I SA/Bd 591/18

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 14 listopada 2018 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi P. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] lipca 2018 r., nr [...] w przedmiocie odmowy udzielenia zwolnienia i ulgi z tytułu nabycia gruntów postanowił: odmówić skarżącemu przyznania prawa pomocy W dniu [...] września 2018r. wpłynął do tut. Sądu złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy. W uzasadnieniu wniosku skarżący podniósł, że zakupił użytki rolne o łącznej pow. [...] ha za kwotę [...]zł. Na zakup powyższych nieruchomości zaciągnął kredyt w kwocie [...]zł. Z uwagi na suszę zmuszony jest kupować zboże, aby utrzymać stado. Ponadto do tej pory skarżącemu nie udało się spłacić wszystkich zobowiązań z tytułu nawozów czy środków ochrony roślin, a już musi ponosić kolejne wydatki na paliwo do maszyn bo musi ponowienie obrobić ziemię. Posiada również dwa inne kredyty, które zaciągnął na zakup ciągnika i wcześniej również ziemi. Utrzymuje się ze sprzedaży trzody chlewnej, rzepaku i kukurydzy. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach skarżący podał, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z córką. Oświadczył, że uzyskuje dochód z tytułu sprzedaży rzepaku, trzody chlewnej oraz kukurydzy w kwocie ok. [...] zł miesięcznie. Posiada [...] ha gruntów rolnych, [...] ha nieruchomości stanowiącej las, "samochód na firmę [...] zł, cena w zakupie teraz taniej", ciągnik rolniczy oraz [...] loch i [...] prosiąt. Skarżący oświadczył również, że posiada oszczędności w kwocie [...]zł. W rubryce zobowiązania i stałe wydatki wnioskodawca podał: kredyt [...] zł, kredyt [...] zł co miesiąc oraz 2 razy do roku po [...] zł, kredyt ok. [...] zł co miesiąc; alimenty [...] zł; prąd co kwartał ok. [...] zł, woda co kwartał ok. [...], Internet i telefon [...] zł, ubezpieczenie samochodu oraz ciągnika [...] zł. Pismem dnia [...] września 2018r. wezwano skarżącego do usunięcia braku złożonego na urzędowym formularzu PPF wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez prawidłowe wypełnienie rubryki 4 formularza PPF tj. podanie, w jakim zakresie skarżący wnosi o przyznanie prawa pomocy - w terminie 7 dni pod rygorem uznania, że skarżący wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w całości. Wezwanie doręczono skutecznie skarżącemu w dniu [...] września 2018r. Do dnia dzisiejszego skarżący nie udzielił odpowiedz. W związku z powyższym mając na uwadze rygor wskazany w wezwaniu z dnia [...] września 2018r. orzekający uznał, że skarżący wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sadowych w całości. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: W postępowaniu sądowoadministracyjnym zasadą jest, stosownie do art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2018 poz. 1302) – zwana dalej p.p.s.a., że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Jednakże, w myśl art. 245 § 1 p.p.s.a. stronie może być przyznane prawo pomocy w zakresie całkowitym lub częściowym. Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym - gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przywołanej wyżej regulacji wynika, że strona ma przekonać sąd, że znajduje się w sytuacji, która uniemożliwia poniesienie jakichkolwiek (pkt 1) lub też pełnych (pkt 2) kosztów postępowania, o czym świadczy użycie w przepisie art. 246 § 1 p.p.s.a. zwrotu "gdy wykaże". Taka konstrukcja znajduje uzasadnienie w tym, że najszerszą wiedzę o okolicznościach mogących mieć znaczenie z punktu widzenia przesłanek przyznania prawa pomocy posiada sam wnioskodawca. Wniosek skarżącego dotyczy przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych, na które, na obecnym etapie postępowania, składa się wpis od skargi w kwocie 500,00 zł. Podkreślić należy, że instytucja przyznania prawa pomocy jest rozwiązaniem szczególnym. Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy, należy rozważać z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej strony interes strony w dochodzeniu swoich praw przed sądem, i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Zaakcentować należy, że każdy kto wszczyna postępowanie sądowe, powinien liczyć się z koniecznością opłacenia kosztów sądowych, a co za tym idzie tak planować swój budżet, aby wygospodarować kwotę konieczną do ich uiszczenia. Skoro udzielanie stronie prawa pomocy w postępowaniu sądowym jest formą dofinansowania z budżetu państwa, to sprowadzać się powinno tylko do wypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście, obiektywnie niemożliwe. Jednocześnie podkreślić należy, iż to na wnioskodawcy spoczywa obowiązek wyjaśnienia oraz udokumentowania sytuacji majątkowej, uzasadniającej przyznanie prawa pomocy. W złożonym oświadczeniu skarżący wykazał, iż prowadzi gospodarstwo domowe z córką. Wysokość