I SA/Bd 672/10

Sygn. akt I SA/Bd 672 /10 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 06 października 2010 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Dariusz Dudra Sędziowie sędzia WSA Leszek Kleczkowski sędzia WSA Mirella Łent (spr.) Protokolant Natalia Nawrocka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 06 października 2010 r. sprawy ze skargi J. D. na decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia odsetek od należności z tytułu składek. 1. uchyla zaskarżoną decyzję 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości Skarżący w dniu [...] złożył do Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego, za pośrednictwem Placówki Terenowej KRUS w [...], wniosek o umorzenie odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Decyzją z dnia [...] organ odmówił umorzenia wnioskowanej należności. Uzasadniając rozstrzygnięcie po przeanalizowaniu sytuacji wnioskodawcy organ wskazując, iż takie umorzenie może nastąpić w wyjątkowych okolicznościach na podstawie udokumentowanych zdarzeń losowych niezawinionych przez rolnika, w rodzinie rolnika lub w jego gospodarstwie, nie dopatrzył się przesłanek umożliwiających zastosowanie przedmiotowej ulgi. Ponownie rozpatrując sprawę organ rentowy decyzją z dnia [...] ponownie odmówił umorzenia odsetek za zwłokę od należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne rolników w kwocie [...]zł za okres od l kw.2001 do IV kw.2008. Decyzję tą wskutek wniesionej skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 17 lutego 2010r. sygn. akt I SA/Bd 967/09 uchylił wskazując, iż Prezes Kasy nie wskazał istotnych w sprawie faktów i dowodów uzasadniających brak po stronie skarżącego ważnego interesu dającego podstawę do umorzenia składek. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy organ zaskarżoną decyzją z dnia [...] odmówił wnioskodawcy umorzenia odsetek za zwłokę w kwocie [...] zł za okres od I kw.2001 do IV kw.2008r. Uzasadniając rozstrzygnięcie Prezes KRUS przywołał przepisy ustawy z dnia 20 grudnia 1990r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 1998r., Nr 7, poz. 25 z późno zm.) stanowiące, iż Prezes Kasy w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego może m.in. umorzyć całości lub w części należności z tytułu składek. Umorzenie należności może nastąpić w wyjątkowych okolicznościach na podstawie udokumentowanych zdarzeń losowych niezawinionych przez rolnika, w rodzinie rolnika lub jego gospodarstwie. Organ ustalił, iż wnioskodawca prowadzi działalność rolniczą na gruntach o powierzchni [...]ha, co stanowi [...]ha przeliczeniowego. Wskazano, że przyczyną powstania zadłużenia było nieopłacanie obowiązkowych składek na ubezpieczenie społeczne rolników w okresie od I kw.2001 do IV kw.2008. Powyższa należność rozłożona jest na raty, które opłacane są poprzez potrącanie świadczeń rentowych. Odnosząc się do poniesionej we wniosku argumentacji dotyczącej klęski suszy organ stwierdził, iż była ona podstawą do umorzenia składek za okres III kw.2000 - IV kw.2005 oraz odsetek za zwłokę. Organ podniósł, iż po zastosowaniu ulgi w postaci umorzenia ww. należności wnioskodawca nie podjął próby opłacania na bieżąco kwartalnych składek z wyjątkiem opłacenia należności za IV kw.2009r. Organ podał, iż sytuacja rodzinna oraz finansowo-gospodarcza wnioskodawcy na podstawie przedłożonych dokumentów przedstawia się następująco: rodzina składa się z małżonki oraz trójki dzieci - syna P. lat 18 ucznia [...], córki K. lat 18 uczennicy ZS nr [...] w R. oraz 9 letniej córki K. uczennicy Szkoły Podstawowej w M. Organ stwierdził, iż na podstawie przeprowadzonej w dniu [...] wizytacji oraz złożonych dokumentów można częściowo ocenić sytuację finansowo-gospodarczą panująca w gospodarstwie rolnym wnioskodawcy jak również wpływy osiągane z prowadzenia gospodarstwa rolnego oraz nakłady i wydatki związane z jego utrzymaniem. Ustalono, że strona posiada dom (kuchnia + 3 pokoje) zbudowany z cegły, który pokryty jest eternitem, jak również budynki gospodarcze - oborę