I SA/Bd 555/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Izabela Najda – Ossowska Sędziowie: sędzia WSA Dariusz Dudra (spr.) sędzia WSA Mirella Łent Protokolant: starszy sekretarz sądowy Marcin Frydrych po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 03 listopada 2011 r. sprawy ze skargi J. S. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy uznania zarzutów w sprawie prowadzenia egzekucji administracyjnej 1. oddala skargę, 2. zasądza od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na rzecz adwokata S. M. kwotę 295,20 zł (dwieście dziewięćdziesiąt pięć złotych dwadzieścia groszy) tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Zaskarżonym postanowieniem Dyrektor Izby Skarbowej w B. utrzymał w mocy postanowienie Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...]. w przedmiocie uznania zarzutów za nieuzasadnione. W uzasadnieniu organ wskazał, że Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. prowadzi postępowanie egzekucyjne z majątku J. S. m.in. na podstawie tytułu wykonawczego Nr [...] wystawionego przez W. M. w dniu [...]., obejmującego należność z tytułu grzywny nałożonej w drodze mandatu karnego kredytowanego z dnia [...]. w kwocie należności głównej [...] zł. W celu wyegzekwowania należności, organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia [...]. dokonał zajęcia nadpłaty w podatku dochodowym PIT-4 za 2005r. Zawiadomienie wraz z odpisem tytułu wykonawczego doręczono Zobowiązanemu w dniu [...]., o czym świadczy zwrotne potwierdzenie odbioru, znajdujące się w aktach sprawy. Pismem z dnia [...]. skarżący złożył zarzuty zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, niespełnienia wymogów określonych w art. 27 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz nieistnienia obowiązku z uwagi na "brak doręczenia tytułu prawnego, na podstawie którego jest prowadzona egzekucja administracyjna - orzeczenia z dnia [...]r. znak [...]." W uzasadnieniu powołał się na ciężką sytuację rodzinną i majątkową. Podał, iż jest osobą chorą, bezrobotną, bez prawa do zasiłku, samotnie prowadzącą gospodarstwo domowe, pozbawioną środków do życia. Pismami z dnia [...]. i [...]. wierzyciel – W. M. uznał zarzuty zobowiązanego za nieuzasadnione. W dniu [...]. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. wydał postanowienie uznające ww. zarzuty za bezzasadne. W uzasadnieniu stwierdzono, iż Zobowiązany pokwitował odbiór mandatu karnego kredytowanego z dnia [...]. w kwocie [...]zł, przez co zobowiązał się do uiszczenia grzywny w terminie 7 dni od jego przyjęcia. Wskazano również, że zgodnie z § 13 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, w przypadkach, gdy egzekucja dotyczy grzywien nałożonych w drodze mandatu karnego, postępowanie egzekucyjne może być wszczęte bez uprzedniego doręczenia upomnienia. Odnosząc się do zarzutu zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego organ egzekucyjny stwierdził, iż ocena uciążliwości zastosowanego środka egzekucyjnego jest oceną subiektywną i w zależności od okoliczności, dla jednego zobowiązanego dany środek będzie bardziej uciążliwy a dla drugiego mniej. Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. podał także, iż zbadano formalną prawidłowość przedmiotowego tytułu wykonawczego, co potwierdza nadanie klauzuli wykonalności w dniu [...]. W dniu [...]. Zobowiązany złożył zażalenie na powyższe orzeczenie wnosząc o jego uchylenie i o umorzenie postępowania egzekucyjnego, powołując argumenty jak w piśmie z dnia [...]