miesięcznego dochodu wynosi aktualnie ok. [...] zł. Ponoszone przez skarżącego miesięczne wydatki związane z utrzymaniem określono na kwotę ok. [...] zł (prąd, woda, Internet, telefon). Ponadto jak wynika z oświadczenia wnioskodawcy ponosi on miesięczne koszty związane z ubezpieczeniem samochodu oraz ciągnika w wysokości [...] zł oraz opłaca alimenty w wysokości [...] zł miesięcznie. Powyższe zestawienie nie obejmuje kosztów zakupu żywności, opału, odzieży, obuwia czy tez środków higieny i czystości, które skarżący wraz z córka bez wątpienia ponoszą. Mając jednak na uwadze wysokość uzyskiwanego miesięcznie dochodu oraz uwzględniając dodatkowe koszty związane z utrzymaniem, które zapewne skarżący ponosi uznać należy, że przesłanka określona w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w stosunku do skarżącego nie wystąpiła. Na podstawie danych zawartych we wniosku należy stwierdzić, iż posiadanie przez skarżącego stałego źródła dochodu oraz majątku, w tym sporego areału ziemi ([...] ha gruntów rolnych, [...] ha nieruchomości stanowiącej las) oraz inwentarza żywego w postaci [...] loch i [...] prosiąt pozwala na uznanie, iż jest on w stanie pokryć pełne koszty sądowe w sprawie niniejszej, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia również wymaga, że jak wynika z lektury decyzji organu I instancji skarżący dzierżawi również grunty rolne o pow. ponad [...] ha. Zatem skarżący prowadzi działalność rolniczą na areale ok. [...] ha. Zatem skarżący osiąga również dochód z dzierżawionych gruntów. Dla oceny zdolności płatniczych skarżącego znaczenie ma fakt, że w momencie złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy posiadał zasoby pieniężne w kwocie [...]zł, a zatem w wysokości prawie 3-krotnie większej niż wynosi wpis od skargi. Powyższe okoliczności wskazują, że opłacenie kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie leży w granicach realnych możliwości finansowych strony skarżącej. Odnosząc się do wskazanych przez wnioskodawcę miesięcznych wydatków, związanych z ratami kredytowymi przypomnieć należy, iż rozpoznając wniosek o przyznanie prawa pomocy brane są pod uwagę wyłącznie wydatki niezbędne dla utrzymania, do których nie można zaliczyć zobowiązań pieniężnych z tytułu zaciągniętych kredytów. Przez wydatki "utrzymania koniecznego" należy bowiem rozumieć wydatki na zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych, takich jak żywność i mieszkanie (por. postanowienie NSA z dnia [...] maja 2008 r. o sygn. akt II GZ 112/08). Nie można również przyjąć jakoby zobowiązania wykraczające poza kategorię niezbędnych dla utrzymania, miały charakter priorytetowy przed kosztami sądowymi. Jak to już prezentowano w orzecznictwie, strona która realizuje swoje zobowiązania w taki sposób, że wyzbywa się zdolności do zapłaty kosztów sądowych – preferencyjnie traktując inne zobowiązania – nie może prawnie skutecznie podnieść ewentualnego zarzutu, iż odmowa zwolnienia jej od kosztów sądowych jest ograniczeniem dostępności do realizacji jej praw przed sądami. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 19 grudnia 2013 r. o sygn. akt I OZ 1202/13 skoro skarżący jest w stanie wygospodarować środki na spłatę kredytu, to winien także wywiązać się z obowiązku poniesienia opłat sądowych. Sąd podkreślił przy tym, iż koszty postępowania należy traktować jako wydatki bieżące w budżecie domowym, które powinny być zaspokajane na równi z innymi podstawowymi wydatkami. W ocenie orzekającego nie godzi się, aby prawo pomocy udzielać stronom, których sytuacja majątkowa jest na tyle dobra, że mogą pozwolić sobie na zaciąganie zobowiązań prywatnych - kredytów. Gdyby przyjąć stanowisko odmienne, to konieczność spłacania takich zobowiązań zawsze stanowiłaby przeszkodę w ponoszeniu kosztów sądowych. Ponadto uwzględnienie zobowiązań o charakterze prywatnoprawnym przy rozpoznawaniu wniosku o prawo pomocy mogłoby godzić w konstytucyjną zasadę równości wobec prawa innych obywateli, którzy będąc w takiej samej sytuacji życiowej i zarobkowej nie zaciągają tego rodzaju zobowiązań. Nie podważając przy tym prawa każdego obywatela do swobodnego kształtowania swojej sytuacji finansowej, nie można jednak zaakceptować postawy polegającej na zaciąganiu zobowiązań finansowych o charakterze prywatnym i jednoczesnym występowaniu o pomoc państwa przy założeniu a priori jej zasadności, z uwagi na brak środków finansowych wynikający z konieczności zaspokojenia tych zobowiązań. Skoro skarżący jest w stanie regularnie miesięcznie ponosić koszty związane ze spłatą zaciągniętych kredytów łącznie w kwocie ok. [...] zł miesięcznie to tym bardziej winien wygospodarować środki na pokrycie kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do uiszczenia wpisu od skargi w kwocie [...]zł. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.