I SA/Bd 464/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia NSA Zdzisław Pietrasik (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Grzegorz Saniewski sędzia WSA Jarosław Wichrowski Protokolant: po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 27 listopada 2013 r. sprawy ze skargi K. Z. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. oddala skargę 2. zasądza od Skarbu Państwa - Kasy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na rzecz pełnomocnika skarżącej, adwokata M. W. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu W dniu [...]. do Oddziału ZUS wpłynął wniosek K. Z. (skarżącej) o umorzenie należności z tytułu nieopłaconych składek ZUS, w którym powołała się ona na trudną sytuację finansową i rodzinną. Po przeprowadzeniu postępowania wyjaśniającego w przedmiotowej sprawie decyzją z dnia [...]. ZUS o odmówił umorzenia należności w łącznej kwocie [...]. W związku z powyższym skarżąca zwróciła się z wnioskiem o ponowne rozpatrzenie sprawy, wskazując na trudną sytuację materialną. Decyzją z dnia [...]. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję z dnia [...]. o odmowie umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy oraz odsetek za zwłokę. W wyniku wniesionej skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, wyrokiem z dnia 05.04.2011r. sygn. akt I SA/Bd 53/11 uchylił zaskarżoną decyzję z dnia [...]. W konsekwencji ponownie przeprowadzonego postępowania Zakład decyzją z dnia [...]. utrzymał w mocy decyzję z dnia [...]. odmawiającą umorzenia należności. Od powyższej decyzji strona złożyła skargę zarzucając obrazę przepisów prawa materialnego przez niewłaściwą interpretację i błędne zastosowanie art. 28 ust. 1-3 i 3a ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (j. t. Dz. U. z 2009 r. Nr 205, poz. 1585 ze zm., dalej "u.s.u.s."), dokonanie błędnych ustaleń faktycznych oraz naruszenie art. 138 § pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2000r. Nr 98, poz. 1071 ze zm. dalej "kpa"). Wyrokiem z dnia 03 listopada 2011r. sygn. akt I SA/Bd 670/11 Wojewódzki Sąd Administracyjny orzekł o uchyleniu zaskarżonej decyzji. W wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania decyzją z dnia [...]. Zakład uchylił decyzję nr [...] z dnia [...]. w części dotyczącej wysokości zobowiązania wobec ZUS, z uwagi na umorzenie należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika na jego własne ubezpieczenia na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w łącznej kwocie [...] zł, a w pozostałej części utrzymał w mocy decyzję ZUS nr [...] z dnia [...]. o odmowie umorzenia należności składkowych. W wyniku wniesionej skargi na punkt II powyższej decyzji Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 19 grudnia 2012r. sygn. akt I SA/Bd 556/12 uchylił decyzję ZUS z dnia [...]. w części dotyczącej utrzymania w mocy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] z dnia [...]. Zdaniem Sądu całe uzasadnienie decyzji dotyczy rozstrzygnięcia zawartego w punkcie pierwszym sentencji tj. umorzenia należności, brak jest natomiast jakiegokolwiek wywodu w zakresie utrzymania w mocy decyzji wydanej w pierwszej instancji w części odmowy umorzenia należności składkowych. Konkludując w ocenie Sądu przy wydaniu omawianego rozstrzygnięcia organ naruszył podstawowe zasady postępowania tj. art. 6 k.p.a. (zasad praworządności), art. 8 k.p.a. (zasada pogłębiania zaufania), art. 11 k.p.a. (zasada wyjaśniania zasadności przesłanek) oraz art. 107 § 3 k.p.a. (składniki uzasadnienia decyzji). W związku z powyższym wyrokiem decyzją z dnia [...]. Zakład Ubezpieczeń Społecznych utrzymał w mocy decyzję nr [...]z dnia [...]