I SA/Bd 456/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Sarah Sobecka - Kucharczyk po rozpoznaniu w dniu 26 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R.P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2004 r. postanowił: - zwolnić skarżącego w części od wpisu sądowego od skargi tj. od kwoty powyżej 1.000 zł - w pozostałej części wniosek oddalić W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu od skargi na wskazaną wyżej decyzję (w kwocie 10.199 zł) R.P. przedłożył urzędowy formularz PPF, w którym ubiega się o zwolnienie od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wniosku wskazał, że zamieszkuje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz 15- letnim synem, legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności. Majątek rodziny stanowi mieszkanie, a miesięczny budżet domowy wynosi 5.300 zł brutto( 3.600 zł netto). Wnioskujący oszacował, że obowiązkowe wydatki zamykają się w kwocie 1.800 zł. Wyszczególnił wśród nich : gaz 300 zł, prąd 300 zł, usługi telekomunikacyjne( telefony, Internet, telewizja) 400 zł, czynsz 110 zł, dojazdy żony do pracy 100 zł, inne (podatki, woda, śmieci) 140 zł, związane z chorobą syna 400 zł. W sprawie zważono, co następuje: Postępowanie przed sądem administracyjnym toczy się według przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest już pogląd, że to strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy na podstawie art.246 p.p.s.a. obowiązana jest wykazać swoją trudną sytuację materialną ( por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2008 r. sygn. akt II FZ 345/08). Dokonując zaś oceny zasadności wniosku referendarz musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Na konieczność zachowania proporcji miedzy interesem państwa a prawem strony do rozpoznania jej sprawy przez sąd zwracał uwagę Europejski Trybunał praw Człowieka np. w wyroku z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie Brualla Gomez de la Torre przeciwko Hiszpanii( por. postanowienie NSA jak wyżej). Stosownie do regulacji art. 245 ustawy p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Jak wynika z wniosku, strona ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które to obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części. Zgodnie z art.246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych nie jest brak jakichkolwiek wolnych środków finansowych (oszczędności) na ich opłacenie, ale niemożność ich wygospodarowania z uzyskanych przychodów z uwagi na to, że całość zużywana jest na niezbędne utrzymanie strony postępowania i jej rodziny, z których nie można zrezygnować lub czasowo ograniczyć, bowiem są one nieodzowne. Świadczy o tym określenie " konieczne" użyte przez ustawodawcę w odniesieniu do słowa "utrzymanie". Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 214 § 1 p.p.s.a do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wniósł do Sądu pismo podlegające opłacie. Nie ma wątpliwości, że zgodnie z §1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) wpis od skargi w niniejszej sprawie wynosi 10.199 zł. Stanowi on co prawda jedyną wymaganą na obecnym etapie postępowania opłatę, lecz bez wątpienia, dla trzyosobowej rodziny utrzymującej się z miesięcznego dochodu w kwocie 3.600 zł netto, stanowi znaczny wydatek. Warto w tym miejscu przypomnieć, że prawo pomocy, przewidziane w przepisach dotyczących kosztów sądowych, wywodzi swą genezę z tzw. prawa ubogich, określanego też prawem ubóstwa lub nawet prawem wspierania ubogich. Jak trafnie podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 18 .12. 