oraz stodołę zbudowane są z pustaków żużlowych i pokrytych eternitem. Ponadto wnioskodawca posiada ciągnik Ursus [...], przyczepę oraz podstawowe maszyny rolnicze (rozsiewacz, pług, brony, kultywator). Następnie organ przedstawił udokumentowane oraz nie udokumentowane wydatki w 2009 roku związane z utrzymaniem rodziny oraz związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego, które wg. jego wyliczeń wyniosły średnio miesięcznie 2.312,50 zł. Natomiast ustalone przez organ średnie miesięczne dochody kształtowały się na poziomie 3.062,96 zł miesięcznie. Odmawiając umorzenia odsetek za zwłokę organ wyjaśnił, iż poruszane w podaniu trudności ze sprzedażą oraz uzyskiwanymi cenami za płody rolne nie są zdarzeniami losowymi i dotyczą w jednakowym stopniu wszystkich rolników. Odnosząc się do argumentacji o złym stanie zdrowia zarówno wnioskodawcy jak i małżonki organ stwierdził, że w wyniku tych okoliczności przyznano stronie rentę chorobową. Przyznane świadczenie ubezpieczenia społecznego rolników pomniejsza posiadane przez wnioskodawcę zaległości w opłacaniu składek. Ponadto organ poinformował, że zgodnie Rozporządzeniem Komisji (WE) Nr 1535/2007 z dnia 20 grudnia 2007r. w sprawie zastosowania art. 87 i 88 Traktatu WE, pomoc de minimis w rolnictwie nie może być udzielona, ponieważ sytuacja w gospodarstwie rolnym ma charakter długotrwały a nie przejściowy. W skardze na powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji ze względu na błędne ustalenie stanu faktycznego oraz naruszenie przepisów art. 7 i art. 77 § 1 K.p.a. Skarżący stwierdził, iż zebrany w sprawie materiał dowodowy nie oddaje stanu faktycznego sprawy ponieważ ustalone wydatki oraz dochody z gospodarstwa ujęte w decyzji zostały błędnie wyliczone. Wskazał na zły stan zdrowia jego oraz małżonki, który został udokumentowany stosownymi zaświadczeniami. Podniósł, iż w w niniejszej sprawie nie mógł skorzystać z pomocy de minimis w rolnictwie z uwagi na to, że uznano jego sytuację finansową jako długotrwałą a nie przejściową, co jego zdaniem stanowi rażące naruszenie prawa. Następnie szczegółowo przedstawił wydatki związane z utrzymaniem rodziny oraz związane z prowadzeniem gospodarstwa rolnego poniesione w 2009 roku, które wg. jego wyliczeń wyniosły łącznie 31.360,00 zł. Natomiast roczne dochody wg. skarżącego wyniosły łącznie 25.359,00 zł . Skarżący podniósł, iż zestawienie to nie odpowiada temu co zostało przedstawione w decyzji. Podniósł, iż klęski żywiołowe takie jak susze, które spotkały jego gospodarstwo, jak również choroby zwierząt uniemożliwiły mu terminowe spłacanie świadczeń do KRUS. Na tę okoliczność przedstawił stosowne dokumenty. Podniósł ponadto, iż nie została z nim zawarta umowa odnośnie kontraktacji buraków w 2001 roku, wskutek czego poniósł on kolejną stratę. Okoliczność ta nie została wzięta przez organ pod uwagę. Podał, iż cały czas spłaca zaległe świadczenia do KRUS. Tymczasem otrzymuje informację, że nie spłaca ich na bieżąco. Wyjaśnił, iż nie może spłacać KRUS na bieżąco skoro otrzymana renta jest mu zabierana na zaległe świadczenia. W odpowiedzi na skargę Prezes KRUS wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie należy wyjaśnić, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, a kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej (art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269). W związku z tym, aby wyeliminować z obrotu prawnego akt wydany przez organ administracyjny konieczne jest stwierdzenie, że doszło w nim do naruszenia bądź przepisu prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, bądź przepisu postępowania w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie, albo też przepisu prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a)-c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. zm.), lub stwierdzenia nieważności (art. 145 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Rozpatrując niniejszą sprawę Sąd dopatrzył się naruszeń prawa materialnego jak i procesowego, skutkujących taką wadliwością