. odmawiającą umorzenia należności składkowych. W uzasadnieniu podał, że jak wynika z kwestionariusza o stanie rodzinnym i majątkowym zobowiązana jest wdową w wieku [...]lat, utrzymuje się z emerytury w wysokości [...] zł netto (po potrąceniu na rzecz ZUS). Prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z synem A. Z., który pobiera świadczenie rentowe w kwocie [...] zł netto miesięcznie. Majątek nieruchomy stanowi dom o powierzchni [...] m2 położony w B. przy ul. W. [...]. Nieruchomość ta obciążona jest hipoteką na rzecz Banku N. Ponadto skarżąca skorzystała z umorzenia podatku od nieruchomości za [...] r. Poza zadłużeniem na rzecz ZUS posiada zobowiązanie wobec Banku N. w wysokości ok. [...]zł. Miesięczne koszty utrzymania domu wynoszą: energia elektryczna [...] zł, gaz [...] zł, woda [...] zł oraz wywóz śmieci [...] zł, czyli łącznie od [...] zł do [...] zł. Organ ustalił, że zobowiązana pobiera emeryturę w kwocie [...] zł brutto miesięcznie z czego potrącenia wynoszą [...] zł, a do wypłaty pozostaje kwota [...] zł. Z kolei jej syn A. Z. pobiera rentę inwalidzką w wysokości [...] zł, z czego potrącenia wynoszą [...] zł, a do wypłaty pozostaje kwota [...] zł. Zatem łączny dochód netto rodziny wynosi [...] zł miesięcznie, a po odliczeniu kosztów utrzymania domu w kwocie ok. [...] zł, rodzinie pozostaje na wyżywienie i ubranie kwota ok. [...] zł. Na podstawie dokumentacji zgromadzonej w sprawie ustalono, że skarżąca prowadziła pozarolniczą działalność gospodarczą w zakresie produkcji artykułów spożywczych - piekarnia na podstawie wpisu z dnia [...]. do ewidencji działalności gospodarczej zarejestrowanego pod nr [...]. W ramach prowadzonej działalności gospodarczej zatrudniała pracowników w okresie od [...] do [...]. Organ zaznaczył, że w dniu [...]. podjął decyzję o częściowym umorzeniu należności składkowych na własne ubezpieczenia skarżącej na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w łącznej kwocie [...] zł, z uwagi na trudną sytuację rodzinną i finansową. Wyjaśnił, że pozostała do uregulowania kwota nie może być rozpatrywana w oparciu o ww. przepis, gdyż dotyczy należności finansowanych przez płatnika składek na ubezpieczonych. Analizując sytuację skarżącej pod kątem przesłanek umorzenia przewidzianych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Zakład podał, że aktualnie wobec majątku zobowiązanej jest prowadzone postępowanie egzekucyjne przez komornika sądowego i co miesiąc dokonywane są potrącenia ze świadczenia emerytalnego w kwocie [...] zł, zatem egzekucja jest skuteczna. Dodał, że nie jest jedynym wierzycielem skarżącej. W świetle powyższego organ ocenił, że nie zachodzi przesłanka określona brzmieniem art. 28 ust. 3 pkt 5 u.s.u.s. Zakład nie stwierdził również wystąpienia przesłanki, o której stanowi art. 28 ust. 3 pkt 6 u.s.u.s., tj., że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne, albowiem właściwy w sprawie organ egzekucyjny nie przyjął za słuszne umorzenie postępowania w oparciu o art. 59 § 2 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (t. j. Dz. U. z 2012r. poz. 1015). Ponadto, organ uznał, że w sprawie pozostałe przesłanki umorzenia nie mają zastosowania. Zatem, w jego ocenie nie ma podstaw do umorzenia należności na podstawie art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Zakład wyjaśnił, że jak wynika z akt sprawy, w dniu [...]. skarżąca złożyła wniosek o umorzenie należności składkowych na podstawie ustawy z dnia 9 listopada 2012 r. o umorzeniu należności powstałych z tytułu nieopłaconych składek przez osoby prowadzące pozarolniczą działalność (Dz. U. z 2012 r., poz. 1551) zwanej dalej ustawą abolicyjną. W dniu [...]