I SA/Bd 503/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Urszula Wiśniewska po rozpoznaniu w dniu 06 grudnia 2010r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2006 r. postanawia : odmówić przyznania prawa pomocy Wskutek wniesionej skargi Sąd zarządzeniem z dnia 22 lipca 2010r. wezwał pełnomocnika skarżącego – adwokata A. N. – do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 1.500 zł. W odpowiedzi strona złożyła na urzędowym formularzu PPF wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od ustalonego wpisu. Wnioskujący opisując sytuację majątkową i rodzinną podał, że utrzymuje się z działalności gospodarstwa rolnego przynoszącego miesięczne dochody w wysokości 9.000 zł brutto. Żona z tytułu umowy o pracę zarabia 2.000 zł brutto. Małżonkowie posiadają na utrzymaniu dwoje dzieci w wieku szkolnym. Gospodarstwo domowe prowadzą wspólnie z teściową skarżącego, której dochód z tytułu renty wynosi 600 zł. W następstwie egzekucji administracyjnej wnioskujący uiścił kwotę w wysokości 100.000 zł. Oświadczył, że posiada ponadto zobowiązania w stosunku do banków i instytucji finansowych. Aktualnie spłaca kredyt na kwotę 100.000 zł. Nadto płaci ratę leasingową, która wynosi 10.700 zł. Skarżący pozostaje we współwłasności majątkowej wraz z żoną, z teściową zaś na zasadzie umowy dożywocia. Jako majątek ujawnił dom, nieruchomość rolną o powierzchni 4,5ha oraz warte 100.000 zł samochody i maszyny rolnicze. Postanowieniem z dnia 28 września 2010r. Referendarz sądowy WSA w Bydgoszczy odmówił stronie przyznania prawa pomocy. Pełnomocnik skarżącego pismem z dnia 22 października 2010r. wniósł od powyższego orzeczenia sprzeciw, zarzucając mu błędną ocenę materiału sprawy oraz naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm. – dalej p.p.s.a.). Pełnomocnik skarżącego podkreślił, że nie jest on w stanie zrezygnować z wydatków wykazanych w formularzu PPF, albowiem zakłóciłoby to płynność finansową prowadzonej przez niego działalności, stanowiącej podstawowe źródło utrzymania całej rodziny. Zarzucił, że w postanowieniu referendarz błędnie przyjął za podstawę rozstrzygnięcia prosty rachunek matematyczny wskazujący na wysokość dochodu przypadającego na każdego członka rodziny przy jednoczesnym całkowitym pominięciu zasadności ponoszonych przez niego wydatków. Dodał, ze dochody małżonków D. są w całości przeznaczane na spłatę zakupionych urządzeń i środków służących prowadzonej działalności oraz na zapewnienie koniecznego utrzymania rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: W świetle art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. W art. 199 p.p.s.a. wyrażona jest zasada, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 wskazanej ustawy, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 powołanej ustawy, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005r., I GZ 107/05, niepubl.), a zatem bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Nie można, stosując prawo pomocy, chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem tej instytucji jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Jak wskazuje się w orzecznictwie przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z 22 marca 2005 r. FZ 794/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 maja 2005r. II OZ 318/05 (niepubl.) wskazał, iż prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Nie każdy więc wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo, oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w utrzymaniu koniecznym skarżącego i jego rodziny. W wyniku dokonanej analizy sytuacji finansowej strony skarżącej Sąd stwierdza, że nie można zgodzić się ze stanowiskiem, że nie jest ona w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i żony. Z materiału dowodowego zebranego w sprawie wynika, że w rodzinie skarżącego miesięczny dochód na osobę (uwzględniając żonę i dwoje dzieci) wynosi 2.750 zł brutto. Dodatkowo skarżący dysponuje majątkiem w postaci domu o powierzchni 98 m2 , nieruchomością rolną o powierzchni 4,5 ha, a także samochodami i maszynami rolniczymi o wartości 100.000 zł. Zatem w tak przedstawionym stanie faktycznym, trudno uznać skarżącego za osobę pozbawioną dostatecznych środków materialnych dla zaspokojenia koniecznych potrzeb, wymagającą pomocy państwa polegającej na zwolnieniu od kosztów sądowych. Sąd - w sytuacji finansowej i majątkowej wnioskodawcy - nie dopatrzył się przesłanek, które uzasadniałyby stwierdzenie, że wyłożenie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Nie może w tym zakresie znaleźć uznania argumentacja skarżącego, że uiszczenie wpisu od skargi spowoduje trudności w spłaceniu zaciągniętego kredytu, czy też innych zobowiązań. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym wskazuje się, iż zobowiązania cywilnoprawne strony nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez nią postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb niezasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby zostałby przerzucony na współobywateli. Opłaty sądowe stanowią rodzaj daniny publicznoprawnej i w związku z tym inne wydatki skarżącego nie mogą być w stosunku tych opłat traktowane priorytetowo (por. postanowienie NSA z 27 listopada 2008r. sygn. akt II FZ 512/08 publ. LEX nr 530038). Zatem spłata kredytu, czy też raty leasingowej nie mogą korzystać z uprzywilejowania w stosunku do obowiązku uiszczenia wpisu sądowego przez osobę wnoszącą skargę do Sądu. Jednocześnie wskazać należy, że skoro skarżący wykonuje inne ciążące na nim zobowiązania, to przyjąć można, iż w obecnej sytuacji materialnej jest w stanie ponieść również koszty postępowania sądowego bez uszczerbku koniecznego dla siebie utrzymania. W tej sytuacji należy stwierdzić, że wnioskodawca przy racjonalnym gospodarowaniu osiąganymi dochodami jest w stanie ponieść koszty sądowe. Wnoszący skargę powinien liczyć się z ponoszeniem kosztów sądowych w związku z realizacją swoich praw przed Sądem. Mając na uwadze miesięczne dochody rodziny kształtujące się na poziomie 11.000 zł brutto, dochód teściowej – 600 zł brutto, która pozostaje z wnioskującym we wspólnym gospodarstwie domowym oraz posiadany majątek, zdaniem Sądu, poniesienie przez skarżącego kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania ograniczają się do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w wysokości 1.500 zł, nie przekracza możliwości finansowych strony. Mając na uwadze powyższe, Sąd na podstawie art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia.