I SA/Bd 493/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Sarah Sobecka-Kucharczyk po rozpoznaniu w dniu 02 lipca 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku I. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności członka zarządu za zaległości podatkowe w podatku od towarów i usług postanowił odmówić przyznania prawa pomocy Skarżąca wezwana do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie 500 zł wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Z urzędowego formularza PPF wynika, że pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym z mężem, a łączny dochód rodziny wynosi 5.808 zł brutto. Jako majątek wskazała dom o powierzchni 150 m² oraz działkę. Zaznaczyła, że zaległość podatkowa powstała w wyniku działań przestępczych, stąd również wniosek o udzielenie pomocy prawnej jest zasadny. W sprawie zważono, co następuje: Postępowanie przed sądem administracyjnym toczy się według przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest już pogląd, że to strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy na podstawie art.246 p.p.s.a. obowiązana jest wykazać swoją trudną sytuację materialną ( por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2008 r. sygn. akt II FZ 345/08). Dokonując zaś oceny zasadności wniosku referendarz musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Na konieczność zachowania proporcji miedzy interesem państwa a prawem strony do rozpoznania jej sprawy przez sąd zwracał uwagę Europejski Trybunał Praw Człowieka np. w wyroku z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie Brualla Gomez de la Torre przeciwko Hiszpanii( por. postanowienie NSA jak wyżej). Zgodnie z zasadą obowiązującą w postępowaniu przed sądem administracyjnym wyrażoną w art.199 ustawy p.p.s.a. strona ponosi koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Stanowiące wyjątek od niej prawo pomocy w zakresie częściowym może być przyznane osobie fizycznej, gdy ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art.246 § 1 pkt 2 p.p.s.a ). W orzecznictwie przyjęto, że przez uszczerbek w koniecznym utrzymaniu rozumieć należy zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Oznacza to, iż omawiana instytucja powinna być stosowana w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, bowiem intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem przede wszystkim osobom bezrobotnym, samotnym, bez stałego dochodu i bez majątku. Nie można stosując prawo pomocy, chronić, czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Ponadto, jak trafnie podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 18 grudnia 2008 r. sygn. akt nr I FZ 497/08, prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów sądowych, nie sprowadza się do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Należy jednocześnie zaznaczyć, że przyznanie bądź odmowa przyznania prawa pomocy winna zawsze wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: 1) kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania, 2) aktualnej kondycji finansowej strony. W tym kontekście stwierdza się, że wymagana na obecnym etapie postępowania sądowoadministarcyjnego opłata ( wpis od skargi na wskazaną wyżej decyzję) wynosi 500 zł. Z kolei, z dokonanej analizy możliwości finansowych wnioskodawczyni wynika, że dochód na osobę w jej rodzinie wynosi 2.904 zł brutto, przy czym małżonkowie R. posiadają majątek znacznej wartości, na który składają się dom oraz działka. W takich okolicznościach, zważywszy na realia ekonomiczne, trudno uznać skarżącą za osobę niezamożną, pozbawioną dostatecznych środków materialnych na zaspokojenie koniecznych potrzeb, wymagającą pomocy państwa. Odbiegając od powyższego, wnosząca skargę winna liczyć się z ponoszeniem kosztów sądowych w związku z realizacją swoich praw przed sądem. Obowiązek zagwarantowania skutecznego dostępu do sądu nie oznacza zapewnienia stronom bezwarunkowego prawa do zwolnienia od kosztów sądowych. Sam w sobie wymóg ponoszenia kosztów nie stanowi ograniczenia prawa do sądu i jest uzasadniony koniecznością właściwego funkcjonowania wymiaru sprawiedliwości. Reasumując, wszechstronna analiza materiału zgromadzonego w sprawie przyznania prawa pomocy, po uwzględnieniu przytoczonych przez skarżącą okoliczności, a w szczególności wysokość miesięcznego dochodu, dają możliwość wygospodarowania niewygórowanej opłaty w wysokości 500 zł na poczet uiszczenia wpisu od skargi, bez uszczerbku koniecznego utrzymania zarówno zainteresowanej, jak i jej rodziny. Końcowo wyjaśnić należy, że na zasadność zwolnienia od kosztów sądowych nie rzutuje okoliczność, że zobowiązanie podatkowe stanowiące przedmiot zaskarżenia w niniejszej sprawie powstało w wyniku przestępstwa. Jak wynika z przepisu art.246 § 1 p.p.s.a jedyna przesłanka, która decyduje o przyznaniu prawa pomocy ma charakter materialny.Takie stanowisko zajmował Naczelny Sąd Administracyjny w swoim orzecznictwie dotyczącym instytucji prawa pomocy ( m.in. postanowienie NSA z dnia 02 kwietnia 2009 r., II OZ 310/09). Z powyższych względów wniosek o udzielenie pomocy prawnej należało ocenić negatywnie i na podstawie art.246 § 1 pkt 2 oraz art.258 § 2 pkt 7 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono jak w sentencji.