2008 r. sygn. akt nr I FZ 497/08, prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów sądowych, nie sprowadza się do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art.199 p.p.s.a., zgodnie z którą, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie i być przyznawana tym osobom, które jej rzeczywiście potrzebują. W utrwalonym orzecznictwie sądowym wskazuje się, że prawo pomocy przyznawane jest podmiotom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Mając więc na uwadze takie spostrzeżenia stwierdzić należy, że udzielenie prawa pomocy powinno sprowadzać się do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Odnosząc zatem powyższe rozważania do zaprezentowanej we wniosku sytuacji materialnej i rodzinnej stwierdzić należy, że skarżący nie udowodnił, iż znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie kosztów sądowych w całości. Za taką oceną kondycji finansowej strony przemawia przede wszystkim niekwestionowana okoliczność, że wnioskujący dysponuje wraz z żoną oraz synem miesięcznym dochodem w wysokości 3.600 zł, a oszacował miesięczne, "obowiązkowe wydatki" gospodarstwa domowego na kwotę 1.800 zł. W kontekście zasadności zwolnienia od kosztów sądowych zwrócić należy uwagę na dwa aspekty. Po pierwsze, że przyznanie bądź odmowa przyznania prawa pomocy winna zawsze wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania oraz jej aktualnej kondycji finansowej. Po drugie, że przez " uszczerbek konieczny dla utrzymania siebie i rodziny", o którym mowa w art.246 p.p.s.a., należy rozumieć taką sytuację, kiedy ponoszenie kosztów postępowania nie pozwoli stronie zaspokoić podstawowych potrzeb życia codziennego. Jednakże ocena tych podstawowych potrzeb nie należy do wnioskodawcy, lecz referendarza, kierującego się wskazaniami wiedzy i doświadczenia życiowego. Z tych względu nie można było zakwalifikować do kategorii koniecznych wydatków tych, które są związane z opłaceniem usług telekomunikacyjnych, takich jak telefony oraz Interet. O ile mieszczą się one w ramach współczesnych standardów życiowych, o tyle w przypadku osoby ubiegającej się o prawo pomocy standard ten przekraczają. W pojęciu utrzymania koniecznego nie mieszczą się bowiem wydatki, związane z utrzymaniem rodziny na pewnym standardzie (wyższym od minimalnego), ale nieposiadające cechy nieodzowności, nieuchronności. Zatem tych kilkusetzłotowych wydatków nie można uznać za niezbędne. Referendarz wydając niniejsze rozstrzygnięcie miał również na uwadze negatywne dla R. P. postanowienie wydane w zakresie prawa pomocy w sprawie zarejestrowanej pod sygnaturą I SA/Bd 373/09, w której wpis wynosił 2.500 zł. Od orzeczenia tego strona nie wiosła sprzeciwu. Skoro zatem opłata w tej wysokości nie przekraczała możliwości płatniczych wnioskującego, należało uznać, że i w niniejszej sprawie będzie on w stanie pokryć chociaż w części koszty sądowe. Tym bardziej, że opłacenie wpisu nie pogorszyło sytuacji materialnej skarżącego. Ponadto fakt, że wnioskujący korzystał w postępowaniu podatkowym z pomocy zawodowego pełnomocnika oznacza, że potrafi gromadzić środki finansowe w celu opłacenia adwokata z wyboru. Reasumując, zaistniały w sprawie stan faktyczny uprawnia do pozytywnego rozpoznania wniosku jedynie w części. Wynikający z art. 199 p.p.s.a. obowiązek ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie nie dotyczy osób posiadających nadwyżkę środków finansowych, jakikolwiek majątek i dochody, z których możliwe jest poczynienie pewnych oszczędności. Wszakże wnioskujący wykazał, że tylko połowa miesięcznego dochodu rodziny ( 1.800 zł ) przeznaczona zostaje na wydatki związane z koniecznym utrzymaniem, lecz referendarz przy ocenie przesłanek warunkujących udzielenie skarżącemu pomocy prawnej uwzględnił, iż zainteresowany nie wygenerował wydatków związanych z zakupem wyżywienia, które bez wątpienia ponosi. Warto przypomnieć, że uiszczenie kosztów sądowych nie musi oznaczać trwałego uszczerbku w zasobach finansowych skarżącego, bowiem w przypadku uwzględnienia skargi, zgodnie z art.200 p.p.s.a., stronie skarżącej należy się od organu zwrot poniesionych kosztów postępowania sądowoadministracyjnego. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art.258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. postanowiono, jak w sentencji.