I SA/Bd 533/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Teresa Liwacz (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Halina Adamczewska- Wasilewicz sędzia WSA Leszek Kleczkowski Protokolant: starszy sekretarz sądowy Anna Krenz- Winiecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 2 października 2018r. sprawy ze skargi Z. [...] M.S.A. w B. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie określenia kwoty nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu zajętej wierzytelności oddala skargę 1. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...] maja 2018r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej, utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...] marca 2018r. określające kwotę nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu przez [...] "[...]" S.A. w B. wierzytelności, zajętej zawiadomieniem z dnia [...] października 2017r. w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego z majątku zobowiązanej spółki "[...]" M. M. spółka jawna w [...] w wysokości [...] zł. 2. Zaskarżone postanowienie zapadło w następującym stanie faktycznym: Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. w toku postępowania egzekucyjnego prowadzonego z majątku spółki jawnej "[...]" M. M. w [...], zawiadomieniem z dnia [...] października 2017r. dokonał zajęcia wierzytelności pieniężnej, przysługującej zobowiązanej spółce od [...] "[...]" S.A. w B.. Zawiadomienie zostało doręczone dłużnikowi zajętej wierzytelności w dniu [...] października 2017r. W odpowiedzi pismem z dnia [...] października 2017r. [...] "[...]" S.A. w B. poinformował, iż na chwilę obecną nie ma zobowiązań wobec firmy "[...]" M. M. spółka jawna w [...]. W toku postępowania organ egzekucyjny ustalił, że w dniu [...] listopada 2017r. spółka "[...]" M. M. wystawiła na [...] "[...]" S.A. fakturę nr [...], na kwotę [...]zł. Zajętą kwotę przelano w dniu [...] listopada 2017r. na rachunek zobowiązanej spółki, prowadzony przez Bank [...] W związku z dokonanymi ustaleniami, Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. pismem z dnia [...] stycznia 2018r. wystosował ponaglenie do dłużnika zajętej wierzytelności wzywając go do realizacji dokonanego zajęcia oraz pouczając jednocześnie o możliwości nałożenia kary pieniężnej za niewykonanie lub nienależyte wykonanie obowiązków związanych z egzekucją wierzytelności. P. z dnia [...] lutego 2018r. spółka "[...]" potwierdziła, że w dniu [...] listopada 2017 r. wpłynęła do niej faktura nr [...], wystawiona przez firmę "[...]" M. M. spółka jawna, jednakże niedopełnienie obowiązku wykonania dokonanego zajęcia wierzytelności, nie było działaniem świadomym i zamierzonym, lecz powstało w wyniku nie dających się przewidzieć zdarzeń losowych. Osoba, która zajmowała się przedmiotową sprawą przebywała na zwolnieniu lekarskim, z tytułu sprawowania opieki nad dzieckiem, w dniach od 03 do [...] listopada 2017 r. W dniu [...] listopada 2017 r. zapłacono za powyższą fakturę firmie "[...]". Następnego dnia, w momencie księgowania wyciągu zauważono zaistniałą pomyłkę, o czym poinformowano organ egzekucyjny. Postanowieniem z dnia [...] marca 2018r. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. określił kwotę nieprzekazaną przez [...] "[...]" S.A. w B. organowi egzekucyjnemu, w wysokości [...] zł. 3. W zażaleniu podniesiono, że skarżone postanowienie zostało wydane z pominięciem istotnych elementów stanu faktycznego oraz niezgodnie z treścią art. 71a § 9 ustawy z dnia [...] czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (tj. Dz. U. z 2017r. poz. 1201 ze zm. – dalej "u.p.e.a."). 