I SA/Bd 635/10

I SA/Bd 635/10 POSTANOWIENIE Dnia 21 września 2010 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Sarah Sobecka-Kucharczyk po rozpoznaniu w dniu 21 września 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku A. A. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za[...]r. z tytułu przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych postanawia - zwolnić skarżącą w ½ od wpisu sądowego od skargi - oddalić wniosek w pozostałym zakresie POSTANOWIENIE I SA/Bd 635/10 UZASADNIENIE Zwracając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego skarżąca podała, że w gospodarstwie domowym pozostaje z bezrobotnym mężem oraz dwójką dzieci w wieku szkolnym. Na źródło utrzymania rodziny składają się pensja uzyskiwania przez nią z tytułu zatrudnienia w spółce P-S ( 1500 zł brutto) oraz dochód osiągany w wyniku prowadzenia działalności gospodarczej ( 800 zł brutto). Wśród miesięcznych wydatków wygenerowała związane utrzymaniem lokalu mieszkalnego, spłatą kredytów zaciągniętych na poczet zakupu sprzętu gospodarstwa domowego ( 350 zł) oraz koszt wizyt u lekarza ortodonty ( 70 zł). Podkreśliła, że ponosi dodatkowe nakłady związane z kształceniem dzieci. Jako majątek wymieniła dwa samochody osobowe, sygnalizując ich nieodzowność. W następstwie zarządzenia referendarza sądowego z dnia 13 sierpnia 2010 r. zobligowano skarżącą do przedstawienia: zaświadczenia o pozostawaniu męża bez zatrudnienia, wyciągu z konta bankowego należącego do małż. A., zeznania podatkowego za 2009 rok, bilansu z prowadzonej przez A.A. działalności gospodarczej, a ponadto do ujawnienia wysokości wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem oraz innych obciążeń budżetu domowego oraz do dowiedzenia, że je ponosi. W odpowiedzi strona udokumentowała, że reguluje zwyczajowe należności za mieszkanie, rozlicza się z bankiem miesięcznie na kwotę 192,26 zł ; jak i nadesłała pierwszą stronę dokumentu PIT-11 sporządzonego przez P-S. W sprawie zważono, co następuje: Postępowanie przed sądem administracyjnym toczy się według przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. Stosownie do regulacji art. 245 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Strona skarżąca ubiega się o przyznanie pomocy prawnej w zakresie całkowitym, które to obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, w tym doradcę podatkowego. Z uwagi na tak określone granice prawa pomocy, wnioskująca winna uprawdopodobnić, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Do wykazania tej ewentualności zobowiązuje przepis art.246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Referendarz sądowy natomiast, dokonując oceny zasadności takiego wniosku musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest też pogląd, że to strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy na podstawie art.246 p.p.s.a. obowiązana jest wykazać swoją trudną sytuację materialną ( por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2008 r. sygn. akt II FZ 345/08).Oznacza to, że przedstawione informacje muszą pozwalać na przyjęcie takiego ustalenia w sposób niebudzący wątpliwości. Zainteresowany powinien zatem rzetelnie i wiarygodnie przedstawić swoją sytuację majątkową oraz rodzinną. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem ( por. postanowienia NSA z dnia 25 kwietnia 2008 r., sygn. akt : II OZ 322/08, z dnia 14 września 2009 r. sygn. akt: II FZ 337/09) wykładnia ustawowego określenia " gdy osoba ta wykaże" sprowadza się do przyjęcia, że na ubiegającym spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do przyznania pomocy prawnej. Podsumowując, przyznanie bądź odmowa przyznania prawa pomocy winna zawsze wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: 1) kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania, 2) aktualnej kondycji finansowej strony. Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewiduje działania z urzędu. Stąd prawo pomocy może być przyznane stronie wyłącznie na wniosek złożony na urzędowym formularzu PPF ( art.252 § 2 p.p.s.a.). Kwestię badania takiego oświadczenia szczegółowo reguluje art.255 p.p.s.a., stanowiący, że w ramach postępowania wyjaśniającego można wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów źródłowych, jeżeli dane zawarte we wniosku okażą się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzą wątpliwości. Wyjaśnić należy, że konstrukcja tego przepisu ma wzmacniać wyjątkowość instytucji, jaką jest pomoc prawna. Przede wszystkim zakłada obowiązek współpracy z referendarzem celem przeprowadzenia postępowania uzupełniającego, zmierzającego do wydania orzeczenia w oparciu o zasadę prawdy