I SA/Bd 636/10

I SA/Bd 636/10 POSTANOWIENIE Dnia 21 września 2010 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Sarah Sobecka-Kucharczyk po rozpoznaniu w dniu 21 września 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku C.A. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych za 2005 r. z tytułu przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych postanawia - zwolnić skarżącego w ½ od wpisu sądowego od skargi - oddalić wniosek w pozostałym zakresie I SA/Bd 636/10 UZASADNIENIE Zwracając się o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych oraz ustanowienia doradcy podatkowego skarżący oświadczył, że nie pracuje. W gospodarstwie domowym pozostaje z żoną oraz dwójką uczących się dzieci. Jedynym źródłem utrzymania rodziny są dochody żony, tj. pensja z tytułu zatrudnienia jej w spółce P-S ( 1500 zł brutto) oraz dochód z działalności gospodarczej ( 800 zł brutto). Wśród miesięcznych wydatków skarżący wygenerował koszty związane utrzymaniem lokalu mieszkalnego, spłatą kredytów zaciągniętych na poczet zakupu sprzętu gospodarstwa domowego (350 zł) oraz nakłady na leczenie syna (70 zł). Ubiegający podkreślił, że ponosi z żoną dodatkowe koszty związane z kształceniem dzieci. Jako majątek wymienił dwa samochody osobowe, akcentując ich nieodzowność z uwagi na miejsce zamieszkania rodziny. W następstwie zarządzenia referendarza sądowego z dnia 13 sierpnia 2010 r. zobligowano skarżącego do przedstawienia: zaświadczenia o pozostawaniu bez zatrudnienia, wyciągu z konta bankowego należącego do małż. A., zeznania podatkowego za 2009 rok, bilansu z prowadzonej przez żonę działalności gospodarczej, a ponadto do ujawnienia wysokości wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem oraz innych obciążeń budżetu domowego oraz do dowiedzenia, że je ponosi. W odpowiedzi strona udokumentowała, że reguluje zwyczajowe należności za mieszkanie, rozlicza się z bankiem miesięcznie na kwotę 192,26 zł ; jak i nadesłał pierwszą stronę dokumentu PIT-11 sporządzonego przez spółkę zatrudniającą żonę. W sprawie zważono, co następuje: Postępowanie przed sądem administracyjnym toczy się według przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. Stosownie do regulacji art. 245 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Strona skarżąca ubiega się o przyznanie pomocy prawnej w zakresie całkowitym, które to obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika, w tym doradcę podatkowego. Z uwagi na tak określone granice prawa pomocy, wnioskujący winien uprawdopodobnić, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Do wykazania tej ewentualności zobowiązuje przepis art.246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Referendarz sądowy natomiast, dokonując oceny zasadności takiego wniosku musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest też pogląd, że to strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy na podstawie art.246 p.p.s.a. obowiązana jest wykazać swoją trudną sytuację materialną ( por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2008 r. sygn. akt II FZ 345/08).Oznacza to, że przedstawione informacje muszą pozwalać na przyjęcie takiego ustalenia w sposób niebudzący wątpliwości. Zainteresowany powinien zatem rzetelnie i wiarygodnie przedstawić swoją sytuację majątkową oraz rodzinną. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem ( por. postanowienia NSA z dnia 25 kwietnia 2008 r., sygn. akt : II OZ 322/08, z dnia 14 września 2009 r. sygn. akt: II FZ 337/09) wykładnia ustawowego określenia " gdy osoba ta wykaże" sprowadza się do przyjęcia, że na ubiegającym spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do przyznania pomocy prawnej. Podsumowując, przyznanie bądź odmowa przyznania prawa pomocy winna zawsze wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: 1) kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania, 2) aktualnej kondycji finansowej strony. Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie przewiduje działania z urzędu. Stąd prawo pomocy może być przyznane stronie wyłącznie na wniosek złożony na urzędowym formularzu PPF ( art.252 § 2 p.p.s.a.). Kwestię badania takiego oświadczenia szczegółowo reguluje art.255 p.p.s.a., stanowiący, że w ramach postępowania wyjaśniającego można wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów źródłowych, jeżeli dane zawarte we wniosku okażą się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzą wątpliwości. Wyjaśnić należy, że konstrukcja tego przepisu ma wzmacniać wyjątkowość instytucji, jaką jest pomoc prawna. Przede wszystkim zakłada obowiązek współpracy z referendarzem celem przeprowadzenia postępowania uzupełniającego, zmierzającego do wydania orzeczenia w oparciu o zasadę prawdy materialnej. Stanowi ponadto rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, dającego możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób klarowny i pełny stanu majątkowego strony oraz członków gospodarstwa domowego, w którym ona pozostaje. Oczywiste w takiej sytuacji pozostaje, że niedopełnienie obowiązku, o którym mowa w art. 255 p.p.s.a. może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona wnioskująca nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania w rozumieniu powyżej cytowanego art.246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. W tym miejscu, uzupełniając charakterystykę instytucji prawa pomocy zwrócić uwagę należy, że wsparcie, o które ubiega się skarżący przysługuje w sytuacjach wyjątkowych, kiedy pomimo poczynionych starań, ubiegający nie ma żadnych realnych możliwości poniesienia kosztów postępowania w najmniejszej nawet części, ponieważ jego dochód jest wybitnie niski lub też nie osiąga ona żadnego dochodu. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić trzeba, że podane przez wnioskującego na etapie składania formularza PPF informacje wzbudziły wątpliwości co do ich zgodności z rzeczywistością. Zadeklarowana wysokość dochodu 4-osobowej rodziny - 2.300 zł brutto (w tym 575 zł brutto na osobę), jak i sposób jego rozdysponowania zostały poddane dodatkowemu postępowaniu uzupełniającemu. W ocenie referendarza strona opisała swój stan majątkowy subiektywnie. Na dodatek utrzymanie dwóch pojazdów w gospodarstwie domowym przy wyżej opisanym progu dochodowym przeczy tezie o uzyskiwaniu środków pieniężnych wystarczających na zapewnienie rodzinie jedynie minimalnych warunków socjalnych. Jak wynika z akt sprawy skierowane do strony wnioskującej wezwanie do przedłożenia dodatkowych dokumentów z dnia 16 sierpnia 2010 r. pozostawione zostało w większej części bez odpowiedzi, a wnioskujący nie wyjaśnił przyczyn takiego stanu rzeczy. Przedstawił jedynie pokwitowanie opłacenia raty, faktury za zużycie wody, energii elektrycznej, wywóz odpadów, korzystanie z usług telekomunikacyjnych, a szczątkowa zaś "Informacja o dochodach oraz o pobranych zaliczkach"( PIT-11) nie posiada waloru rocznego zeznania podatkowego o wysokości dochodu osiągniętego przez A.A.. Tym samym do dnia rozpoznania wniosku strona uchyliła się od przedłożenia zaświadczenia, że posiada status osoby bezrobotnej oraz udokumentowania wysokości osiąganych przez żonę dochodów, w tym również z działalności gospodarczej, a ponadto nie ustosunkowała się do zapytania w kwestii środków zgromadzonych na rachunku bankowym. Niewykonanie opisanego wyżej wezwania uniemożliwiło dokonanie kompletnych ustaleń co do sytuacji dochodowej gospodarstwa domowego, w którym pozostaje zainteresowany wraz z żoną i synami. Reasumując, w świetle zasad doświadczenia życiowego należy poddać w wątpliwość oświadczenia skarżącego, co do braku jakichkolwiek dochodów, albowiem zainteresowany nie przedstawił wymaganego dokumentu potwierdzającego, że posiada status osoby bezrobotnej. Powyższą wątpliwość potęguje okoliczność, że C.A. nie odniósł się w żaden sposób do tej kwestii. W warunkach niniejszej sprawy zaistniała zatem zawiniona przez skarżącego przeszkoda w wyeliminowaniu rodzących się wątpliwości na tle przedstawionych przez niego informacji. Tym samym nie wykazał on w sposób przekonywujący, że spełnia przesłanki wymienione w art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Zważywszy zatem na brak należytej aktywności ze strony skarżącej, referendarz nie znalazł podstaw do zwolnienia C.A. od kosztów sądowych w całości oraz ustanowienia pełnomocnika, dochodząc do przekonania, że wnioskujący będzie w stanie opłacić w 1/2 wpis sądowy od skargi tudzież koszty sądowe, które mogą powstać w trakcie postępowania. Wysokość i obowiązek poniesienia tych ostatnich kosztów jeszcze się nie zaktualizowały. Ocena zdolności skarżącego do poniesienia kosztów , o ile w ogóle powstaną, będzie możliwa, kiedy będzie znana ich wysokość. Na tym etapie nie można przesądzić, że skarżący może lub nie uiścić bliżej nieokreślonych w wysokości kosztów postępowania, albowiem każdorazowo wymaga to zestawienia ich wysokości z dochodami. Skarżący, podobnie jak teraz będzie mógł ubiegać się o przyznanie prawa pomocy, co przy należytej aktywności z jego strony pozwoli na aktualną ocenę sytuacji majątkowej i rodzinnej. W tym miejscu przypomnieć należy, że koszty procesu, o redukcję których w całości ubiega się wnioskujący, nie podlegają zniesieniu, lecz jedynie są przenoszone na ogół podatników, a ściślej, na budżet państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art.199 p.p.s.a., zgodnie z którą, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie i być przyznawana tym osobom, które skutecznie wykażą, że jej rzeczywiście potrzebują. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 oraz art.258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono, jak w sentencji.