. ZUS wydał decyzję nr [...] o umorzeniu postępowania w zakresie wniosku dotyczącego umorzenia składek za okres od [...] do [...] oraz decyzję nr [...] o odmowie wszczęcia postępowania. Od decyzji tych strona nie złożyła odwołania do Sądu Okręgowego w B. VI Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych. Jednocześnie Zakład poinformował, że z uwagi na częściowe uwzględnienie wniosku w przedmiocie umorzenia należności składkowych na własne ubezpieczenia, na koncie rozliczeniowym skarżącej w dalszym ciągu figuruje zadłużenie za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek w łącznej kwocie [...]. Na powyższą decyzję strona złożyła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy. Decyzji tej skarżąca zarzuciła: 1. Obrazę przepisów prawa materialnego przez niewłaściwą wykładnię i błędne zastosowanie art. 28 ust.2 i 3a u.s.u.s. w związku z § 3 rozporządzeniem Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, co miało wpływ na wynik sprawy i umorzenie należności częściowo, a nie całkowicie. 2. Naruszenie przepisów postępowania tj. art.7, art.77, art. 80 i art.107 kpa w zw. z art. 123 u.s.u.s. mogących mieć istotny wpływ na wynik postępowania. W związku z tym strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji. Zdaniem skarżącej, organ rentowy nie rozważył wnikliwie zebranego materiału dowodowego i nie dokonał właściwej wykładni art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W szczególności organ nie wziął pod uwagę tego, że obecnie skarżąca żyje w ubóstwie i nie jest w stanie zaspokoić swoich niezbędnych potrzeb w szczególności wykupienia wszystkich lekarstw. W ocenie skarżącej, organ dokonał wadliwej wykładni art. 28 ust 3a u.s.u.s. przyjmując, że jedynie w sytuacji, gdyby strona nie posiadała żadnego źródła dochodów i majątku wówczas możliwe byłoby całkowite umorzenie należności. Skarżąca podała, że ma [...] lat i biorąc pod uwagę kwotę przeszło [...] zł, która nie została umorzona, nigdy nie będzie w stanie spłacić należności, a nawet jej znacznej części. Według skarżącej argumentacja organu dotycząca umorzenia należności z tytułu składek w części finansowanej przez płatnika na jego własne ubezpieczenie, przemawia również za umorzeniem należności w całości lub w znacznej większej kwocie. Zdaniem strony, organ naruszył w szczególności art. 28 ust. 3a pkt 3 u.s.u.s., ponieważ nie ma majątku, z którego można by egzekwować należności, małżonka i następców prawnych. Syn skarżącej nie posiada żadnego majątku. Skarżąca podkreśliła, że stosownie do orzecznictwa sądów administracyjnych organy mogą umarzać należności składkowe w uzasadnionych przypadkach, nawet pomimo braku ich całkowitej nieściągalności, natomiast w niniejszej sprawie, organy tego nie zrobiły. Podniosła, że obecnie jej stan zdrowia pogorszył się z uwagi na pogłębienie się choroby nadciśnieniowej, co wymaga stałego leczenia i przyjmowania większej ilości leków, których koszt wynosi od [...]-[...] zł miesięcznie. Podała, że według lekarza wymaga stałego leczenia szpitalnego, ponieważ choroba zagraża jej życiu. Strona wyjaśniła, że pobiera świadczenie emerytalne w wysokości [...] zł i po potraceniu kwoty [...] zł pozostaje jej kwota [...] zł, z czego po poniesieniu kosztów utrzymania domu [...] zł i zakupu lekarstwa [...] zł, pozostaje na utrzymanie niecałe [...] zł, co oznacza, że żyje w ubóstwie, zagrażającym jej egzystencji, czego organ rentowy nie wziął pod uwagę· Zdaniem strony, organ naruszył także przepisy art. 7 w zw. z art. 77 kpa § 1, ponieważ nie rozpatrzył całego zebranego materiału dowodowego. