I SA/Bd 60/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Ewa Kruppik-Świetlicka sędzia WSA Urszula Wiśniewska Protokolant: starszy sekretarz sądowy Stanisława Majkut po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 lipca 2018 r. sprawy ze skargi L. W. (obecnie: Syndyk masy upadłości L. sp. z o.o. w upadłości) na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. (obecnie: Dyrektor Izby Administracji Skarbowej) z dnia [...] maja 2015 r. nr [...] w przedmiocie określenia wysokości kwoty zajętej wierzytelności nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu 1. uchyla zaskarżone postanowienie, 2. zasądza od Dyrektora Izby Administracji Skarbowej na rzecz strony skarżącej kwotę [...](dwieście pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego. Postanowieniem z dnia [...] marca 2015r. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w B., działając na podstawie art. 71a § 9 w związku z art. 19 § 4 ustawy z dnia 17 czerwca 1966r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2014r., poz. 1619 ze zm., dalej: "u.p.e.a."), określił, że w związku z dokonanymi zajęciami prawa majątkowego stanowiącego wierzytelność przysługującą F. A. "S. " spółka z o.o. z od "L. T." spółka z o.o. (skarżąca/spółka), wysokość kwoty nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu przez dłużnika zajętej wierzytelności wynosi 5.977.683,87 zł. W wyniku wniesionego zażalenia, postanowieniem z dnia [...] maja 2015r. Dyrektor Izby Skarbowej w B. uchylił powyższe postanowienie w całości i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Uzasadniając rozstrzygnięcie organ wskazał, że w razie zbiegu egzekucji administracyjnej w trybie art. 63 u.p.e.a. organ, który do tej pory był organem właściwym w sprawie jest uprawniony do wydania postanowienia, którym określa wysokość kwoty nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności. Zbieg egzekucji nie dotyczy postępowań egzekucyjnych, ale egzekucji z konkretnego składnika majątkowego, co do którego ten zbieg wystąpił. Zarzut wydania zaskarżonego postanowienia z naruszeniem właściwości organ uznał za niezasadny. Dyrektor Izby Skarbowej, przywołując mające w sprawie zastosowanie regulacje ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, wyjaśnił, że wydanie postanowienia w sprawie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty możliwe jest dopiero po przeprowadzeniu wszechstronnego postępowania, w ramach którego ustalone zostaną okoliczności faktyczne potwierdzające istnienie wymagalnej, tj. niespornej wierzytelności i tylko wówczas uzasadnione będzie stwierdzenie, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania organowi egzekucyjnemu zajętej wierzytelności. W ocenie organu w przedmiotowej sprawie Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. nie ustalił rzeczywistego stanu faktycznego sprawy. Organ egzekucyjny, powołując się na "dokumentację", w istocie rzeczy nie poczynił koniecznych w sprawie ustaleń. Wskazał na pisma kierowane do niego przez dłużnika zajętej wierzytelności, ale nie poddał ich ocenie. Wskazano, że organ dysponował protokołem kontroli dłużnika zajętej wierzytelności i załączonymi do niego dokumentami. Wnioski jakie z nich wyprowadził są jednak bardzo ogólnikowe. Organ nie wskazał w jakim momencie dłużnik utracił prawo dysponowania wierzytelnością, a więc miał obowiązek jej przekazania na rachunek organu egzekucyjnego. W protokole kontroli wskazano, w jakich okresach zobowiązania dłużnika zajętej wierzytelności przekraczały należności od spółki "S.". Nie poddano jednak tych danych analizie. Organ egzekucyjny całkowicie pominął również takie okoliczności jak uchylenie zajęć egzekucyjnych. W ocenie Dyrektora Izby Skarbowej nie zbadano też, czy zaistniały podstawy do uchylenia się przez dłużnika zajętej wierzytelności od przekazania zajętej wierzytelności. Nadto organ odwoławczy stwierdził, że wystawianie faktur czy dokonywanie kompensat samo w sobie nie stanowi podstawy do przyjęcia, że podmioty ich dokonujące dopuściły się naruszenia prawa. W konsekwencji, ocenie organu, wysokość nieprzekazanej kwoty określona została nieprawidłowo. Kwota wpłacona przez dłużnika zajętej