I SA/Bd 448/10

I SA/Bd 448/10 POSTANOWIENIE Dnia 07 października 2010 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Sarah Sobecka-Kucharczyk po rozpoznaniu w dniu 07 października 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M.R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od przychodów ewidencjonowanych za 2003 r. postanawia odmówić przyznania prawa pomocy I SA/Bd 448/10 UZASADNIENIE Skarżący wniósł w niniejszym postępowaniu o zwolnienie od kosztów sądowych. Opisując swoją sytuację majątkową i rodzinną oświadczył, że pracuje na umowę zlecenie, miesięcznie zarabia [...] zł brutto oraz posiada nieuregulowane zobowiązania powstałe w latach 2000-2003 r., kiedy prowadził działalność gospodarczą. W formularzu zawarł też informację, że zgromadził zasoby pieniężne w wysokości [...] zł. Wnioskujący dwukrotnie kierowane na adres wskazany w skardze wezwania do przedłożenia dodatkowych dokumentów źródłowych oraz oświadczeń pozostawił bez odpowiedzi. W sprawie zważono, co następuje: Postępowanie przed sądem administracyjnym toczy się według przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest już pogląd, że to strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy na podstawie art.246 p.p.s.a. obowiązana jest wykazać swoją trudną sytuację materialną ( por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2008 r. sygn. akt II FZ 345/08). Dokonując zaś oceny zasadności wniosku referendarz musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Na konieczność zachowania proporcji miedzy interesem państwa a prawem strony do rozpoznania jej sprawy przez sąd zwracał uwagę Europejski Trybunał praw Człowieka np. w wyroku z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie B. G. de la T. przeciwko Hiszpanii ( por. postanowienie NSA jak wyżej). Stosownie do regulacji art. 245 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie z przepisem art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych nie jest brak jakichkolwiek wolnych środków finansowych (oszczędności) na ich opłacenie, ale niemożność ich wygospodarowania z uzyskanych przychodów i posiadanego majątku z uwagi na to, że całość zużywana jest na niezbędne utrzymanie strony postępowania, z których nie można zrezygnować lub czasowo ograniczyć, bowiem są one nieodzowne. Zwrócić także należy uwagę, że wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa, co oznacza, że przedstawione informacje muszą pozwalać na przyjęcie takiego ustalenia w sposób niebudzący wątpliwości. Wnioskodawca powinien zatem rzetelnie i wiarygodnie przedstawić swoją sytuację majątkową oraz rodzinną. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem ( por. postanowienia NSA z dnia 25 kwietnia 2008 r., sygn. akt : II OZ 322/08, z dnia 14 września 2009 r. sygn. akt: II FZ 337/09) wykładnia ustawowego określenia " gdy osoba ta wykaże" sprowadza się do przyjęcia, że na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do przyznania pomocy prawnej w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Do referendarza rozpatrującego wniosek w przedmiocie prawa pomocy należy zaś ocena, czy przedstawione powyżej okoliczności zachodzą. Warto w tym miejscu przypomnieć też, że prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów sądowych, nie sprowadza się do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej, na budżet państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art.199 p.p.s.a., zgodnie z którą, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie i być przyznawana tym osobom, które jej rzeczywiście potrzebują. Ustawa p.p.s.a nie przewiduje działania referendarza z urzędu, a więc pomoc prawna może być przyznana stronie wyłącznie na wniosek strony złożony na urzędowym formularzu PPF ( art.252 § 2 p.p.s.a.), mającym na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej wnoszącego. Kwestię badania oświadczenia strony szczegółowo reguluje art.255 p.p.s.a., stanowiący, że to rozstrzygający o przyznaniu prawa pomocy, w ramach postępowania wyjaśniającego, może wezwać stronę, w ustalonym dowolnie terminie, do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów źródłowych, jeżeli dane zawarte we wniosku okażą się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzą wątpliwości. Wyjaśnić należy, że konstrukcja tego przepisu ma wzmacniać wyjątkowość instytucji, jaką jest pomoc prawna. Przede wszystkim zakłada obowiązek współpracy z referendarzem celem przeprowadzenia postępowania uzupełniającego, zmierzającego do wydania orzeczenia w oparciu o zasadę prawdy materialnej. Stanowi ponadto rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, dającego możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób klarowny i pełny stanu majątkowego strony. Oczywiste w takiej sytuacji pozostaje, że niedopełnienie obowiązku, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a. może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona wnioskująca nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu cytowanego art.246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić trzeba, że na postawie zawartych informacji w formularzu PPF nie sposób było dokonać jakichkolwiek ustaleń, co do utrzymania koniecznego M. R. z uwagi na brak jakichkolwiek informacji na ten temat. Skarżący bowiem udzielił jedynie wybiórczych, lakonicznych informacji, co do wysokości uzyskiwanych dochodów i braku majątku. W świetle takich okoliczności, działając na mocy art.255 p.p.s.a, referendarz skierował do strony wezwania z dnia 29 lipca oraz 08 września 2010 r. mające na celu wyjaśnienie pojawiających się wątpliwości, poprzez przedłożenie dodatkowych dokumentów i oświadczeń. Skarżący jednakże pozostawił je bez odpowiedzi. Tym samym do dnia rozpoznania wniosku nie uprawdopodobnił, że znajduje się rzeczywiście w obiektywnie trudnej sytuacji materialnej. Ta zaś, bez zestawienia dochodów i wydatków gospodarstwa domowego, jest niemożliwa do ustalenia. Konkludując, powyższe okoliczności, a w szczególności brak aktywności ze strony skarżącego, uzasadniają w konsekwencji negatywną ocenę w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy. Tym bardziej, że w kolejnym wezwaniu skierowanym do zainteresowanego zawarto odpowiednie pouczenie o negatywnych konsekwencjach nieudzielenia odpowiedzi. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2, oraz art.258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono, jak w sentencji.