zaskarżonej decyzji, która wymagała jej wyeliminowania, z obrotu prawnego na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. Organ działał na wniosek skarżącego i podstawę materialnoprawną wydanej w sprawie decyzji stanowi art. 41a ust. 1 pkt 1) ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników (Dz. U. z 2008r. Nr 50, poz. 291 ze zm. – organ błędnie przywołał publikację z 1998r.), zgodnie z którym Prezes Kasy lub upoważniony przez niego pracownik Kasy, w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem zainteresowanego, na jego wniosek, uwzględniając możliwości płatnicze wnioskodawcy oraz stan finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego, może odroczyć termin płatności należności z tytułu składek na ubezpieczenie, rozłożyć ich spłatę na raty lub umorzyć w całości lub w części. Taki zapis oznacza, że udzielenie ulgi przyznawane jest w ramach tzw. "uznania administracyjnego", poprzedzonego oceną zaistnienia przesłanek wymienionych w przepisie prawa. Umorzenie zaległości może nastąpić w razie zaistnienia ściśle określonych przesłanek. Każdy z tych warunków samodzielnie, jak również łącznie mogą stanowić podstawę umorzenia zaległości. Decyzje dotyczące umorzenia zaległości podejmowane są w ramach tzw. uznania administracyjnego, które polega na przyznaniu organom możności dokonania wyboru między dwoma równowartościowymi rozwiązaniami. Zakres uznania administracyjnego nie jest jednak uprawnieniem nieograniczonym, a dowolność w rozpoznawaniu wniosków o umorzenie zaległości podatkowych jest niedopuszczalna. Należy pamiętać, że postępowanie prowadzone w ramach procedury administracyjnej musi być również podporządkowane zasadzie przekonywania. Podstawowym celem zasady wyrażonej w art. 11 kpa, jest wyjaśnienie stronom przesłanek, jakimi organ kierował się przy załatwieniu sprawy. Obowiązki organu wynikające z tej zasady istnieją również w odniesieniu do decyzji uznaniowych. Omawianą zasadę narusza organ w szczególności wówczas, gdy "w ogóle nie ustosunkowuje się do twierdzeń, które strona uważa za istotne dla sposobu załatwienia sprawy. U strony może bowiem pojawić się przeświadczenie o tym, że organ lekceważy jej twierdzenia, załatwia sprawy bez uwzględnienia całokształtu ich okoliczności, jest stronniczy i niesprawiedliwy" (wyrok NSA z dnia 6 sierpnia 1984 r., II SA 724/84, ONSA 1984, nr 2, poz. 67). (por. Jaśkowska Małgorzata, Wróbel Andrzej, komentarz do art. 11 kpa, LEX/el. 2010). Ustalenie istnienia przesłanek nie jest oparte o kryterium uznania, przy czym organ zobowiązany jest (korzystając z systemu ocen pozaprawnych) skonkretyzować użyte w przepisie pojęcia, w sprawie: "ważny interes zainteresowanego", "możliwości płatnicze", "stan finansów funduszu". Kontrola legalności decyzji wydawanych w ramach tzw. uznania administracyjnego sprowadza się do oceny, czy organ uwzględnił całokształt okoliczności faktycznych mających wskazywać na wystąpienie przesłanek oraz czy w ramach swego uznania nie naruszył on zasady swobodnej oceny dowodów. Kontroli Sądu nie podlega zatem uznanie samo w sobie, ale sposób, w jaki nastąpiło zebranie i rozpatrzenie materiału dowodowego, uzasadnienie stanowiska organu, a także to czy swobodne uznanie organu nie przekształciło się w uznanie dowolne. Nie budzi wątpliwości, że ocena, czy przesłanki umorzenia istnieją w konkretnej sprawie, może być dokonana tylko po wszechstronnym i wnikliwym rozważeniu całokształtu materiału dowodowego, a poprzedzać ją powinno wyczerpujące zebranie całego materiału dowodowego oraz dokładne wyjaśnienie okoliczności faktycznych. Obowiązki te bezpośrednio wynikają z art. 7 i 77 kpa. Natomiast, jeżeli mimo istnienia przesłanek, podejmuje się decyzję polegającą na odmowie umorzenia zobowiązania podatkowego, winny zostać określone motywy takiego rozstrzygnięcia. Kontroli nie podlega uznanie samo w sobie, ale kwestia, czy decyzja została podjęta zgodnie z podstawowymi regułami postępowania administracyjnego. Ponieważ w sprawie wypowiadał się już tut. Sąd należy pamiętać o art. 153 