wierzytelności w ramach realizacji zajęcia może być odnoszona do rzeczywiście istniejącej wierzytelności, tj. do konkretnej kwoty, którą - gdyby nie zajęcie egzekucyjne – spółka "L. T." przekazałaby na rachunek spółki "S.", a nie do całkowitej kwoty dochodzonej od spółki "S." w trybie egzekucyjnym. W tych okolicznościach organ uznał, że postanowienie nie spełnia wymogów przewidzianych wart. 124 § 2 k.p.a., który na mocy art. 18 u.p.e.a. znajduje zastosowanie w administracyjnym postępowaniu egzekucyjnym. W skardze do Sądu strona, zarzucając organowi naruszenie art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 i art. 63 § 1 u.p.e.a., wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia w części dotyczącej przekazania sprawy organowi I instancji, tj. organowi niewłaściwemu rzeczowo. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie w całości, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wyrokiem z dnia [...] września 2015r., sygn. akt I SA/Bd 656/15 Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę. Sąd stwierdził, że organem właściwym do wydania postanowienia na podstawie art. 71a § 9 u.p.e.a., w sprawie określenia wysokości nieprzekazanej organowi egzekucyjnemu kwoty, jest organ, który dokonał u dłużnika zajętej wierzytelności zajęcia wierzytelności, nie zaś organ, który w wyniku zastosowania przepisów dotyczących zbiegu egzekucji, stał się właściwy do łącznego prowadzenia tych egzekucji wobec zobowiązanego, czyli wierzyciela zajętej wierzytelności. Wskutek wniesionej przez spółkę skargi kasacyjnej, ww. wyrok został uchylony przez Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia [...] października 2017r., sygn. akt II GSK 61/16, a sprawa przekazana do ponownego rozpoznania Sądowi I instancji. W piśmie z dnia [...] czerwca 2018 r. spółka złożyła oświadczenie o cofnięciu skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", wynika, że zaskarżone postanowienie winno ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Podkreślenia wymaga, że sprawa ta była przedmiotem rozstrzygnięcia przez NSA w wyroku z dnia [...] października 2017 r., II GSK 61/16, który uchylił wyrok tut. Sądu i przekazał sprawę do ponownego rozpatrzenia. Należy zauważyć, że na podstawie art. 190 p.p.s.a. sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Oceniając zaskarżone postanowienie z punktu widzenia jego zgodności z prawem stwierdzić należy, że postanowienie to narusza prawo. Kontroli Sądu w rozpatrywanej sprawie zostało poddane postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. uchylające, na podstawie art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 u.p.e.a., postanowienie Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia [...] marca 2015r. w sprawie określenia wysokości nieprzekazanej kwoty organowi egzekucyjnemu. Skarżąca kwestionuje skarżone postanowienie w części dotyczącej przekazania sprawy Dyrektorowi Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. jako organowi niewłaściwemu w sprawie. W tym zakresie strona podniosła zarzut naruszenia art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 18 i art. 63 § 1 u.p.e.a. W myśl art. 63 § 1 u.p.e.a. w przypadku zbiegu egzekucji administracyjnej do tej samej rzeczy albo prawa majątkowego, prowadzonej przez organy egzekucyjne, o których mowa w art. 19, łączne prowadzenie egzekucji przejmuje naczelnik urzędu skarbowego, który pierwszy zastosował środek egzekucyjny, a jeżeli naczelnik urzędu skarbowego nie dokonał takiej czynności lub nie dokonał jej jako pierwszy - łączne prowadzenie egzekucji przejmuje naczelnik urzędu skarbowego właściwy według siedziby lub miejsca zamieszkania zobowiązanego, z zastrzeżeniem § 2. Jeżeli środek egzekucyjny zastosował naczelnik urzędu skarbowego właściwy według miejsca położenia majątku zobowiązanego, łączne prowadzenie egzekucji przejmuje ten organ (§ 2). W przypadku wystąpienia dalszych zbiegów egzekucji łączne prowadzenie egzekucji przejmuje naczelnik urzędu skarbowego, który przejął prowadzenie egzekucji zgodnie z § 1 lub 2 (§3). Z powyższej regulacji wynika, że przepis art. 63 § 1 u.p.e.a. upoważnia naczelnika urzędu skarbowego do prowadzenia łącznego postępowania