. Dyrektor Izby Skarbowej w B. rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym wskazał, że stosownie do treści art. 34 § 1 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, zarzuty zgłoszone na podstawie art. 33 pkt 1-7, 9 i 10 [...] organ egzekucyjny rozpatruje po uzyskaniu stanowiska wierzyciela, z tym że w zakresie zarzutów, o których mowa w art. 33 pkt 1-5 wypowiedź wierzyciela jest dla organu wiążąca. Organ podał, że w rozpatrywanej sprawie złożone zostały zarzuty nieistnienia obowiązku z uwagi na niedoręczenie orzeczenia będącego podstawą prawną obowiązku (art. 33 pkt 1),zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego (art. 33 pkt 8), braku uprzedniego doręczenia upomnienia (art. 33 pkt 7) oraz niespełnienia wymogów określonych wart. 27 u.p.e.a. (art. 33 pkt 10). Dyrektor zwrócił uwagę, że skarżący źle odczytał datę i numer orzeczenia będącego podstawą prawną dochodzonego obowiązku, bowiem w tytule wykonawczym z dnia [...]. nr [...] jako podstawę prawną należności wskazano orzeczenie z dnia [...]. Nr [...] tj. mandat karny kredytowany. Natomiast Zobowiązany odczytał ten zapis jako orzeczenie z dnia [...]. Nr [...] i z tego powodu twierdzi, iż nie otrzymał orzeczenia, z mocy którego ciąży na nim egzekwowany obowiązek. Dalej Dyrektor wskazał, że W. M. będący w niniejszej sprawie wierzycielem, pismami z dnia [...]. i [...]. uznał zgłoszony zarzut za nieuzasadniony, dlatego organ odwoławczy nie mógł podważyć wypowiedzi wierzyciela, gdyż zgodnie z art. 34 § 1 ustawy egzekucyjnej, w zakresie zarzutu nieistnienia obowiązku wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. Następnie Dyrektor stwierdził, że zarzut Zobowiązanego oparty na twierdzeniu, iż obowiązek nie istnieje, nie może być uwzględniony przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. w sytuacji, gdy wierzyciel nie uznał tego zarzutu. Organ egzekucyjny nie wnika bowiem w merytoryczną zasadność stwierdzenia obowiązku będącego przedmiotem egzekucji, skoro w tym zakresie sprawa może być przedmiotem analizy w odrębnym postępowaniu. Merytoryczna ocena zarzutu należy do wierzyciela, który jest organem właściwym w sprawie grzywny w drodze mandatu karnego kredytowanego. Dlatego oparcie zarzutu Zobowiązanego na twierdzeniu, że obowiązek nie istnieje, wywoła zamierzony skutek jedynie w razie przyznania tego faktu przez wierzyciela w trybie art. 34 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Dyrektor podkreślił, że związanie stanowiskiem wierzyciela dotyczy zarówno organu egzekucyjnego, jak również organu odwoławczego. Jednakże organ podkreślił, że nie oznacza to, że Zobowiązany pozbawiony zostaje możliwości obrony swych praw, które w jego ocenie naruszył wierzyciel. Wiążący dla organu egzekucyjnego charakter wypowiedzi W. M. jako wierzyciela w zakresie zgłoszonego zarzutu, nie pozbawia możliwości dokonywania oceny tej wypowiedzi przez Sąd przy rozpoznawaniu skargi na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej. Odnosząc się do zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego organ odwoławczy stwierdził, iż zasada stosowania najmniej uciążliwego dla zobowiązanego środka egzekucyjnego wiąże się z zasadą celowości, bowiem celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do przymusowej realizacji przez zobowiązanego jego obowiązków. Zwrócił jednakże uwagę, że o zastosowaniu najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego można mówić wówczas, gdy istnieją w tym względzie możliwości wyboru. Jeśli natomiast w konkretnym przypadku organ egzekucyjny ma do dyspozycji tylko jeden środek egzekucyjny, to wówczas nie tylko jest on uprawniony, a wręcz zobowiązany do jego zastosowania. Organ zauważył, że skarżący nie posiada nieruchomości, ruchomości i praw majątkowych, z których możliwe byłoby prowadzenie skutecznej egzekucji, za wyjątkiem prawa majątkowego stanowiącego nadpłatę w podatku dochodowym PIT-4 za 2005r i dlatego organ egzekucyjny zawiadomieniem z dnia [...]