I SA/Bd 599/17

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 21 września 2017 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. sp. z o.o. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. sp. z o.o. na decyzję Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w B. z dnia [...]r., nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia zaległości podatkowej w podatku od towarów i usług postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy Skarżąca spółka wniosła o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym przez zwolnienie od kosztów sądowych. Spółka oświadczyła, że blokada konta bankowego uniemożliwia jej prowadzenie działalności gospodarczej. Z informacji zawartych na urzędowym formularzu PPPr wynika, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi [...] zł. Spółka nie wskazała, jaka jest wartości środków trwałych oraz jaka była wysokość zysku lub straty za ostatni rok obrotowy wyjaśniając, że te pozycje nie są możliwe do wykazania z powodu przestępczego działania byłej księgowej spółki. Ponadto spółka wskazała, że nie posiada żadnych środków finansowych na rachunkach bankowych – rachunki zajęte przez organ egzekucyjny. Ponadto z informacji zawartych na urzędowym formularzu PPPr wynika, że miesięczne koszty spółki to kwota ok. [...] zł – wynagrodzenie na rzecz ok. [...] pracowników, koszty zakupu materiałów do produkcji, koszty energii elektrycznej, koszty gazu, koszty konserwacji maszyn i urządzeń do produkcji, koszty usług telekomunikacyjnych. W odpowiedzi na wezwanie referendarza sądowego spółka przedłożyła: CIT-8 za lata 2015-2016; wyciąg z rachunku bankowego; deklaracje VAT-7 za miesiące od stycznia do czerwca 2017r.; postanowienie Sądu Rejonowego w T.; tytuły wykonawcze; zajęcie wierzytelności; zawiadomienie o zajęciu innej wierzytelności pieniężnej; wezwanie do zapłaty; wniosek o wyjawienie majątku. Ponadto strona oświadczyła, że: spółce nie przysługują wierzytelności, a w przypadku ich ewentualnego pojawienia się ulegają one wzajemnym potrąceniem ponieważ spółka posiada zobowiązania na kwoty przekraczające wysokość ewentualnych wierzytelności; spółka posiada wiele wymagalnych zobowiązań podatkowych, z tytułu ubezpieczeń społecznych i innych zobowiązań publicznoprawnych; w okresie od [...] stycznia 2017 do [...] czerwca 2017r. przychody wyniosły [...], koszty uzyskania przychodów [...] zł; strata [...] zł. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Stosownie do art. 243 § 1 ustawy z dnia [...] sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 – dalej "p.p.s.a.") stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Z kolei zgodnie z art. 245 ww. ustawy, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym (§ 1); prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 2); prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub części (...) lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (§ 3); częściowe zwolnienie od opłat lub wydatków może polegać na zwolnieniu od poniesienia ułamkowej ich części albo określonej ich kwoty pieniężnej (§ 4). Skarżąca spółka składając wniosek o prawo pomocy, zażądała przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Mając to na uwadze, odnosząc się do wniosku, należy przywołać zasadę wyrażoną w art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a., zgodnie z którą przyznanie osobie prawnej prawa pomocy w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. W tym miejscu wskazać trzeba, że użycie w ww. przepisie słowa "wykazanie" oznacza, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, która nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego. Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wywodzi uprawnienie do zastosowania wobec niej prawa pomocy, ciąży na stronie. Nie budzi zatem wątpliwości, że rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. T.: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, W. 2004, s. 319). Treść powołanego przepisu wskazuje nadto, że zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy powinna być rozpatrywana w dwóch aspektach - z jednej strony, z uwzględnianiem obciążeń finansowych, jakie strona musi ponieść w konkretnym postępowaniu, z drugiej strony - jej możliwości finansowych. Ze złożonego wniosku wynika, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi [...] zł. Przychód spółki za lata 2015-2016 wyniósł odpowiednio [...] zł oraz [...] zł. Ponadto z oświadczenia zawartego w piśmie z dnia [...] sierpnia 2017r. wynika, że przychód spółki za okres