I SA/Bd 460/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski po rozpoznaniu w dniu 11 marca 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. P. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2008 r. postanowił odmówić przyznania prawa pomocy I SA/Bd 460/12 UZASADNIENIE Wraz ze skargą kasacyjną od wyroku tut. Sądu z dnia 13 listopada 2012r. pełnomocnik skarżącego wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Uzasadniając wniosek w przedłożonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy PPF skarżący wskazał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z żoną oraz dwójką małoletnich dzieci, którego miesięczny dochód z tytułu umowy o prace wynosi około 4.100 zł netto. Oświadczył, że posiada samochód osobowy marki VW POLO - rok produkcji 2005 o wartości 12.000 zł. Strona podała również, że posiada akcje PKO BP o wartości 35.647 zł oraz udziały w spółkach o łącznej wartości 70.000 zł. Strona nie posiada nieruchomości ani oszczędności. Postanowieniem z dnia 12 lutego 2013r. referendarz sądowy odmówił wnioskodawcy przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych, uzasadniając, że nie wykazał on, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku w swoim utrzymaniu. W sprzeciwie z dnia 25 lutego 2013r. pełnomocnik wnioskodawcy podniósł, że sytuacja majątkowa skarżącego przemawia za przyznaniem prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r. poz. 270, dalej ustawa p.p.s.a.) w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, postanowienie, przeciwko, któremu został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd. Prawo pomocy jest szczególną instytucją, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu podmiotom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego. Wskazać jednak należy, że prawo to nie ma charakteru absolutnego i może być przedmiotem uzasadnionych prawnie ograniczeń. Instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym uregulowana została w Rozdziale 3 Działu V ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 244, art. 245, art. 246 § 1 oraz art. 252 p.p.s.a. wynika, iż osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyjaśnić przy tym należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata lub radcy prawnego. W zakresie częściowym obejmuje zaś zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie m.in. adwokata lub radcy prawnego (§ 2 i § 3 art. 245 p.p.s.a.). Z kolei koszty sądowe obejmują opłaty sądowe, w tym wpis i opłatę kancelaryjną, oraz zwrot wydatków (art. 211 i art. 212 § 1 p.p.s.a.). Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Należy również zauważyć, że użyte w przepisie 246 § 1 określenie "gdy wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno - "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004). Do oceny Sądu należy uznanie, czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia wskazane przesłanki. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego na wniosku składanym przez strony na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Stosownie do przepisów wskazanej powyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199), natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. Podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.). W orzecznictwie wskazuje się, iż przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z 22 marca 2005 r. FZ 794/04, niepubl.). Jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 (niepubl.), prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. W rozpatrywanej sprawie strona wniosła o udzielenie prawa pomocy w zakresie częściowym. We wniosku o udzielenie prawa pomocy z dnia 29 stycznia 2013 r. skarżący wskazał, że wysokość jego dochodów i jego małżonki z tytułu umowy o prace wynosi łącznie około 4.100 zł netto miesięcznie, niemniej, jak wynika z uprzednio złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy z dnia 16 kwietnia 2012 r. z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej skarżący w roku 2011 r. uzyskał dochód w wysokości 448.305, 21 zł. Ponadto, wnioskodawca posiada samochód osobowy o wartości ok. 12.000 zł oraz akcje o wartości 35.647 zł i udziały w spółkach o łącznej wartości 70.000 zł. W związku z powyższym trudno uznać, że wnioskodawca znajduje się w sytuacji w której nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Sąd - w sytuacji finansowej i majątkowej wnioskodawcy - nie dopatrzył się przesłanek, które uzasadniałyby stwierdzenie, że wyłożenie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Zauważyć należy, że na wcześniejszym etapie postępowania skarżący uiścił wpis w kwocie 2.000 zł. Na obecnym etapie sytuacja finansowa strony nie uległa pogorszeniu w takim stopniu, aby uniemożliwiała uiszczenie przez nią połowy wpisu od skargi (1.000 zł). Ponadto podkreślenia wymaga fakt, że w niniejszej sprawie sytuacja majątkowa skarżącego była już przedmiotem oceny przez Sąd, który postanowieniem z dnia 21 czerwca 2012r. uznał, że brak jest przesłanek do przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. W postanowieniu z dnia 04 września 2012r. sygn. akt. II FZ 765/12, wydanym na skutek wniesionego przez skarżącego zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko sądu pierwszej instancji i oddalił wniesiony środek zaskarżenia. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.