4. Utrzymując w mocy postanowienie organu I instancji Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w pierwszej kolejności powołał treść art. 71a § 9 u.p.e.a. Wyjaśnił, że powołany przepis nakazuje przeprowadzenie czynności kontrolnych, przed wydaniem postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu kwoty, jednakże wystąpienie tej przesłanki nie jest konieczne, gdy materiał dowodowy sprawy pozwoli na niewątpliwe stwierdzenie, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania organowi egzekucyjnemu zajętej kwoty. Dalej organ wskazał, że w niniejszej sprawie nie budziło wątpliwości, że [...] "[...]" S.A. w B. bezpodstawnie uchylił się od przekazania organowi egzekucyjnemu kwoty w wysokości [...] zł, którą to w dniu [...] listopada 2017r. wpłacił na rachunek zobowiązanej spółki "[...]" M. M.. Potwierdza to znajdujący się w aktach sprawy wydruk z Jednolitego Pliku Kontrolnego oraz wykaz operacji bankowych. Ponadto spółka "[...]" uznała zajętą wierzytelność oraz nie kwestionowała jej wysokości, co wykazała w piśmie skierowanym do organu egzekucyjnego, będącym odpowiedzią na ponaglenie dłużnika zajętej wierzytelności. W takiej sytuacji nie było potrzeby przeprowadzania kontroli. Następnie organ wskazał, że do wydania postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu kwoty, niezbędne jest łączne zrealizowanie dwóch przesłanek: dłużnik zajętej wierzytelności musi uchylać się od jej przekazania organowi egzekucyjnemu oraz jednocześnie to uchylanie się musi mieć charakter działania bezpodstawnego. W niniejszej sprawie zdaniem organu nie budzi wątpliwości, że strona skarżąca nie przekazała zajętej wierzytelności organowi egzekucyjnemu. Została zatem spełniona pierwsza z omówionych przesłanek, warunkujących byt postanowienia na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a. Sporne było natomiast, czy to nieprzekazanie miało charakter bezpodstawny. Zdaniem organu również i ta przesłanka została zrealizowana, albowiem w dniu [...] października 2017r. spółka "[...]" S.A. otrzymała zawiadomienie o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej, w którym wezwano ją, aby należnej od niej kwoty z tytułu wierzytelności zaległych, bieżących i przyszłych, bez zgody organu egzekucyjnego nie uiszczała zobowiązanemu "[...]" M. M. spółka jawna, lecz należną kwotę przekazała organowi egzekucyjnemu, na pokrycie należności. Pomimo zawiadomienia o zajęciu, spółka "[...]" w dniu [...] listopada 2017r. przelała na rachunek zobowiązanej spółki kwotę [...]zł, która wynikała z faktury, wystawionej w dniu [...] listopada 2017r. przez firmę "[...]", co zostało również potwierdzone przez dłużnika zajętej wierzytelności w piśmie z dnia [...] lutego 2018r. Spółka "[...]" wyjaśniła, iż niedopełnienie przez nią obowiązku realizacji zajęcia, było spowodowane długą nieobecnością w pracy osoby, która zajmowała się tą sprawą, a przekazanie zajętej kwoty zobowiązanej spółce nastąpiło przez pomyłkę. W ocenie organu odwoławczego, okoliczność ta nie może stanowić podstawy do uchylania się dłużnika zajętej wierzytelności, od wykonania ciążącego na nim obowiązku wobec organu egzekucyjnego. Użyty w treści art. 71a § 9 u.p.e.a. zwrot normatywny "bezpodstawnie uchyla się" należy interpretować jako przesłankę prawną a nie faktyczną. Oznacza to, że okoliczności, które mogą stanowić podstawę uchylania się od przekazania zajętej wierzytelności, mogą dotyczyć jedynie okoliczności o prawnym charakterze np. przedawnienie należności przysługujących zobowiązanemu od dłużnika zajętej wierzytelności. Mając to na uwadze organ stwierdził, że argumentacja skarżącej spółki odnosi się do sfery stanu faktycznego, a nie prawnego. Zatem, uchylenie się przez dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania organowi egzekucyjnemu z przyczyn faktycznych, nie stało na przeszkodzie w wydaniu postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty. Odnosząc się do argumentacji zawartej w zażaleniu, że art. 71 a § 9 u.p.e.a. odnosi się wyłącznie do trwającego stanu niedokonanego, gdyż ustawodawca użył sformułowania "uchyla się" a nie "uchylił się" organ odwoławczy wyjaśnił, że uchylanie dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania organowi egzekucyjnemu, dotyczy zarówno sytuacji, gdy dłużnik nie przekazuje istniejącej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, jak również gdy zajętą kwotę przekazał zobowiązanemu. 