egzekucyjnego również w sytuacji, gdy doszło do zbiegu egzekucji prowadzonej przez inne organy egzekucyjne wymienione w art. 19 u.p.e.a., a naczelnik urzędu skarbowego w danej sprawie nie dokonał czynności egzekucyjnej. Przy zbiegu egzekucji prowadzonej przez naczelników urzędów skarbowych dalsze prowadzenie egzekucji przejmuje naczelnik według właściwości przewidzianej w przepisach art. 22 § 1-3 u.p.e.a. Oznacza to, że jeżeli została ustalona właściwość naczelnika z urzędu skarbowego na podstawie art. 22 § 1 lub 3 u.p.e.a. ze względu na miejsce położenia majątku zobowiązanego i organ ten wszczął postępowanie egzekucyjne, to prowadzi on łączną egzekucję. Jest on uprawniony do łącznego prowadzenia egzekucji również w przypadku późniejszego wszczęcia egzekucji przez innego naczelnika urzędu skarbowego, powołującego się na właściwość ze względu na miejsce położenia majątku. W pozostałych przypadkach do łącznego prowadzenia egzekucji uprawniony będzie naczelnik urzędu skarbowego właściwy ze względu na miejsce zamieszkania lub siedzibę zobowiązanego. Jak wynika z akt sprawy wydanie kwestionowanego postanowienia Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. z dnia [...] marca 2015 r. było konsekwencją dokonania przez ten organ, zajęcia wierzytelności pieniężnej zobowiązanego u dłużnika zajętej wierzytelności, tj. skarżącej spółki. Podstawę prawną tego postanowienia stanowił art. 71a § 9 u.p.e.a., w myśl którego, jeżeli w wyniku kontroli stwierdzono, że dłużnik zajętej wierzytelności bezpodstawnie uchyla się od przekazania zajętej wierzytelności albo części wierzytelności organowi egzekucyjnemu, organ ten wydaje postanowienie, w którym określa wysokość nieprzekazanej kwoty. Z powyższego przepisu wynika jednoznacznie, że organem właściwym do wydania postanowienia o określeniu nieprzekazanej kwoty jest organ egzekucyjny. W myśl zaś art. 1a pkt 7 u.p.e.a., organ egzekucyjny to organ uprawniony do stosowania w całości lub w części określonych w ustawie środków służących doprowadzeniu do wykonania przez zobowiązanych ich obowiązków o charakterze pieniężnym lub obowiązków o charakterze niepieniężnym oraz zabezpieczania wykonania tych obowiązków. Organem uprawnionym do prowadzenia postępowania kontrolnego, o którym mowa w art. 71a u.p.e.a. jest zgodnie z tym przepisem organ egzekucyjny, a więc organ, który prowadzi postępowanie egzekucyjne wobec zobowiązanego. Stanowisko organu, że w razie zbiegu egzekucji administracyjnej w trybie art. 63 u.p.e.a. organ, który był do tej pory organem właściwym w sprawie jest uprawniony do wydania postanowienia określającego wysokość kwoty nieprzekazanej przez dłużnika zajętej wierzytelności, nie znajduje potwierdzenia w treści art. 71a u.p.e.a. W ocenie Sądu, właściwym do wydania postanowienia o określeniu wysokości nieprzekazanej kwoty wierzytelności jest organ egzekucyjny, który w chwili wydania postanowienia prowadzi egzekucję w sprawie. Podobne stanowisko zajmował już niejednokrotnie Naczelny Sąd Administracyjny, wypowiadając się o właściwości organu do wystawienia tytułu wykonawczego na podstawie postanowienia wydanego w trybie art. 71a § 9 u.p.e.a. W wyroku z dnia 10 września 2015 r., sygn. akt II FSK 2080/13 (LEX nr 1918799) NSA stwierdził m.in., że "organem właściwym do przymuszenia dłużnika zajętej wierzytelności do przekazania jej organowi egzekucyjnemu jest ten organ, który prowadzi postępowanie egzekucyjne, w którym dokonano zajęcia tej wierzytelności. Jest to bowiem jedna z czynności egzekucyjnych, jakich obowiązany jest on dokonać. Wynika to choćby z systematyki ustawy (art. 71b mieści się w dziale II Egzekucja należności pieniężnych)." Organ, dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia, powinien zatem ustalić w pierwszej kolejności, który organ był organem egzekucyjnym w momencie wydawania tego postanowienia. Ta kwestia nie została jednak zbadana przez Dyrektora Izby Skarbowej. Należy zwrócić uwagę, że na etapie składania zażalenia na postanowienie Dyrektora Oddziału ZUS w B. z dnia [...] marca 2015 r. skarżąca podnosiła, że postępowanie egzekucyjne dotyczące zobowiązań spółki "S." m.in. wobec Zakładu Ubezpieczeń Społecznych, w związku ze zbiegiem egzekucji administracyjnej, prowadzi Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B.. Do zażalenia strona dołączyła kopię (niewyraźną) wystawionego w dniu [...] stycznia 2015 r. przez Naczelnika Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej obejmującego m.in. należności wynikające z tytułów wykonawczych wystawionych przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B.. Ponownie rozpoznając sprawę organ odwoławczy wyjaśni, kiedy Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B. przejął w trybie art. 63 § 1 u.p.e.a. prowadzenie postępowania egzekucyjnego, i mając - na względzie powyższe wywody - ustali organ właściwy do prowadzenia postępowania w trybie art. 71a § 9 u.p.e.a. Następnie Dyrektor Izby Administracji Skarbowej podejmie stosowne rozstrzygnięcie, przy czym stwierdzenie niewłaściwości organu pierwszej instancji do rozpatrzenia sprawy powinno skutkować uchyleniem postanowienia i umorzeniem postępowania jako bezprzedmiotowego na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 k.p.a. (por. wyrok NSA z dnia 21 lipca 2016 r., II OSK 2780/14; wyrok WSA w Lublinie z dnia 7 kwietnia 2011 r., II SA/Lu 112/11; wyrok WSA w Warszawie z dnia 2 kwietnia 2008 r., IV SA/Wa 233/08), a nie – jak to wskazuje się w skardze - stwierdzeniem nieważności postanowienia Dyrektora Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B.. Dyrektor Izby Skarbowej w B., uchylając zaskarżone postanowienie i przekazując sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi pierwszej instancji, bez wyjaśnienie, czy Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. był w ogóle właściwy do wydanie wskazanego postanowienia, naruszył art. 138 § 2 k.p.a. w zw. z art. 144 k.p.a. oraz art. 18 u.p.e.a. Organ dokonał także błędnej wykładni art. 63 § 1 u.p.e.a. Jednocześnie Sąd uznał oświadczenie strony o cofnięciu skargi, zawarte w piśmie z dnia [...] czerwca 2018 r., za niedopuszczalne. Postanowienie w tym względzie zostało wydane na rozprawie. Należy zauważyć, że zgodnie z art. 60 p.p.s.a., skarżący może cofnąć skargę. Cofnięcie skargi wiąże sąd, chyba że sąd uzna cofnięcie skargi za niedopuszczalne. Uznanie cofnięcia skargi za niedopuszczalne może zaś nastąpić w sytuacji, jeżeli zmierza ono do obejścia prawa lub spowodowałoby utrzymanie w mocy aktu lub czynności dotkniętych wadą nieważności. W świetle powyższego sąd musi uznać czynność cofnięcia skargi za niedopuszczalną, jeśli w wyniku takiego wycofania i w konsekwencji umorzenia postępowania pozostawałby w obrocie prawnym akt dotknięty jedną z wad uzasadniających stwierdzenie jego nieważności (por. wyrok NSA z dnia 10 lipca 1987 r., IV SA 337/87). W odniesieniu do decyzji administracyjnych wydawanych w postępowaniu objętym zakresem stosowania kodeksu postępowania administracyjnego przyczyny nieważności określa art. 156 § 1 k.p.a. W myśl art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a. wydanie decyzji z naruszeniem przepisów o właściwości skutkuje stwierdzeniem jej nieważności. Na mocy art. 126 k.p.a. przepis ten ma odpowiednie zastosowanie także do postanowień. Umorzenie w rozpatrywanej sprawie postępowania sądowoadministracyjnego na podstawie art. 161 § 1 pkt 1 p.p.s.a., w przypadku gdy właściwym do wydania postanowienia w trybie art. 71a § 9 u.p.e.a. powinien być nie Dyrektor Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B., a Naczelnik Pierwszego Urzędu Skarbowego w B., powodowałoby pozostawienie w obrocie prawnym postanowienia dotkniętego wadą nieważności określoną w art. 156 § 1 pkt 1 k.p.a., co wyklucza uznanie cofnięcia skargi za dopuszczalne. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) oraz c) p.p.s.a., Sąd uchylił zaskarżone postanowienie. O zwrocie kosztów postępowania postanowiono na podstawie art. 200, art. 205 § 2 p.p.s.a. oraz § 14 ust. 2 pkt 1 lit. c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych oraz ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego ustanowionego z urzędu (t.j. Dz. U. z 2013 r., poz. 490 ze zm.) w zw. z § 21 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2015 r., poz. 1804 ze zm.). s. E. Kruppik-Świetlicka s. L. Kleczkowski s. U. Wiśniewska