I SA/Bd 663/10

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Sarah Sobecka - Kucharczyk po rozpoznaniu w dniu 23 sierpnia 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R.P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od lutego do kwietnia 2005 r. postanowił: - zwolnić skarżącego w części od wpisu sądowego od skargi tj. od kwoty powyżej 1.000 zł - w pozostałej części wniosek oddalić Skarżący w niniejszej sprawie wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych. Stan majątkowy, dochodowy oraz rodzinny opisał we wniosku złożonym na urzędowym formularzu PPF. Wskazał także na dokumenty przedłożone w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy toczącym się przed tut. Sądem w sprawie sygn. akt I SA/Bd 456/10. Wnioskujący zamieszkuje we wspólnym gospodarstwie domowym z żoną oraz 15- letnim synem, legitymującym się orzeczeniem o niepełnosprawności. Majątek strony stanowi mieszkanie. Miesięczny budżet domowy wynosi 5.300 zł brutto ( 3.600 zł netto), natomiast obowiązkowe wydatki rodziny zamykają się w kwocie 1.800 zł. Wśród nich wyszczególniono : gaz - 300 zł; prąd - 300 zł; usługi telekomunikacyjne( telefony, Internet, telewizja) - 400 zł; czynsz - 110 zł; dojazdy żony do pracy - 100 zł; inne (podatki, woda, śmieci) - 140 zł oraz nakłady związane z przewlekłą chorobą syna - 400 zł. W sprawie zważono, co następuje: Postępowanie przed sądem administracyjnym toczy się według przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest już pogląd, że to strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy na podstawie art.246 p.p.s.a. obowiązana jest wykazać swoją trudną sytuację materialną ( por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2008 r. sygn. akt II FZ 345/08). Dokonując zaś oceny zasadności wniosku referendarz musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Na konieczność zachowania proporcji miedzy interesem państwa a prawem strony do rozpoznania jej sprawy przez sąd zwracał uwagę Europejski Trybunał praw Człowieka np. w wyroku z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie Brualla Gomez de la Torre przeciwko Hiszpanii( por. postanowienie NSA jak wyżej). W świetle art.199 p.p.s.a. zasadą jest, że to strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy, która ma na celu zagwarantowanie konstytucyjnego prawa do sądu osobom, które nie są w stanie samodzielnie ponieść kosztów postępowania sądowego, a tym samym realizację uprawnień wynikających z art.45 ust.1 i art.77 ust.2 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej oraz art. 6 Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności sporządzonej w Rzymie w dniu 4 listopada 1950 roku ( Dz. U. z 1993 r., Nr 61, poz. 284 ze zm.). Nie ma wątpliwości, że zgodnie z § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.), na stronie ciąży obowiązek opłacenia wpisu od skargi w kwocie 2.581 złotych. Na podstawie art. 245 ustawy p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Jak wynika z wniosku, strona ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które to obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części. Ze względu na tak określone granice prawa pomocy, skarżący powinien uprawdopodobnić, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Do wykazania tej okoliczności zobowiązuje go przepis art.246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych nie jest brak jakichkolwiek wolnych środków finansowych (oszczędności) na ich opłacenie, ale niemożność ich wygospodarowania z uzyskanych przychodów z uwagi na to, że całość zużywana jest na niezbędne utrzymanie strony postępowania i jej rodziny, z których nie można zrezygnować lub czasowo ograniczyć, bowiem są one nieodzowne. Świadczy o tym określenie " konieczne" użyte przez ustawodawcę w odniesieniu do słowa "utrzymanie". Warto w tym miejscu przypomnieć, że intencją wprowadzenia regulacji prawa pomocy była konieczność stworzenia możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Tak więc, pomoc prawna ma na celu zapewnienie osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem. Przy czym, jak trafnie podkreślił Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 18 .12. 2008 r. sygn. akt nr I FZ 497/08, prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony postępowania sądowego z ponoszenia kosztów sądowych, nie sprowadza się do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej na budżet państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Skoro zatem koszty procesu przerzucane są na innych, to instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek i może być przyznawana tym osobom, które jej rzeczywiście potrzebują, bowiem pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą wygospodarować odpowiednich środków, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. W kontekście zasadności zwolnienia od kosztów sądowych zwrócić należy uwagę na dwa aspekty. Po pierwsze, że przyznanie bądź odmowa przyznania prawa pomocy winna zawsze wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania oraz jej aktualnej kondycji finansowej. Po drugie, że przez " uszczerbek konieczny dla utrzymania siebie i rodziny", o którym mowa w art.246 p.p.s.a., należy rozumieć taką sytuację, kiedy ponoszenie kosztów postępowania nie pozwoli stronie zaspokoić podstawowych potrzeb życia codziennego. Odnosząc zatem powyższe rozważania do zaprezentowanej we wniosku sytuacji materialnej i rodzinnej stwierdzić należy, że skarżący nie znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie kosztów sądowych w całości. Za taką oceną kondycji finansowej strony przemawia przede wszystkim niekwestionowana okoliczność, że wnioskujący dysponuje wraz z żoną oraz synem miesięcznym dochodem w wysokości 3.600 zł, a miesięczne, "obowiązkowe wydatki" gospodarstwa domowego oszacował na kwotę 1.800 zł. Na uwagę jednak zwraca, że nie można wszystkich wygenerowanych przez skarżącego wydatków zaliczyć do kategorii koniecznych, albowiem nie są one standartowe. O ile ponoszenie nakładów za korzystanie z usług telekomunikacyjnych, takich jak telefony oraz Internet, mieści się w ramach współczesnych standardów życiowych, o tyle w przypadku osoby ubiegającej się o prawo pomocy standard ten przekracza. W pojęciu utrzymania koniecznego nie mieszczą się nakłady związane z utrzymaniem rodziny na pewnym standardzie (wyższym od minimalnego), ale nieposiadające cechy nieodzowności, nieuchronności. Referendarz wydając niniejsze rozstrzygnięcie miał również na uwadze, że sytuacja materialna skarżącego była już oceniania pod kątem zwolnienia od kosztów sądowych. W jej następstwie zainteresowany uiścił wpis w sprawie sygn. akt I SA/Bd 373/09, jak również nie zakwestionował postanowienia referendarza z 26.06. 2010 r., sygn. ak I SA/Bd 456/10, którym został zwolniony od opłacenia wpisu od kwoty powyżej 1.000 zł. Świadczy to o tym, że uregulowanie tych opłat nie przekraczało możliwości płatniczych wnioskującego. Stad też uznać należało, że i w niniejszej sprawie będzie on w stanie pokryć chociaż w części koszty sądowe. Tym bardziej, że uzasadnienie wniosku nie wykracza poza dotychczas przedstawianą argumentację. Należy również wziąć pod uwagę, że wynikający z art. 199 p.p.s.a. obowiązek ponoszenia kosztów postępowania związanych ze swoim udziałem w sprawie nie dotyczy osób posiadających majątek i dochody, a sposób prowadzenia gospodarki finansowej umożliwia im poczynienie pewnych oszczędności. Wszakże wnioskujący wykazał, że tylko połowa miesięcznego dochodu rodziny ( 1.800 zł ) przeznaczona zostaje na wydatki związane z jej koniecznym utrzymaniem. Badając wniosek o przyznanie prawa pomocy referendarz zauważa, że skarżący nie zadeklarował w strukturze wydatków, jaką kwotę miesięcznie przeznacza na zakup żywności i odzieży. Jednakże biorąc pod uwagę, że po dokonaniu niezbędnych opłat ( z wyłączeniem usług telekomunikacyjnych oraz Internetu) do dyspozycji rodziny pozostaje 2.200 zł, to przy przyjęciu najniżej wysokości tych wydatków, skarżący może wygospodarować środki w wysokości 1.000 zł na poczet kosztów zainicjowanego, kolejnego postępowania sądowoadministracyjnego. Końcowo zauważyć należy, że przy ocenie zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy ustawodawca nakazuje stosowanie surowych kryteriów oceny. Strona domagająca się zwolnienia od kosztów sądowych musi wykazać, iż znajduje się w wyjątkowo trudnej sytuacji, która w znaczący sposób odbiega od przeciętnej. Tylko zatem te osoby, które wykażą, że ich sytuacja materialna jest ciężka, mogą oczekiwać przyznania prawa pomocy. Uwzględniając informacje wynikające ze złożonego na urzędowym formularzu wniosku stwierdzić należy, że sytuacja majątkowa R.P. nie może być uznana za trudną, gdyż jego gospodarstwo domowe znajduje oparcie w stałych, comiesięcznych dochodach, co powoduje, że wszelkie potrzeby bytowe zostały rodziny zapewnione. Okoliczności takie nie uzasadniają wyjątkowego traktowania, o jakim mowa w przytoczonych wyżej przepisach. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 oraz art.258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. postanowiono, jak w sentencji.