5. W skardze do sądu skarżąca wniosła o uchylenie postanowień organu I i II instancji zarzucając, że zostały wydane z pominięciem istotnych elementów stanu faktycznego, z naruszeniem podstawowych zasad postępowania oraz pominieciem treści art. 71a § 9 u.p.e.a. W ocenie skarżącej stanowi to naruszenie art. 6 i 7 k.p.a. w zw. z art. 18 i art. 79a § 9 u.p.e.a. 6. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: 7. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności tego postanowienia z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018r., poz. 1302 - dalej p.p.s.a.) wynika, że zaskarżone postanowienie winno ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia w tak zakreślonych granicach kognicji, Sąd uznał, że postanowienie to nie naruszała prawa w stopniu uzasadniającym jej uchylenie. 8. Spór w przedmiotowej sprawie sprowadza się do kwestii dopuszczalności określenia wysokości nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu kwoty przez skarżącą jako dłużnika zajętej wierzytelności. W myśl art. 71a § 1 u.p.e.a. organy egzekucyjne uprawnione są do przeprowadzania u dłużników zajętej wierzytelności, z wyłączeniem banków, kontroli prawidłowości realizacji zastosowanego środka egzekucyjnego, z zastrzeżeniem § 2, który w rozpatrywanym przypadku nie ma zastosowania. Zgodnie natomiast z art. 71a § 9 u.p.e.a. jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Jak wynika z powyższego przesłanką do wydania postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty przez dłużnika zajętej wierzytelności jest stwierdzenie, że dłużnik ten bezpodstawnie uchyla się od przekazania tej kwoty organowi egzekucyjnemu. Rację ma zatem organ odwoławczy, twierdząc, że do zweryfikowania istnienia tej przesłanki niezbędne jest przesądzenie dwóch kwestii, a mianowicie tego, czy dłużnik uchyla się od przekazania wskazanej kwoty i czy czyni to bezpodstawnie. Podkreślić zarazem trzeba, że zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem wspomnianą bezpodstawność należy utożsamiać ze stanem braku podstaw prawnych. Mowa tu zatem o sytuacji, jaka zachodzi w przypadku nieistnienia takich okoliczności o charakterze prawnym, które umożliwiałyby dłużnikowi zajętej wierzytelności skuteczne uchylenie się od wykonania zobowiązania względem wierzyciela. Nieprzekazanie organowi egzekucyjnemu kwoty wskazanej w zawiadomieniu o zajęciu wierzytelności może zatem być usprawiedliwione jej przedawnieniem, potrąceniem czy zwolnieniem spod egzekucji. Skutku takiego nie przyniesie natomiast powoływanie się przez dłużnika na trudne położenie finansowe czy błędne przeświadczenie o prawidłowości swego działania albo inne okoliczności, które nie mają charakteru prawnego, lecz jedynie faktyczny (wyrok NSA z dnia 8 marca 2017 r., sygn. akt II FSK 411/15, wyrok WSA w Gliwicach z dnia 23 listopada 2016 r., sygn. akt I SA/Gl 828/16, również: R. Hauser, A. Skoczylas (red.), "Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz". Warszawa 2018, wyd. 9, komentarz do art. 71a, teza 4]. 