. dokonał zajęcia tej nadpłaty, gdyż był to jedyny środek egzekucyjny, który mógł zastosować. Odpowiadając na zarzut dotyczący braku uprzedniego doręczenia upomnienia Dyrektor Izby Skarbowej uznał go za nieuzasadniony, gdyż zgodnie z § 13 Rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, postępowanie egzekucyjne może być wszczęte bez uprzedniego doręczenia upomnienia w przypadku, gdy egzekucja dotyczy należności z tytułu grzywien wymierzonych mandatem karnym. W przedmiotowej sprawie podstawą prawną dochodzonego obowiązku jest mandat karny kredytowany z dnia [...]. nr [...] w kwocie [...] zł, a więc w świetle powołanego przepisu organ egzekucyjny nie miał obowiązku doręczenia Zobowiązanemu upomnienia przed wszczęciem egzekucji. W odniesieniu do zarzutu niespełnienia wszystkich wymogów określonych w art. 27 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji organ stwierdził, iż zgodnie z art. 29 tej ustawy, organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej. Badanie to powinno obejmować ustalenie czy egzekucja oznaczonego obowiązku jest dopuszczalna, czy tytuł wykonawczy jest prawidłowo wystawiony i czy zostało doręczone upomnienie. Organ odwoławczy stwierdził, że Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. stosując powołany przepis, zbadał pod względem formalnym prawidłowość wystawienia przez wierzyciela tytułu wykonawczego i nie stwierdził żadnych nieprawidłowości, o czym świadczy nadanie klauzuli wykonalności w dniu [...]. Dyrektor Izby Skarbowej w B. podzielił również w tym zakresie stanowisko organu egzekucyjnego. Na marginesie organ odwoławczy podkreślił, że nie jest właściwy do rozpatrzenia wniosku o umorzenie postępowania egzekucyjnego zawartego w zażaleniu. Organem właściwym jest Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B., który ustosunkował się do tego żądania w postanowieniu z dnia [...]. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy strona wniosła o uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia Dyrektora by Skarbowej w B. z dnia [...]. oraz poprzedzającego go postanowienia Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. z dnia [...]. i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. W uzasadnieniu skarżący zarzucił, że błędnie nie uwzględniono jego zażalenia z dnia [...]., w którym zarzucił niedopuszczalność prowadzenia administracyjnego postępowania egzekucyjnego z uwagi na zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, braku uprzedniego doręczenia tytułu prawnego stanowiącego podstawę prawną prowadzenia egzekucji, braku uprzedniego doręczenia upomnienia oraz niespełnienia wszystkich wymogów określonych w art. 27 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Ponadto powołał się na trudną sytuację rodzinną i materialną. Podał, iż jest osobą chorą, bezrobotną, bez prawa do zasiłku, samotnie prowadzącą gospodarstwo domowe, bez środków niezbędnych do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie i podtrzymał stanowisko zawarte w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia. W piśmie procesowym z dnia [...]. strona podtrzymała swoją argumentację. Dodatkowo stwierdziła, że organy obu instancji naruszyły przepisy procedury administracyjnej dotyczące zapewnienia stronie czynnego udziału w postępowaniu egzekucyjnym na każdym jego etapie (art. 10 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji), czego skutkiem było naruszenie przepisu art. 81 k.p.a. w zw. z art. 18 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, który stanowi, że okoliczność faktyczna może być uznana za udowodnioną, jeżeli strona miała możliwość wypowiedzenia się co do przeprowadzonych czynności. W odpowiedzi na powyższe organ w piśmie z dnia [...]. stwierdził, że to czy strona skorzysta z przysługujących jej praw zależy od jej woli. Ponadto Dyrektor Izby Skarbowej podkreślił, że zarzut naruszenia art. 10 k.p.a. może odnieść skutek jedynie wówczas, gdy strona wykaże, że uchybienie w tym zakresie uniemożliwiło jej dokonanie konkretnych czynności procesowych, czego w piśmie procesowym z dnia [...]