I SA/Bd 447/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 16 czerwca 2015 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi A. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...]2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób prawnych za 2011 r. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy W dniu [...]2015r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosek skarżącej spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Z informacji zawartych na urzędowym formularzu PPPr wynika, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi [...]zł. wartość środków trwałych [...]zł, natomiast za ostatni rok obrotowy według bilansu spółka osiągnęła zysk w kwocie [...]zł. W uzasadnieniu wskazano, że zła sytuacja majątkowa Spółki nie pozwala na poczynienie stosownych oszczędności w celu zgromadzenie środków na uiszczenie wpisu od skargi. Strona podkreśliła, ze wszystkie rachunki bankowe posiadają salda ujemne. Skarżąca popada w zaległości w spłacie kredytów. Posiada również szereg niespłaconych wierzytelności zasądzonych nakazami zapłaty. Skarżąca podkreśliła, że rok 2014 zakończyła stratą w wysokości [...]zł. Dodała, że majątek Spółki oraz wszystkie rachunki są zajęte przez komornika, zatem nie może dysponować pieniędzmi, które wpływają na konta. Zaznaczyła, że posiada wprawdzie majątek trwały, ale wszystkie urządzenia i maszyny są niezbędne do prowadzenia działalności gospodarczej. Spółka podkreśliła, że nie wypracowuje dochodu, ponieważ wszystkie zarobione środki pieniężne przekazuje na spłatę zobowiązań. Do wniosku skarżąca załączyła m.in. umowy kredytowe, umowy pożyczek, nakazy zapłaty, zawiadomienie o zajęciu rachunku bankowego oraz rachunek zysków i strat z uwzględnieniem bufora. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – dalej zwana p.p.s.a. - prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Stosownie do art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, może być przyznane gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy i w związku z tym, zgodnie z art. 252 § 1 ustawy wniosek strony powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Należy podkreślić, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. sygn. akt FZ 478/04 opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Wnioskodawca musi zatem wykazać, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W wyniku dokonanej analizy wniosku strony o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w niniejszej sprawie, a także zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego orzekający doszedł do przekonania, że przesłanki określone w przepisie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nie zostały w niniejszej sprawie spełnione. Koszty sądowe na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...] zł. Z informacji zawartych na urzędowym formularzu PPPr wynika, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi [...]zł, wartość środków trwałych [...]zł, natomiast za ostatni rok obrotowy według bilansu Spółka osiągnęła zysk w kwocie [...]zł. Tymczasem z dokumentów złożonych do akt sprawy I SA/Bd 308/15 (zeznanie CIT-8, rachunek zysków i strat na koniec 2014r. k. 50-53 i 90 akt sądowych I SA/Bd 308/15) wynika, że Spółka nadal prowadzi działalność gospodarczą osiągając przychody znacznych rozmiarów: [...] zł w 2013r. (dochód w kwocie [...]zł) oraz [...] zł w 2014r. (zysk netto [...]zł), które wielokrotnie przewyższają wysokość kosztów sądowych w niniejszej sprawie. W tym miejscu wskazać należy, że skarżąca, dla zobrazowania swojej złej sytuacji finansowej do akt przedmiotowej sprawy przedłożyła rachunek zysków i strat na koniec grudnia 2014r. z uwzględnieniem bufora, w którym wykazała przychody netto ze sprzedaży w wysokości [...]zł oraz stratę netto [...]zł. Podkreślenia jednak wymaga, że "bufor" to miejsce, gdzie można umieścić dokument jeszcze niekompletny, aby można było go sprawdzić i poprawić. Program przeprowadza kontrolę jego poprawności i informuje o błędach, ale do bufora można wprowadzić dokument błędnie wypełniony (zgodnie z informacją zamieszczoną na stronie producenta programu księgowego http://www.slonecznasymfonia.pl/do-czego-sluzy-bufor-w-programie-symfonia-finanse-i-ksiegowosc/). Mając na uwadze powyższe, orzekający oceniając sytuację finansową strony oparł się na danych zawartych w rachunku zysków i strat sporządzonym dnia 16 lutego 2015r., który znajduje się w aktach I SA/Bd 308/15, a nie rachunku zysków i strat z uwzględnieniem bufora, który storna przedłożyła do akt niniejszej sprawy. Tak więc skarżąca dokonuje czynności gospodarczych, które generują określony zysk. W tym miejscu godzi się podnieść, że stosując prawo pomocy nie można chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w zakresie zabezpieczenia środków na potrzeby postępowań sądowych należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (por. postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 16 października 2008 r., sygn. akt I SA/Po 1433/07, Lex nr 507290 a także postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia z dnia 5 czerwca 2008 r., sygn. akt I FZ 236/08, Lex nr 479142, z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08, Lex nr 477191 i postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 2 lipca 2004 r., sygn. akt I SA/Gd 269/04, Lex nr 220385). O braku środków finansowych strony skarżącej nie może również świadczyć fakt prowadzonego wobec Spółki postępowania egzekucyjnego, gdyż nie stoi ono na przeszkodzie prowadzeniu przez Spółkę działalności gospodarczej, o czym świadczy chociażby fakt, że przychody netto ze sprzedaży towarów i materiałów na koniec grudnia 2014r. wyniosły [...] zł. Z analizy przedłożonych wyciągów rachunków bankowych wynika, że ich saldo jest wprawdzie ujemne, jednakże skarżąca reguluje swoje zobowiązania (w tym spłaca raty kredytów). W orzecznictwie zwraca się uwagę na fakt, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r. I OZ 208/08). Z przedłożonego wyciągu z Krajowego Rejestru Sądowego (stan na dzień 08 kwietnia 2015r.) nie wynika również, aby spółka zainicjowała postępowanie upadłościowe czy naprawcze. Należy również zwrócić uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (tj. Dz. U. z 2013r., poz. 1030 ze zm.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. t. 1 do art. 177 w A. Kidyba, w Komentarz aktualizowany do art. 177 Kodeksu spółek handlowych, publ. LEX/el. 2013). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, orzekający stwierdza, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Strona podnosi również, że posiada liczne zobowiązania cywilnoprawne wobec kontrahentów, częściowo stwierdzone nakazami zapłaty. W tym kontekście podkreślić należy, że wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o charakterze cywilnoprawnym - czyli te, których w przeważającej mierze dotyczą koszty uzyskania przychodów - nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. Jeszcze raz należy podkreślić, że nie można, uznawać wszelkich kosztów działalności gospodarczej za priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 listopada 2011 r., I FZ 344/11). Także fakt zaciągnięcia przez skarżącą w 2014r. kredytów obrotowych oznacza, że zarówno strona, jak i banki udzielające kredytów oceniały sytuację majątkową skarżącej na tyle dobrze, uznając że będzie w stanie regulować te zobowiązania. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że zaciągnięte przez stronę kredyty świadczą o jej możliwościach płatniczych, przez co wyłączają możliwość przyznania prawa pomocy (por. postanowienie WSA w Bydgoszczy z dnia20 grudnia 2013r., sygn. akt I SA/Bd 807/13). Z tych powodów na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.