9. Przenosząc powyższe ogólne uwagi na grunt przedmiotowej sprawy wskazać należy, że organ egzekucyjny wydał kwestionowane postanowienie po stwierdzeniu, że skarżąca nie przekazała mu kwoty określonej w zawiadomieniu o zajęciu wierzytelności, lecz podjęła czynności zmierzające do spłaty swego zobowiązania względem wierzyciela. Jak wynika bowiem z akt sprawy skarżąca dokonała w dniu [...] listopada 2017r. płatności za fakturę nr [...] na rzecz zobowiązanej spółki, a zatem już po doręczeniu skarżącej (20 październik 2017r.) wspomnianego zawiadomienia z dnia [...] października 2017r. Podkreślenia wymaga, że skarżąca bez zgody organu egzekucyjnego nie powinna była tego czynić z uwagi na dokonane wcześniej zajęcie wierzytelności. Uwzględnienie, że po doręczeniu zawiadomienia o zajęciu wierzytelności skarżąca rozporządzała swymi środkami na rzecz wierzyciela zamiast przekazać je organowi egzekucyjnemu pozwalało zatem na uznanie, że uchyla się ona od wykonania nałożonego na nią obowiązku. Jednocześnie w świetle zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego na aprobatę zasługiwał pogląd, zgodnie z którym zachowanie to nosiło znamiona bezpodstawności w przedstawionym wyżej rozumieniu. W sprawie nie zaistniały bowiem jakiekolwiek okoliczności prawne, które usprawiedliwiałyby omawiane zaniechanie skarżącej. Za takie okoliczności nie mogą być uznane powołane w piśmie skarżącej z dnia [...] lutego 2018r. okoliczności jak długa nieobecność w pracy pracownika, który zajmował się tą sprawą, który przez pomyłkę dokonał płatności na rzecz zobowiązanej spółki. W świetle powyższych uwag uznać należało, że przedstawione przez skarżącą okoliczności nie stanowiły podstaw prawnych, które usprawiedliwiałyby uchylanie się od przekazania organowi egzekucyjnemu kwoty zajętej wierzytelności. Z materiału dowodowego zebranego w przedmiotowej sprawie w sposób niebudzący wątpliwości wynika, że w okresie następującym po doręczeniu zawiadomienia o zajęciu wierzytelności skarżąca bez zgody organu egzekucyjnego przekazała wierzycielowi kwotę pieniężną. Postanowienie organu egzekucyjnego i następujące po nim rozstrzygnięcie organu odwoławczego zostały zatem wydane z poszanowaniem przepisów prawa, w tym art. 71a § 9 u.p.e.a. 10. Odnosząc się do argumentacji zawartej w skardze, że art. 71 a § 9 u.p.e.a. odnosi się wyłącznie do trwającego stanu niedokonanego, gdyż ustawodawca użył sformułowania "uchyla się" a nie "uchylił się" rację należy przyznac organowi odwoławczemu, że uchylanie dłużnika zajętej wierzytelności od jej przekazania organowi egzekucyjnemu, dotyczy zarówno sytuacji, gdy dłużnik nie przekazuje istniejącej wierzytelności organowi egzekucyjnemu, jak również gdy zajętą kwotę przekazał zobowiązanemu – jak miało to miejsce w niniejszej sprawie. 11. Końcowo wskazać również należy, że organy zasadnie stwierdziły, że w przedmiotowej sprawie nie było konieczności przeprowadzania czynności kontrolnych przez wydaniem postanowienia określającego wysokość nieprzekazanej kwoty organowi egzekucyjnemu. Co prawda użycie w art. 71a § 9 u.p.e.a. sformułowania "jeżeli w wyniku kontroli" obliguje organ egzekucyjny do przeprowadzenia stosownych czynności celem podjęcia ustaleń w zakresie istnienia przesłanek określenia dłużnikowi zajętej wierzytelności wysokości nieprzekazanej kwoty. Należy jednak zadać pytanie, czy przeprowadzenie takiej kontroli jest niezbędne w każdym przypadku, a zwłaszcza wówczas, gdy na podstawie już zgromadzonego materiału dowodowego istnieje możliwość ustalenia, że dłużnik bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności. Zdaniem Sądu prawidłową w tym względzie jest odpowiedź przecząca, a przemawia za tym przede wszystkim cel, jakiemu służyć ma ta regulacja. Jest nim konieczność zebrania materiału źródłowego pozwalającego na stwierdzenie możliwości podjęcia rozstrzygnięcia, o którym mowa w art. 71a § 9 u.p.e.a. Jeśli cel ten zostanie osiągnięty w inny sposób aniżeli w wyniku wspomnianej kontroli, to jej przeprowadzanie uznać trzeba za zbyteczne (wyroki NSA z dnia 19 maja 2017 r., sygn. akt II FSK 1153/15 oraz z dnia 20 października 2016 r., sygn. II FSK 2831/14). Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny, na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił. [...]