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, w całości podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. W pierwszej kolejności zauważyć należy, że niniejsza sprawa, jak wskazano wyżej, była już przedmiotem orzekania przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, który kolejno wyrokami z dnia 05.04.2011r. (sygn. akt I SA/Bd 53/11), z dnia 03.11.2011r. (sygn. akt I SA/Bd 670/11) oraz 19.12.2012 r. (sygn. akt I SA/Bd 556/12) uchylał decyzje Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, wydane w wyniku rozpoznania wniosku K. Z. o umorzenie odsetek od należności składkowych, który wpłynął do organu w dniu [...]. W związku z powyższym, w przedstawionym wyżej zakresie, Sąd rozpoznając przedmiotową sprawę ponownie, zgodnie z art. 153 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 zm.), dalej p.p.s.a. związany jest oceną prawną i wskazaniami, co do dalszego postępowania, wyrażonymi w ww. orzeczeniu sądu administracyjnego. W wyroku z dnia 19 grudnia 2012 r. (sygn. akt I SA/Bd 556/12) Sąd uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...]. w części dotyczącej utrzymania w mocy decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych nr [...] z dnia [...]. o odmowie umorzenia należności z tytułu składek. Sąd uznał, że całe uzasadnienie decyzji dotyczy rozstrzygnięcia zawartego w punkcie pierwszym sentencji tj. umorzenia należności, brak jest natomiast jakiegokolwiek wywodu w zakresie utrzymania w mocy decyzji wydanej w pierwszej instancji w części odmowy umorzenia należności składkowych. Konkludując, w ocenie Sądu, przy wydaniu zaskarżonego rozstrzygnięcia organ naruszył podstawowe zasady postępowania tj. art. 6 k.p.a. (zasad praworządności), art. 8 k.p.a. (zasada pogłębiania zaufania), art. 11 k.p.a. (zasada wyjaśniania zasadności przesłanek) oraz art. 107 § 3 k.p.a. (składniki uzasadnienia decyzji). W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie, w ponownie przeprowadzonym postępowaniu Zakład Ubezpieczeń Społecznych uwzględnił wskazania zawarte w powyższym wyroku. Przypomnieć należy, że z uwagi na wydanie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzji z dnia [...]. o częściowym umorzeniu należności składkowych na ubezpieczenie własne skarżącej na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. w łącznej kwocie [...] zł, przedmiotem rozstrzygnięcia niniejszej sprawy pozostaje kwestia omowy umorzenia zadłużenia za zatrudnionych pracowników w części finansowanej przez płatnika składek w łącznej kwocie [...]zł, w tym z tytułu: - składek na Fundusz Ubezpieczeń Społecznych za okres [...] w kwocie [...] zł, - składek na ubezpieczenie zdrowotne za m-c [...] w kwocie [...] zł, - odsetek za zwłokę naliczonych na dzień [...]. w kwocie [...] zł. Wobec powyższego, podzielić należy stanowisko organu, zgodnie z którym do powyższych zaległości nie ma zastosowania art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Zgodnie z tym przepisem "należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku całkowitej nieściągalności". W przedmiotowej sprawie to pracodawca, a nie ubezpieczony był płatnikiem tych należności składkowych. Z przywileju umorzenia należności z art. 28 ust. 3a u.s.u.s. może skorzystać jedynie prowadzący działalność gospodarczą, który sam się ubezpiecza. W wyroku z dnia 27 maja 2011 r., sygn. akt II GSK 588/10 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że "przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. pod względem zakresu podmiotowego odnosi się wyłącznie do wnioskodawcy, który spełnia określone w nim wymagania; mianowicie jako prowadzący działalność gospodarczą wnioskodawca był "ubezpieczonym", zaś jako zatrudniający pracowników – "płatnikiem składek". Wymieniony przepis odnosi się więc wyłącznie do należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne ciążących na wnioskodawcy jako osobie