. nie wykazano. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie. Wstępnie Sąd zauważa, iż zgodnie z art. 184 Konstytucji RP w związku z art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269) oraz w związku z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270), zwanej dalej p.p.s.a. kontrola sądowa zaskarżonych decyzji, postanowień bądź innych aktów wymienionych w art. 3 § 2 p.p.s.a., sprawowana jest w oparciu o kryterium zgodności z prawem. W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a – c p.p.s.a.) lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Zgodnie z przepisem art. 133 § 1 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy. Aktami sprawy są akta sądowe, jak i przedstawione sądowi akta administracyjne. Zatem sąd administracyjny rozpoznaje sprawę w zakresie stanu faktycznego, który legł u podstaw wydania zaskarżonej decyzji i znajduje się w nadesłanych aktach administracyjnych (por. wyrok NSA z dnia 28 sierpnia 2008 r., sygn. akt II OSK 1533/07, LEX nr 488467). Wskazać dalej należy, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. W tak określonym zakresie kognicji Sąd uznał, że postanowienie będące przedmiotem skargi nie narusza przepisów prawa w sposób, który mógłby implikować jego wyeliminowanie z obrotu prawnego. Istota sporu w niniejszej sprawie sprowadza się do ustalenia, czy Dyrektor Izby Skarbowej w B. zasadnie uznał zarzuty wniesione przez skarżącego na prowadzone postępowanie egzekucyjne za nieuzasadnione. W rozpatrywanej sprawie strona w piśmie z dnia [...]. sformułowała cztery zarzuty, tj. zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, braku uprzedniego doręczenia zobowiązanemu upomnienia, niespełnienia wymogów określonych w art. 27 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji oraz nieistnienie obowiązku z uwagi na "brak doręczenia tytułu prawnego, na podstawie którego jest prowadzona egzekucja administracyjna". Dodatkowo w uzasadnieniu wniesionych zarzutów powołała się na ciężką sytuację rodzinną i majątkową. Odnosząc się w pierwszej kolejności do zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego (art. 33 pkt 8 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji Dz.U. 2005, nr 229, poz.1954) stwierdzić należy, że nie znajduje on uzasadnienia. W ocenie Sądu, zajęcie nadpłaty w podatku dochodowym od osób fizycznych PIT-4 za 2005r. nie stanowi bowiem zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w sytuacji gdy skarżący nie wskazał innego źródła majątku, z którego zaległość mogłaby zostać zaspokojona. Wskazać w tym miejscu należy na art. 7 § 2 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, który stanowi, że organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego. Z treści tego przepisu jednoznacznie wynika konieczność zastosowania takiego środka lub środków egzekucyjnych, które umożliwią pokrycie powstałych zaległości. Natomiast zastosowanie najmniej uciążliwego środka egzekucyjnego może mieć miejsce w przypadku istnienia w tym względzie możliwości wyboru. Jeśli natomiast organ egzekucyjny w konkretnej sprawie ma do dyspozycji tylko jeden środek egzekucyjny, to wówczas nie jest on uprawniony, ale wręcz zobowiązany do jego zastosowania. Potwierdzeniem tej tezy jest jednolite orzecznictwo sądów administracyjnych (por. m.in. