I SA/Bd 635/08

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia Izabela Najda-Ossowska po rozpoznaniu w dniu 05 lutego 2010r. na posiedzeniu niejawnym wniosku H. R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odpowiedzialności za zaległości podatkowe spółki postanowił oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy Skarżący w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy zamieścił wniosek o zwolnienie w całości od kosztów sądowych. Ze względów formalnych został on pozostawiony bez rozpoznania zarówno przez Referendarza, jak i w następstwie wniesionego sprzeciwu przez Sąd. Orzeczenia w tym przedmiocie zostały skontrolowane przez Naczelny Sąd Administracyjny, który postanowieniem z dnia 26 lutego 2009r. oddalił zażalenie w tym zakresie. Na etapie składania zażalenia skarżący złożył wniosek o prawo pomocy na urzędowym formularzu i wniosek ten został odrębnie rozpoznany postanowieniem Referendarza z 02 kwietnia 2004r, odmawiającym przyznania prawa pomocy. W następstwie rozpoznania sprzeciwu, Sąd postanowieniem z 04 maja 2009r. także odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W uzasadnieniu wskazano, iż skarżący pozostaje w jednym gospodarstwie domowym z żoną oraz dwójką dzieci, miesięczny dochód wynosi [...]zł, przy czym skarżący utrzymuje się z prowadzonej działalności gospodarczej, z której uzyskuje dochód w wysokości [...]zł a jego żona pracuje jako nauczyciel i zarabia [...]zł. Jako posiadany we współwłasności z żoną majątek, skarżący wskazał dwa mieszkania oraz współwłasność hali produkcyjnej. W związku z powyższym w ocenie Sądu nie zostały spełnione warunki określone w art. 246 §1 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r., Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270: z późn. zm. - zwanej dalej p.p.s.a.), zgodnie z którym przyznanie prawa pomocy następuje, gdy osoba wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu zapłata wpisu w wysokości 500zł nie będzie skutkowała uszczerbkiem dla utrzymania. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego od skargi w kwocie 500zł. skarżący ponownie wniósł o zwolnienie go od obowiązku zapłacenia tej opłaty, w którym wskazał, że we wspólnym gospodarstwie domowym pozostaje wraz z żoną, pominął dzieci ( w wieku 23 lat i 19 lat -dane te wynikają z poprzedniego wniosku). Żona skarżącego pracuje jako nauczycielka i zarabia miesięcznie [...] zł a skarżący uzyskuje dochody z prowadzonej działalności gospodarczej w kwocie ok. [...] zł. miesięcznie. Stan majątkowy nie uległ zmianie, jednakże skarżący wskazał, że nieruchomość zabudowana halą produkcyjną jest obciążona hipoteką na rzecz banku. Postanowieniem z dnia 13 sierpnia 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy - działając na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. odmówił H. R. przyznania prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie. W uzasadnieniu Sąd wskazał, iż uwzględnił, że postanowieniem z dnia 4 maja 2009r. ocenił już sytuację majątkowo-rodzinną skarżącego w zakresie wniosku o przyznanie prawa pomocy obejmującego zwolnienia od kosztów sądowych. Podkreślono, iż że deklarowane przez skarżącego dochody rodziny, względem poprzedniego wniosku, uległy obniżeniu jedynie o 200 zł wobec braku zmiany w innych elementach stanu faktycznego (przyjmując na korzyść skarżącego, że dzieci - mimo ich pominięcia we wniosku - nadal pozostają we wspólnym gospodarstwie). Wobec powyższego Sąd nie znalazł podstaw do odmiennej oceny i rozstrzygnięcia w sprawie. W postanowieniu z dnia 12 października 2009r. sygn. akt. II FZ 408/09, wydanym na skutek wniesionego przez skarżącego zażalenia Naczelny Sąd Administracyjny podzielił stanowisko sądu pierwszej instancji i oddalił wniesiony środek zaskarżenia. W piśmie z dnia 09 listopada 2009r. skarżący zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od uiszczenia wpisu sądowego. W przesłanym za pismem z dnia 14 grudnia 2009r. urzędowym formularzu o przyznanie prawa pomocy PPF zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Podkreślenia wymaga fakt, że w niniejszej sprawie już dwukrotnie rozpoznawany był wniosek H. R. o przyznanie prawa pomocy. Postanowieniami z dnia 04 maja 2009r. oraz 13 sierpnia 2009 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Ponadto zażalenie na drugie z tych postanowień zostało oddalone postanowieniem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 października 2009r. sygn. akt II FZ 408/09. Jak wynika z art. 165 § 1 p.p.s.a. postanowienia niekończące postępowania w sprawie