prowadzącej działalność gospodarczą. Przepis dotyczy wyraźnie należności składkowych "ubezpieczonych", to jest ich własnych obciążeń z tego tytułu". Możliwe jest umorzenie w całości lub w części jedynie należności powiązanych ze składkami finansowanymi przez ubezpieczonych nie będących płatnikami tych składek (odsetek za zwłokę, kosztów egzekucyjnych, lecz nie samych składek) jedynie w sytuacji określonej w art. 28 ust. 1, 2, 3 u.s.u.s. (por. wyrok WSA z dnia 26 stycznia 2012 r., sygn. akt I SA/Bd 1074/11). Z uwagi na to, że w przedmiotowej sprawie pozostała do uregulowania kwota zaległości dotyczy należności finansowanych przez płatnika składek na ubezpieczonych nie może być ona rozpatrywana w oparciu o art. 28 ust. 3a oraz § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Z tych też powodów, w ocenie Sądu przedstawiona w skardze argumentacja i dowody wskazujące na trudną sytuację finansową zobowiązanej nie mogą być uwzględnione w sprawie. Skoro zatem organ prawidłowo uznał, iż w sprawie nie ma zastosowania art. 28 ust. 3a u.s.u.s. oraz § 3 ww. rozporządzenia, zasadnie przeprowadził badanie możliwości umorzenia należności z tytułu składek w oparciu o art. 28 ust. 2 i ust. 3 u.s.u.s. Norma zawarta w art. 28 ust. 2 u.s.u.s. wyraźnie wskazuje na brak obowiązku umorzenia należnych składek w przypadku ich całkowitej nieściągalności, stanowiąc, że w takim wypadku "mogą być one umorzone". Natomiast przy braku całkowitej nieściągalności ustalonej według kryteriów wskazanych w art. 28 ust. 3, organ podejmujący decyzję na podstawie art. 28 ust. 2 tej ustawy pozbawiony jest w ogóle prawnej możliwości umorzenia należności z tytułu składek. W oparciu o zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, stosując zasadę swobodnej oceny dowodów i nie przekraczając jej granic, zdaniem Sądu, organ zasadnie uznał, że w przypadku skarżącej nie zachodzą przypadki całkowitej nieściągalności, o których mowa w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. Organ wziął przede wszystkim pod uwagę, że skarżąca posiada stały miesięczny dochód z tytułu emerytury, z którego prowadzone jest skuteczne postępowanie egzekucyjne przez Komornika Sądowego. W ocenie Sądu wobec tego, że nie została spełniona żadna z przesłanek wymienionych w art. 28 ust. 3 u.s.u.s. organ administracji prawidłowo odmówił umorzenia składek w części finansowanej przez płatnika za ubezpieczonych. Z przedstawionych powodów Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia skargi i uchylenia zaskarżonej decyzji. Uznał, że materiał dowodowy w sprawie został zgromadzony i zbadany w sposób wyczerpujący (art. 77 § 1 k.p.a.), a więc przy podjęciu wszelkich kroków niezbędnych dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, jako warunku wydania decyzji o przekonującej treści (art. 11 k.p.a.), ale także załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (art. 7 k.p.a.). W konsekwencji nie naruszył także zasady pogłębiania zaufania obywateli do organów państwa oraz oddziaływania państwa na świadomość i kulturę prawną obywateli. Według Sądu nie można także organowi skutecznie postawić zarzutu naruszenia art. 107 § 3 k.p.a., tj. wadliwego uzasadnienia faktycznego zaskarżonej decyzji. Organ uznając, iż w sprawie nie ma zastosowania art. 28 ust. 3a u.s.u.s. i § 3 rozporządzenia z dnia 31 lipca 2003 r. nie mógł bowiem odnieść się do spełnienia przez skarżącą przesłanek z § 3 tegoż rozporządzenia. Prawidłowo odniósł się natomiast do kwestii niespełnienia przez skarżącą przesłanek z art. 28 ust. 3 u.s.u.s., tj. przesłanek całkowitej nieściągalności. Z tych wszystkich względów, na podstawie art. 151 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd oddalił skargę