiązanemu wezwania, o którym mowa w § 2, z tym, że dla zobowiązanego, któremu nie doręczono wezwania, jak też w stosunku do osób trzecich, nieruchomość jest zajęta z chwilą dokonania wpisu w księdze wieczystej lub złożenia wniosku organu egzekucyjnego do zbioru dokumentów, z zastrzeżeniem § 5. W tym kontekście wskazać należy, że zawiadomieniem z dnia [...]. nr [...] Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ż. dokonał zajęcia nieruchomości położonej w O. , gmina Ł., nr [...], dla której Sąd Rejonowy w S. IV Wydział Ksiąg Wieczystych prowadzi księgę wieczystą nr [...], wzywając D. K. i K. K. do zapłaty, w terminie 14 dni od doręczenia wezwania, należności pieniężnych objętych tytułami wykonawczymi nr: [...] wraz z odsetkami z tytułu ich niezapłacenia w terminie i kosztami egzekucyjnymi pod rygorem przystąpienia do opisu i oszacowania ww. nieruchomości. Powyższe zawiadomienie o zajęciu nieruchomości, stanowiące wezwanie do zapłaty, zostało doręczone stronie w dniu [...]., zaś wspomniane tytuły wykonawcze wcześniej, tj. odpowiednio w dniu [...] i [...]. Ponadto, jak wynika z zaskarżonego postanowienia i udzielonej przez organ odpowiedzi na skargę, organ egzekucyjny wystąpił również do Sądu Rejonowego w S. IV Wydział Ksiąg Wieczystych z wnioskiem o dokonanie w Księdze Wieczystej nr [...] wpisu o wszczęciu postępowania egzekucyjnego z prawa własności do nieruchomości. W ocenie Sądu, czynność zajęcia nieruchomości wraz z zawiadomieniem skarżącego o tej okoliczności na podstawie pisma z dnia [...]. została dokonana przez organ egzekucyjny zgodnie z art. 110c u.p.e.a. W złożonej skardze na tę czynność strona nie podniosła żadnych okoliczności wskazujących na błędy formalnoprawne, które odnosiłyby się do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego przy dokonywaniu zaskarżonej czynności. Podnoszone przez stronę zarzuty odnoszą się jedynie do tytułu wykonawczego, który w ocenie strony wystawiony został bezpodstawnie. Zarzuty te (zarzut nieistnienia egzekwowanego obowiązku, braku jego wymagalności, zarzut błędu w tytule wykonawczym) mogą stanowić podstawę wniesienia innego środka prawnego, np. zarzutów zgłaszanych na podstawie art. 33 § 1 u.p.e.a. W tym zakresie zauważyć należy, że strona sama w skardze na czynność egzekucyjną, jak i w skardze do tut. sądu, podnosi m.in. zarzut naruszenia art. 27 § 1 pkt 11 u.p.e.a., który to zarzut może być podnoszony wyłącznie w ramach zarzutów z art. 33 § 1 pkt 10 u.p.e.a. Jak wynika z akt sprawy, organ rozpatrzył zarzuty strony w ramach odrębnego postępowania. Postanowieniem z dnia [...]. Naczelnik Urzędu Skarbowego w Ż. odmówił uznania wniesionych zarzutów. Postanowienie to jest ostateczne. Reasumując, zdaniem Sądu, skarga na czynności egzekucyjne służy zaskarżaniu czynności o charakterze wyłącznie technicznym i wykonawczym. W jej ramach dopuszczalne jest zatem podnoszenie takich zarzutów, które odnoszą się do formalnoprawnych elementów czynności egzekucyjnych, odnoszących się do ewentualnego naruszenia przepisów regulujących sposób i formę dokonania czynności egzekucyjnych, a nie - jak czyni to skarżąca w niniejszej sprawie - materialnoprawnych. Zarzuty dotyczące tytułu wykonawczego, jak zarzut nieistnienia egzekwowanego obowiązku, braku jego wymagalności, czy zarzut błędu w tytule wykonawczym nie mogą być podnoszone w skardze na czynność egzekucyjną, ponieważ ten środek prawny służy wyłącznie kontroli formalnej (technicznej) prawidłowości stosowania środków egzekucyjnych. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd skargę oddalił. H. Adamczewska – Wasilewicz U. Wiśniewska E. Kruppik – Świetlicka