mogą być uchylane i zmieniane wskutek zmiany okoliczności sprawy, chociażby były zaskarżone, a nawet prawomocne. W związku z powyższym ponowny wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy należy traktować jako wniosek o zmianę wcześniej wydanego postanowienia w tym przedmiocie. Tym samym obecne rozstrzygnięcie nie może zastępować poprzedniego, a zadaniem Sądu jest ocena, czy nastąpiła zmiana w sytuacji skarżącego na tyle istotna, by wniosek mógł zostać uwzględniony. W niniejszej sprawie brak jest podstaw do takiej zmiany, ponieważ okoliczności będące podstawą wniosku nie uległy istotnej zmianie. Ponowny wniosek H. R. nie zawiera bowiem żadnych nowych okoliczności niż przedstawione w poprzednim wniosku skarżącego. Podstawą prawną rozstrzygnięcia jest przesłanka przyznania prawa pomocy określona w art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. Zgodnie z treścią ww. przepisu przyznanie prawa pomocy w zakresie objętym wnioskiem skarżącego może nastąpić wtedy, gdy wykaże on, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W ocenie Sądu strona skarżąca nie wykazała podstawowej przesłanki uzyskania zwolnienia go od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. Skarżącego miał obowiązek zapłaty wpisu w wysokości 500 zł. a w związku ze złożoną skargą kasacyjną obciąża go obowiązek zapłaty wpisu w kwocie 250zł. Wysokość tych kwot w zestawieniu z deklarowanymi przez skarżącego miesięcznymi dochodami w wysokości [...]zł. nie wskazuje na niemożność ich uiszczenia. Ponadto jak słusznie zauważył Sąd w postanowieniu z dnia 13 sierpnia 2009 r. skarga została złożona w październiku 2008r i od tamtego momentu skarżący bez wątpienia mógł sukcesywnie gromadzić fundusze na pokrycie wpisu sądowego. Podkreślić należy, iż wskazane przez skarżącego dochody rodziny, względem poprzedniego wniosku, uległy obniżeniu jedynie o 300 zł. Wskazana we wniosku okoliczność obciążenia dochodu spłatą kredytu oraz zaległości z poprzednich lat nie może w ocenie Sądu stanowić podstawy do zmiany oceny faktu zaistnienia przesłanki uzyskania zwolnienia go od obowiązku uiszczenia kosztów sądowych. W orzecznictwie sądowo-administracyjnym ugruntowany jest pogląd, iż zobowiązania cywilnoprawne strony nie mogą być powodem pokrycia z budżetu Skarbu Państwa kosztów zainicjowanego przez nią postępowania, gdyż w przeciwnym razie dochodziłoby do sytuacji, w której ciężar zaspokajania potrzeb nie zasługujących na miano niezbędnych dla utrzymania danej osoby zostałby przerzucony na współobywateli. Jednocześnie wskazać należy, iż skoro skarżący wykonuje inne ciążące na nim zobowiązania, to przyjąć można, iż w obecnej sytuacji materialnej jest w stanie ponieść również pełne koszty postępowania sądowego bez uszczerbku koniecznego dla siebie utrzymania. Wobec powyższego Sąd nie znalazł podstaw do odmiennej oceny i rozstrzygnięcia w sprawie. Należy podkreślić, że zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego, zgodnie z art. 199 ustawy p.p.s.a., natomiast odstępstwem od tej zasady jest przyznanie prawa pomocy. Instytucja ta ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się wyjątkowo trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia, bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.). Nie każdy więc wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo, oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w utrzymaniu koniecznym skarżącego i jego rodziny. Jak wskazuje się w orzecznictwie przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z 22 marca 2005 r. FZ 794/04, niepubl.). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 (niepubl.) wskazał, iż prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. W ocenie sądu, mając na uwadze powyższe rozważania, przedstawiona przez skarżącego we wniosku o udzielenie prawa pomocy sytuacja materialna i rodzinna nie pozwala stwierdzić, iż udowodnił on, że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Ponadto niezależnie od powyższego podkreślenia wymaga fakt, że jak już wcześniej wskazano sytuacja majątkowa skarżącego była już przedmiotem oceny przez sądy administracyjne obu instancji, rozpoznające poprzednie wnioski o przyznanie prawa pomocy w niniejszej sprawie, które zgodnie uznały, że brak jest przesłanek do przyznania mu prawa pomocy w żądanym zakresie. Z uwagi na to, że sytuacja skarżącego nie uległa istotnej zmianie, a skarżący nie podnosi nowych okoliczności nie ma podstaw do odstąpienia od wyrażonego przez te Sądy stanowiska. W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.