materialnej. Stanowi ponadto rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, dającego możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób klarowny i pełny stanu majątkowego strony oraz członków gospodarstwa domowego, w którym ona pozostaje. Oczywiste w takiej sytuacji pozostaje, że niedopełnienie obowiązku, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a. może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona wnioskująca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w rozumieniu powyżej cytowanego art.246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W tym miejscu, uzupełniając charakterystykę instytucji prawa pomocy zwrócić uwagę należy, że wsparcie, o które ubiega się skarżąca przysługuje w sytuacjach wyjątkowych, kiedy strona pomimo poczynionych starań, nie ma żadnych realnych możliwości poniesienia kosztów postępowania w najmniejszej nawet części, ponieważ jej dochód jest wybitnie niski lub też nie osiąga ona żadnego dochodu. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić trzeba, że podane przez wnioskującą na etapie składania formularza PPF informacje wzbudziły wątpliwości co do ich zgodności z rzeczywistością. Zadeklarowana wysokość dochodu 4-osobowej rodziny - 2.300 zł brutto (w tym 575 zł brutto na osobę), jak i sposób jego rozdysponowania zostały poddane dodatkowemu postępowaniu uzupełniającemu. W ocenie referendarza strona opisała swój stan majątkowy subiektywnie. Na dodatek możliwość utrzymania dwóch pojazdów w gospodarstwie domowym przy wyżej opisanym progu dochodowym przeczy tezie o uzyskiwaniu środków pieniężnych wystarczających jedynie na zapewnienie rodzinie minimalnych warunków socjalnych. Jak wynika z akt sprawy skierowane do strony wnioskującej wezwanie do przedłożenia dodatkowych dokumentów z dnia 16 sierpnia 2010 r. pozostawione zostało w większej części bez odpowiedzi, a wnioskująca nie wyjaśniła przyczyn takiego stanu rzeczy. Przedstawiła jedynie pokwitowanie opłacenia raty, faktury za zużycie wody, energii elektrycznej, wywóz odpadów, korzystanie z usług telekomunikacyjnych, a szczątkowa zaś "Informacja o dochodach oraz o pobranych zaliczkach"( PIT-11) nie posiada waloru rocznego zeznania podatkowego o wysokości dochodu osiągniętego w 2009 roku przez podatniczkę. Tym samym do dnia rozpoznania wniosku strona uchyliła się od udokumentowania wysokości wszystkich osiąganych dochodów, w tym również z działalności gospodarczej oraz nie ustosunkowała się do zapytania w kwestii środków zgromadzonych na rachunku bankowym. Niewykonanie opisanego wyżej wezwania uniemożliwiło dokonanie kompletnych ustaleń co do sytuacji dochodowej gospodarstwa domowego, w którym zainteresowana pozostaje. Tym bardziej, że przeciwko uwzględnieniu żądania A. A. przemawia zdolność do ponoszenia wydatków związanych z utrzymywaniem dwóch samochodów osobowych, a więc poczynienia takich nakładów, które nie posiadają wymiaru koniecznego z punktu widzenia zasadności przyznania prawa pomocy. W warunkach niniejszej sprawy zaistniała zatem zawiniona przez skarżącą przeszkoda w wyeliminowaniu rodzących się wątpliwości na tle przedstawionych przez nią informacji. Zważywszy zatem na brak należytej aktywności ze strony skarżącej, referendarz nie znalazł podstaw do zwolnienia od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienia pełnomocnika, dochodząc do przekonania, że wnioskująca będzie w stanie opłacić w 1/2 wpis sądowy od skargi tudzież koszty sądowe, które mogą powstać w trakcie postępowania. Wysokość i obowiązek poniesienia tych ostatnich kosztów jeszcze się nie zaktualizowały. Ocena zdolności skarżącej do poniesienia kosztów, o ile w ogóle powstaną, będzie możliwa, kiedy będzie znana ich wysokość. Na tym etapie nie można przesądzić, że skarżąca może lub nie uiścić bliżej nieokreślonych w wysokości kosztów postępowania, albowiem każdorazowo wymaga to zestawienia ich wysokości z dochodami. Skarżąca, podobnie jak teraz będzie mogła ubiegać się o przyznanie prawa pomocy, co przy należytej aktywności z jej strony pozwoli na aktualną ocenę sytuacji majątkowej i rodzinnej. W tym miejscu przypomnieć należy, że koszty procesu, o redukcję których w całości ubiega się skarżąca, nie podlegają zniesieniu, lecz jedynie są przenoszone na ogół podatników, a ściślej, na budżet państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art.199 p.p.s.a., zgodnie z którą, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie i być przyznawana tym osobom, które skutecznie wykażą, że jej rzeczywiście potrzebują. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art.258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono, jak w sentencji.