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 stycznia 2010r., sygn. akt II FSK 1339/08, LEX nr 595754, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Białymstoku z dnia 11 sierpnia 2010r., sygn. akt I S.A./Bk 247/10, LEX nr 659066, wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 10 grudnia 2007r., sygn. akt I S.A./Wr 1153/07, LEX nr 517136). Warto wskazać, że organ egzekucyjny winien mieć na uwadze konieczność zastosowania takiego środka egzekucyjnego, który doprowadzi do osiągnięcia skutku w postaci zaspokojenia wierzyciela, albowiem podstawowym celem postępowania egzekucyjnego jest doprowadzenie do realizacji przez zobowiązanego jego obowiązków. Postępowanie egzekucyjne zazwyczaj więc będzie odbierane przez dłużnika jako uciążliwe. W zakresie zarzutu nieistnienia obowiązku z uwagi na niedoręczenie orzeczenia będącego podstawą prawną obowiązku (art. 33 pkt 1 ww. ustawy) stwierdzić trzeba, że nie znajduje on uzasadnienia w okolicznościach rozpatrywanej sprawy. Zobowiązany zgłosił powyższy zarzut, gdyż jak twierdzi, nie otrzymał mandatu karnego z dnia [...]r. nr [...]. Należy zwrócić uwagę, iż takiego tytułu prawnego skarżący w istocie nie otrzymał. Egzekucja jest bowiem prowadzona na podstawie mandatu z innej daty i o innym numerze. Ich podobieństwo świadczy jedynie o pomyłce, co słusznie zauważył organ egzekucyjny. Prawidłowe oznaczenie mandatu karnego to mandat karny kredytowy z dnia [...]. nr [...] w kwocie [...] zł i jak wynika z akt sprawy został on skarżącemu skutecznie doręczony, o czym świadczy pokwitowanie odbioru z podpisem zobowiązanego. Dodać także należy, że zgodnie z art. 34 § 1 wyżej cyt. ustawy, w zakresie zarzutu nieistnienia obowiązku wypowiedź wierzyciela jest dla organu egzekucyjnego wiążąca. Jak wynika z materiału dowodowego zebranego w niniejszej sprawie wierzyciel – W. M. pismami z dnia [...]. i [...]. wyraził swoje stanowisko w tej kwestii uznając zgłoszony zarzut za nieuzasadniony. W odniesieniu do kolejnego zarzutu dotyczącego braku doręczenia zobowiązanemu upomnienia (art. 33 pkt 7 ustawy o p.e.a.) podkreślić należy, że zasadnie organy w postępowaniu stwierdziły, że upomnienia nie stosuje się do grzywien. Wynika to z § 13 pkt 3 lit. a rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 22 listopada 2001r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2001r., Nr 137, poz. 1541 ze zm.), który stanowi, że postępowanie egzekucyjne może być wszczęte bez uprzedniego doręczenia upomnienia w przypadku, gdy egzekucja dotyczy należności z tytułu grzywien wymierzonych mandatem karnym. Zatem w świetle powołanego przepisu organ egzekucyjny nie miał obowiązku doręczenia zobowiązanemu upomnienia. Rozpatrując natomiast zarzut dotyczący niespełnienia wymogów określonych w art. 27 ustawy o p.e.a. (art. 33 pkt 10 ustawy) stwierdzić trzeba, że ten również nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie bowiem z art. 29 ww. ustawy organ egzekucyjny bada z urzędu dopuszczalność egzekucji administracyjnej. Tak też uczynił Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. a następnie organ odwoławczy. Również w ocenie Sądu analiza wystawionego tytułu wykonawczego nie pozwala na stwierdzenie, że doszło w tym zakresie do naruszenia przepisów prawa. Końcowo dodać wypada, że trudna sytuacja materialna, zdrowotna czy rodzinna zobowiązanego nie ma znaczenia dla prowadzonego postępowania egzekucyjnego. Warto w tym zakresie wskazać na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 stycznia 2009r. sygn. akt II OSK 8/08, w którym stwierdzono, że strona nie może skutecznie zwalczać środków egzekucyjnych powołując się na swą złą sytuację materialną w sytuacji, gdy nie tylko nie podejmuje starań wykonania ciążącego na niej obowiązku, a wręcz przeciwnie – konsekwentnie kontestuje ten obowiązek. Także zarzut postawiony w piśmie procesowym skarżącego z dnia [...]. odnośnie naruszenia art. 10 k.p.a. (czynnego udziału strony w postępowaniu) zdaniem Sądu nie zasługuje na uwzględnienie. Brak zawiadomienia strony o zebraniu materiału dowodowego i możliwości składania wniosków może odnieść skutek jedynie w przypadku, gdy naruszenie tego przepisu miało wpływ na wynik sprawy, czego skarżący w niniejszej sprawie nie wykazał. W konsekwencji przedstawionych wyżej wywodów Sąd nie uwzględnił skargi i na podstawie art. 151 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji.