I SA/Bd 67/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Agnieszka Olesińska Sędziowie sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) sędzia WSA Urszula Wiśniewska po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 22 marca 2022 r. sprawy ze skargi E. D.-B. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy zwolnienia z opłacenia należności z tytułu składek stwierdza nieważność zaskarżonej decyzji Wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2020 r. E. D.-B. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił skarżącej zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za maj 2020 r. W uzasadnieniu decyzji Zakład wskazał na art. 31zo ust. 2 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem CO\/ID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz.U. z 2020 r., poz. 374 ze zm., dalej: "ustawa o CO\/ID") i podał, że przesłanie dokumentów rozliczeniowych nie później niż do 30 czerwca 2020 r. stanowi warunek zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek. Organ wyjaśnił, że z analizy konta skarżącej w Kompleksowym Systemie Informatycznym ZUS wynika, że nie przesłała ona do dnia 30 czerwca 2020 r. dokumentów rozliczeniowych za maj 2020 r. W dniu [...] listopada 2020 r. skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy z jej wniosku o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności składkowych za okres od marca do maja 2020 r. Decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych, działając w trybie art. 134 k.p.a. w zw. z art. 83b ust. 1 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, stwierdził uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy o zwolnienie z opłacenia należności z tytułu składek należnych za maj 2020 r. W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że decyzja z dnia [...] sierpnia 2020 r. została skarżącej doręczona w dniu [...] sierpnia 2020 r. Termin do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy wynosi 14 dni od dnia doręczenia decyzji. Oznacza to, że termin ten minął w dniu [...] września 2020 r. Złożenie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy w dniu [...] listopada 2020 r. nastąpiło więc z uchybieniem terminu. Jednocześnie zawiadomieniem z dnia [...] grudnia 2020 r. Zakład poinformował skarżącą o wszczęciu z urzędu, w trybie art. 154 k.p.a. w zw. z art. 83a ust. 2 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych, postępowania w sprawie uchylenia decyzji z dnia [...] sierpnia 2020 r. Natomiast decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. Zakład utrzymał w mocy decyzję z dnia [...] sierpnia 2020 r. o odmowie prawa do zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek na własne obowiązkowe ubezpieczenie emerytalne i rentowe oraz wypadkowe, dobrowolne ubezpieczenie chorobowe, ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy za maj 2020 r. W uzasadnieniu tej decyzji organ podtrzymał stanowisko, że skarżąca do dnia 30 czerwca 2020 r. nie złożyła dokumentów rozliczeniowych za maj 2020 r., co było warunkiem uzyskania zwolnienia z opłacenia w/w składek. W skardze do tut. Sądu na decyzję z dnia [...] grudnia 2020 r. skarżąca wniosła o jej anulowanie i wydanie nowej decyzji uwzględniającej jej wniosek. Zarzuciła błędną interpretację przepisów związanych ze skutecznym składaniem deklaracji rozliczeniowych. Podkreśliła, że Zakład nie poinformował jej o błędach lub brakach w deklaracji za w/w okres, co uniemożliwiło jej złożenie w stosownym czasie, tj. do dnia 30 czerwca 2020 r. korekty deklaracji i uzyskanie zwolnienia z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu odwoławczego z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tej decyzji z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: "p.p.s.a."), wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Z kolei w myśl art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Sąd stwierdza nieważność decyzji, jeżeli zachodzą przyczyny określone w art. 156 k.p.a. lub w innych przepisach. Wskazać należy, że Sąd rozpoznał niniejszą sprawę w trybie uproszczonym na podstawie art. 119 pkt 1 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli decyzja lub postanowienie są dotknięte wadą nieważności, o której mowa w art. 156 § 1 k.p.a. lub innych przepisach albo wydane zostały z naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania. Z akt sprawy wynika, że wnioskiem z dnia [...] kwietnia 2020 r. skarżąca wystąpiła do ZUS o zwolnienie z obowiązku opłacenia należności z tytułu składek za okres od marca do maja 2020 r. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2020 r. ZUS odmówił skarżącej prawa do zwolnienia z opłacania należności z tytułu składek za maj 2020 r. W dniu [...] listopada 2020 r. skarżąca złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzją z dnia [...] grudnia 2020 r. ZUS stwierdził uchybienie terminu do złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Decyzja ta nie została zaskarżona przez stronę. Następnie zawiadomieniem z dnia [...] grudnia 2020 r. ZUS poinformował skarżącą o wszczęciu postępowania w sprawie uchylenia wskazanej decyzji z dnia [...] sierpnia 2020 r. Jednocześnie w dniu [...] grudnia 2020 r. ZUS wydał decyzję utrzymującą w mocy decyzję z dnia [...] sierpnia 2020 r. odmawiającą zwolnienia z tytułu składek za maj 2020 r. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o uchylenie decyzji z dnia [...] grudnia 2020 r. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że decyzja ta rażąco narusza prawo. W myśl art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. organ podatkowy stwierdza nieważność decyzji ostatecznej, która została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Cechą rażącego naruszenia prawa jest to, że treść decyzji pozostaje w wyraźnej i oczywistej sprzeczności z treścią przepisu, tzn. istnienie tej sprzeczności da się ustalić poprzez proste ich zestawienie (por. wyrok NSA z dnia 27 października 1998 r., II SA 1202/98). Wiąże się to z gramatyczną, językową wykładnią pojęcia rażącego naruszenia prawa. Według Słownika Języka Polskiego (pod red. M. Szymczaka, t. III, Warszawa 1981, s. 24) "rażący" to dający się łatwo stwierdzić, wyraźny, oczywisty, niewątpliwy, bezsporny, bardzo duży. W orzecznictwie sądowym przyjmuje się, że naruszenie prawa tylko wtedy powoduje nieważność decyzji, gdy decyzja wydana została wbrew nakazowi lub zakazowi ustanowionemu w przepisie prawnym, wbrew wszystkim przesłankom przepisu nadano prawa albo ich odmówiono, albo też wbrew tym przesłankom obarczono stronę obowiązkiem, albo uchylono obowiązek (por. wyroki NSA: z dnia 22 października 1999 r., III SA 7539/98; z dnia 10 maja 2000 r., III SA 1524/99; z dnia 13 lutego 2002 r., III SA 2027/01; z dnia 12 listopada 2002 r., III SA 3630/00; z dnia 13 marca 2003 r., III SA 1473/01; z dnia 28 stycznia 2005 r., FSK 1371/04; z dnia 2 kwietnia 2008 r., II FSK 285/07; z dnia 29 lipca 2008 r., II FSK 636/07). Należy zauważyć, że zaskarżona decyzja została wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 31zq ust. 8 ustawy o COVID. Pierwszy ze wskazanych przepisów stanowi, że organ odwoławczy wydaje decyzję, w której utrzymuje w mocy zaskarżoną decyzję, natomiast zgodnie z art. 31zq ust. 8 ustawy o COVID od decyzji o odmowie zwolnienia z obowiązku opłacania należności z tytułu składek płatnikowi przysługuje prawo do wniesienia wniosku do Prezesa ZUS o ponowne rozpatrzenie sprawy, na zasadach dotyczących decyzji wydanej w pierwszej instancji przez ministra. Do wniosku stosuje się odpowiednio przepisy k.p.a. dotyczące odwołań i p.p.s.a. Jednakże postępowanie odwoławcze mogło się toczyć wyłącznie po złożeniu przez stronę wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Rozpoznanie przez organ tego wniosku, mimo że strona uchybiła terminowi do jego wniesienia i pomimo wydania w tym przedmiocie ostatecznej decyzji z dnia [...] grudnia 2020 r., stanowi rażące naruszenie prawa, gdyż pozostaje w oczywistej sprzeczności z przepisami, na podstawie których zaskarżona decyzja została wydana, tj. art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. i art. 31zq ust. 8 ustawy o COVID. W orzecznictwie ugruntowany jest pogląd, który Sąd orzekający w niniejszej sprawie podziela, że rozpatrzenie odwołania wniesionego z uchybieniem terminu, który nie został przywrócony, stanowi rażące naruszenie prawa w rozumieniu art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. Oznacza bowiem niedopuszczalną weryfikację w postępowaniu odwoławczym decyzji ostatecznej, która korzysta z ochrony trwałości, o jakiej mowa w art. 16 § 1 k.p.a. (por. uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 12 października 1998 r., sygn. OPS 11/98; wyrok WSA w Opolu z dnia 7 lutego 2008 r., sygn. akt II SA/Op 460/07; wyrok WSA w Szczecinie z dnia 4 października 2018 r., sygn. akt II SA/Sz 704/18; wyrok WSA w Warszawie z dnia 21 listopada 2016 r., sygn. akt II SA/Wa 746/16 i powołane tam orzecznictwo). Powyższe stanowisko jest także właściwe w odniesieniu do wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a., Sąd stwierdził nieważność zaskarżonej decyzji.