od stycznia do czerwca 2017r. wyniósł [...] zł. Koszty za powyższy okres wyniosły natomiast [...] zł. Z ustaleń poczynionych w oparciu o oświadczenia i dokumenty przedłożone przez spółkę wynika, że jakkolwiek Spółka argumentuje, że nie jest w stanie ponieść kosztów wpisu od skargi w kwocie [...]zł, to na koniec ubiegłego roku wykazała znaczny przychód w wysokości [...] zł, a za okres od stycznia do czerwca 2017r. przychód wyniósł [...] zł. Uwzględniając powyższe trudno uznać, że spółka nie jest w stanie ponieść także kosztów sądowych niniejszego postępowania, skoro w istocie jest w stanie ponosić jak wskazano na formularzu miesięcznie koszty w wysokości [...] zł z tytułu wynagrodzeń na rzecz ok. [...] pracowników, koszty zakupu materiałów do produkcji, koszty energii elektrycznej, koszty gazu, koszty konserwacji maszyn i urządzeń do produkcji, koszty usług telekomunikacyjnych, itp. Wskazać również należy, że wykazana przez skarżąca Spółkę strata nie musi oznaczać utraty płynności finansowej i nie przesądza automatycznie o konieczności przyznania jej wsparcia ze środków publicznych, gdyż jak podkreśla się w orzecznictwie, strata sama w sobie jako wynik porównania przychodów i kosztów ich uzyskania nie jest miarodajna dla oceny rzeczywistej kondycji finansowej podmiotu gospodarczego i nie musi oznaczać realnego braku środków finansowych. Podmiot ten posiada bowiem legalne instrumenty równoważenia tych dwóch pozycji celem zminimalizowania obciążeń podatkowych. Nadto, dochód i strata są wynikiem ponoszenia mniejszych lub większych kosztów uzyskania przychodu, natomiast wszystkie te trzy wartości (dochód, strata, koszty podatkowe) są wykazywane przede wszystkim na potrzeby rozliczeń w podatku dochodowym i zwykle nie odzwierciedlają rzeczywistej sytuacji finansowej przedsiębiorcy (postanowienie Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu sygn. akt I SA/Wr 1585/16). W orzecznictwie sądów administracyjnych wskazuje się, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych, powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 1 kwietnia 2008 r., sygn. akt I OZ 208/08). Bez znaczenia dla oceny możliwości płatniczych pozostaje również prowadzenie postępowania egzekucyjnego (czy też zabezpieczającego) względem strony, szczególnie w sytuacji, gdy kontynuuje ona prowadzenie działalności gospodarczej (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 grudnia 2014 r., sygn. akt II FZ 1589/14, wskazane orzeczenia dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Podkreślić jednocześnie trzeba, że jak wynika z przedłożonych deklaracji VAT-7 na nabycie towarów i usług pozostałych w okresie od stycznia do czerwca 2017r. spółka wydatkowała łączną kwotę 2.497.659 zł. Oceniając, zatem sytuację wnioskodawcy, na podstawie znajdujących się w aktach sprawy, dokumentów finansowych należy stwierdzić, że spółka osiąga znaczne przychody, co jest równoznaczne z utrzymaniem płynności finansowej, mimo deklarowanych trudności związanych z prowadzonymi postępowaniami egzekucyjnymi oraz brakiem środków finansowych. Przy czym podkreślenia wymaga, że do zwykłych kosztów działalności gospodarczej zaliczają się również opłaty sądowe. Przedsiębiorca nie może tych wydatków pomijać w planowaniu kosztów swojej działalności, licząc na to, że uzyska dofinansowanie z budżetu państwa. Traktowanie innych kosztów działalności z pierwszeństwem przed kosztami sądowymi nie znajduje żadnego uzasadnienia. Przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w takim przypadku, gdy podmiot kontynuuje swoją działalność, stanowiłoby nadużycie wnioskowanej instytucji. W jednym z orzeczeń Naczelny Sąd Administracyjny podkreślił również, że od strony – w szczególności, jeśli jest osobą prawną – można oczekiwać, że będzie dysponować swoim majątkiem w taki sposób, aby uzyskać z niego sumy potrzebne na pokrycie kosztów sądowych, w szczególności, jeśli w porównaniu z jego wartością są one niewielkie (zob. postanowienie z dnia 18 grudnia 2012 r., sygn. akt II GZ 478/12, Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych, http://orzeczenia.gov.pl). Podkreślenia również wymaga, że opłaty sądowe są rodzajem daniny publicznej i dlatego zasadą jest obowiązek ich ponoszenia. Przyznanie prawa pomocy jest zatem rodzajem szczególnej formy dofinansowania ze strony budżetu państwa, które winno mieć wyjątkowe zastosowanie w sytuacjach, w których strona nie może obiektywnie uzyskać środków finansowych w postępowaniu sądowym. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji