I SA/Bd 601/12

I SA/Bd 601/12 POSTANOWIENIE Dnia 20 września 2012 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Halina Adamczewska - Wasilewicz po rozpoznaniu w dniu 20 września 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie solidarnej odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki z tytułu podatku od towarów i usług oraz odsetek za zwłokę postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy I SA/Bd 601/12 UZASADNIENIE W dniu 18 czerwca 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wpłynął wniosek (formularz PPF) D. L. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. We wniosku skarżący podał, że we wspólnym gospodarstwie domowym zamieszkuje z żoną. Łączny dochód gospodarstwa domowego wynosi 4.800 zł brutto miesięcznie, z czego wynagrodzenie żony skarżącego jest zajęte przez komornika w wysokości 50%. Posiada dom jednorodzinny o powierzchni 114 m2. Nieruchomość ta jest obciążona hipoteką. Ponadto podniósł, że spłaca z żoną kredyt. Oświadczył, że nie posiada oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Zarządzeniem z dnia 19 lipca 2012 r. referendarz sądowy zobowiązał stronę skarżącą do przedłożenia w terminie 10 dni od dnia doręczenia wezwania dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową i finansową. Na wezwanie strona odpowiedziała załączając m.in. kserokopie dokumentów: PIT/B za 2010 r. – strata 513,11 zł, PIT-36 za 2010 r. (małżonkowie rozliczali się wspólnie) dochód 52.432,42 zł; PIT/B za 2011 r. – strata 9.831,22 zł, PIT-36 za 2011 r. – (małżonkowie rozliczali się wspólnie) dochód 59.315,30 zł. Postanowieniem z dnia 28 sierpnia 2012 r. referendarz sądowy WSA w Bydgoszczy oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Postanowienie zostało doręczone stronie w dniu 3 września 2012 r. Pismem z dnia 8 września 2012 r. D. L. wniósł sprzeciw od ww. postanowienia. Strona podała, że otrzymuje wynagrodzenie miesięczne 1.111,86 zł netto, żona skarżącego natomiast otrzymuje ok. 2.500 zł netto. Z tej kwoty potrącane jest 50% dla komornika na rzecz spłaty zobowiązań wobec wierzyciela. Wspólny dochód gospodarstwa domowego faktycznie wynosi 2.430 zł. Skarżący podał, że jego żona jest nauczycielem dyplomowanym z 30-letnim stażem, w związku z tym otrzymuje roczną podwyżkę w wysokości ok. 5%-7%. W 2011 r. otrzymała nagrodę jubileuszową w wysokości ok. 6.000 zł, która to kwota została przekazana komornikowi. Dodatkowe dochody również są objęte 50% zajęciem komorniczym. Skarżący wraz z żoną spłaca kredyt zaciągnięty na ratowanie upadłej firmy D. D. L. Sp.j. (miesięczna rata wynosi 3,200 zł), który jest ogromnym obciążeniem dla budżetu gospodarstwa domowego. Strona podniosła, że w spłacie zadłużenia pomaga jej syn pozostający we wspólnym gospodarstwie domowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012r. poz. 270) zwanej dalej "p.p.s.a.", w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do regulacji art. 245 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Jak wynika z wniosku, strona ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które to obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych. W świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wyraźnie wynika, że jedynym kryterium jakim kieruje się sąd rozpatrując wniosek strony w tym przedmiocie są możliwości zarobkowe i sytuacja finansowa strony. Powołany przepis nie pozostawia również wątpliwości co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, że zachodzą przesłanki pozytywne do uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Dodatkowo podkreślić należy, że celem instytucji prawa pomocy jest wsparcie tych osób, których sytuacja majątkowa jest taka, że nie są one w stanie same ponieść kosztów toczącego się postępowania, a to pozbawiłoby je możliwości skorzystania z konstytucyjnie zagwarantowanego prawa do sądu. Tym samym ma ona charakter wyjątkowy. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest już pogląd, że to strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy na podstawie art.246 p.p.s.a. obowiązana jest wykazać swoją trudną sytuację materialną (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2008 r. sygn. akt II FZ 345/08). Dokonując zaś oceny zasadności wniosku, sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Podkreślenia wymaga fakt, że przesłanką do zwolnienia od kosztów sądowych nie jest brak wolnych środków finansowych na ich opłacenie czyli oszczędności, ale niemożność ich wygospodarowania z uzyskanych przychodów i posiadanego majątku z uwagi na to, że całość zużywana jest na niezbędne utrzymanie strony i jej rodziny. Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 214 § 1 p.p.s.a do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wniósł do sądu pismo podlegające opłacie. Na podstawie § 2 ust. 3 pkt 12 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) wpis od skargi na decyzję, biorąc pod uwagę przedmiot zaskarżenia, wynosi 500 zł. Stosownie do przepisów wskazanej powyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199), natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. Podkreślić należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy co oznacza, iż może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia, bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (zob. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.). Jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 (niepubl.), prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Odnosząc powyższe rozważania do przedstawionej przez stronę skarżącą we wniosku o udzielenie prawa pomocy jej sytuacji materialnej i rodzinnej oraz w piśmie z dnia 2 sierpnia 2012r. i w sprzeciwie stwierdzić należy, że nie udowodniła ona, iż znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie pełnych kosztów postępowania. We wniosku o przyznanie prawa pomocy strona podniosła, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej, która nie pozwala na poniesienie kosztów sądowych. Wskazała, że żona spłaca zobowiązanie wobec firmy NORD poprzez komornika, ponadto małżonkowie wspólnie spłacają kredyt zaciągnięty w banku oraz ponoszą koszty związane z utrzymaniem domu i wyżywieniem. We wspólnym gospodarstwie pozostaje z żoną, posiada dom jednorodzinny o powierzchni 114 m², który jest obciążony hipoteką z tytułu zaciągniętego kredytu i zobowiązań wobec innych wierzycieli. Dochody skarżącego i jego żony wynoszą łącznie w granicach 4.800 zł brutto (3.600 zł netto) miesięcznie. W sprzeciwie zaznaczył, że od 1 września 2012 r. żona jest na urlopie dla podratowania zdrowia, w związku z tym nie będzie miała nadgodzin, dodatku motywacyjnego i innych dopłat. Podniósł, że po potrąceniach faktyczny dochód małżonków wynosi 2.450 zł miesięcznie. Strona oświadczyła, że nie posiada przedmiotów wartościowych. Z akt sprawy wynika, że zarządzeniem referendarz zobowiązał skarżącego do przedłożenia dokumentów obrazujących jego sytuację majątkową i finansową. W odpowiedzi na powyższe strona nadesłała m.in. kserokopie dokumentów: PIT/B za 2010 r. – strata 513,11 zł, PIT-36 za 2010 r. (małżonkowie rozliczali się wspólnie) dochód 52.432,42 zł; PIT/B za 2011 r. – strata 9.831,22 zł, PIT-36 za 2011 r. – (małżonkowie rozliczali się wspólnie) dochód 59.315,30 zł. Z podanej informacji wynika także, że małżonkowie nie posiadają kont i lokat bankowych, nie korzystają z pomocy społecznej, nie są bezrobotnymi. Korzystają z pomocy syna, który pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. W oparciu o przedstawioną sytuację finansową i materialną strony należy stwierdzić, że nie wykazała ona, iż znajduje się w sytuacji uprawniającej ją do przyznania prawa pomocy. Zauważyć należy, że dochód małżonków kształtuje się w granicach 3.600 zł netto miesięcznie. Konieczność natomiast spłaty kredytu nie stanowi o braku możliwości poniesienia kosztów sądowych (w tym przypadku wpisu w wysokości 500 zł). Jak już wielokrotnie wskazywano, niedopuszczalne jest preferowanie zobowiązań prywatnoprawnych ponad publicznoprawne, do których zalicza się obowiązek ponoszenia kosztów sądowych. Instytucji bankowych nie można traktować jako uprzywilejowanych w stosunku do publicznoprawnych. Przekonanie o konieczności spłaty w pierwszej kolejności raty kredytu nie uzasadnia przyznania prawa pomocy. Podkreślić także należy, że na s. 3 wniosku z dnia 15 czerwca 2012 r. w pkt 10 strona skarżąca podała, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostają M. Z.-L. i D. L.. W sprzeciwie natomiast podnosi, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje także syn, który pomaga w spłacie zadłużenia. W konsekwencji powyższego należy stwierdzić, że zachodzi sprzeczność pomiędzy treścią wniosku, w którym nie wykazano syna jako osoby pozostającej we wspólnym gospodarstwie domowym i nie podano jego dochodów, a informacjami zawartymi w sprzeciwie, z których wynika, że syn pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym i pomaga rodzicom finansowo. Skoro syn pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym, to we wniosku bądź w piśmie stanowiącym odpowiedź na wezwanie referendarza powinien zostać wykazany oraz wysokość dochodów przez niego osiąganych. W tym miejscu należy jeszcze raz podnieść, że prawo pomocy jest instytucją wyjątkową, której celem jest umożliwienie dostępu do sądu osobom, które rzeczywiście nie mogą pokryć kosztów postępowania bez uszczerbku dla utrzymania koniecznego siebie i rodziny. Przez uszczerbek dla utrzymania koniecznego należy rozumieć pozbawienie środków na pokrycie najbardziej podstawowych potrzeb, a więc kosztów wyżywienia, ubrania i zamieszkania. W ocenie tut. Sądu podane dochody, przy uzyskiwaniu także pomocy syna, nie wskazują, aby strona nie mogła wygospodarować kwoty niezbędnej na poniesienie kosztów sądowych. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.