p.p.s.a., zgodnie z którym, ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Wyrażoną w art. 153 p.p.s.a. zasadę należy rozumieć w ten sposób, że ilekroć dana sprawa będzie przedmiotem rozpoznania przez sąd, będzie on związany oceną prawną wyrażoną w orzeczeniu, jeżeli nie zostanie ono uchylone lub nie ulegną zmianie przepisy. Oznacza to, iż obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego, ciążący na organie i sądzie, może być wyłączony tylko w wypadku zmiany stanu prawnego lub istotnej zmiany okoliczności faktycznych, a także po wzruszeniu wyroku zawierającego ocenę prawną, w przewidzianym do tego trybie (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z 14 stycznia 2010r., I SA/Ke 524/09). W sprawie chodzi o wyrok z 17 lutego 2010r., I SA/Bd 967/09. Tutaj Sąd uznał, że brak jest jakichkolwiek dokumentów dotyczących ówcześnie istotnej sytuacji strony. Sąd wskazał, że obowiązkiem organu wydającego orzeczenie na podstawie art. 41a ust. 1 pkt 1) ustawy jest wyjaśnienie czy w sytuacji osoby, która złożyła wniosek o umorzenie należności nie występuje ważny interes umożliwiający umorzenie tych należności, który powinien być wyjaśniony przy uwzględnieniu możliwości płatniczych wnioskodawcy i stanu finansów funduszów emerytalno-rentowego i składkowego. Zdaniem Sądu "ważny interes" o którym mowa w powyższym przepisie powinien być badany przez organ rozpatrujący wniosek o umorzenie odsetek - w stanie faktycznym sprawy istniejącym w czasie rozpatrywania wniosku i wydawania w tym przedmiocie decyzji. Zatem niezbędne - do oceny "ważnego interesu" - ustalenie "możliwości płatniczych" dłużnika powinno także być oparte na analizie jego aktualnej sytuacji finansowej a nie okresów poprzedzających wniosek. WSA stwierdził, że Prezes Kasy nie wskazał istotnych w sprawie faktów i dowodów uzasadniających brak po stronie skarżącego ważnego interesu dającego podstawę do umorzenia składek w oparciu o art. 41 a ust. 1, czym naruszył art. 107 § 3 k.p.a. Brak prawidłowego uzasadnienia zaskarżonej decyzji sprawił, że nie tylko skarżący, ale również weryfikujący sprawę Sąd nie wiedział, co było powodem odmowy umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne rolników. Konkludując Sąd stwierdził, że w sprawie postępowanie administracyjne wskazywało na naruszenie omówionych powyżej przepisów procedury - art. 7, art. 77 § 1 i art. 80 k.p.a., a uzasadnienie zaskarżonej decyzji nie spełnia wymogów określonych w art. 107 § 3 k.p.a. Wskazane uchybienia formalne, w ocenie Sądu, mogły mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W obecnie kontrolowanej decyzji, organ ustalił aktualny stan rodziny i posiadania wnioskodawcy, jednak przyjął udokumentowane oraz nie udokumentowane wydatki w 2009 roku. Odmawiając umorzenia odsetek za zwłokę organ wyjaśnił, iż poruszane w podaniu trudności ze sprzedażą oraz uzyskiwanymi cenami za płody rolne nie są zdarzeniami losowymi i dotyczą w jednakowym stopniu wszystkich rolników. Odnosząc się do argumentacji o złym stanie zdrowia zarówno wnioskodawcy jaki i małżonki organ stwierdził, że w wyniku tych okoliczności przyznano stronie rentę chorobowa. Przyznane świadczenie ubezpieczenia społecznego rolników pomniejsza posiadane przez wnioskodawcę zaległości w opłacaniu składek. Takie uzasadnienie nie wypełnia wymogów powołanych wcześniej przez Sąd przepisów prawa. Przede wszystkim nadal nie wiadomo czy organ przyjął istnienie przesłanek ważnego interesu strony, możliwości płatniczych czy stanu finansów i odmówił prawa do ulgi w ramach uznania administracyjnego, czy odmówił z powodu nie wystąpienia przesłanek. Ponadto dalej nie ustalono aktualnej sytuacji skarżącego. Skoro decyzja zapadła w maju 2010 r. to przyjęcie wysokości wydatków poniesionych w 2009r., może nie być adekwatne do aktualnej sytuacji skarżącego, gdyż nie można wykluczyć sytuacji, że w międzyczasie zmienił się poziom wydatków. Ma to istotny wpływ na ocenę ważnego interesu w uzyskaniu umorzenia i możliwości płatniczych zainteresowanego. Może wystąpić sytuacja gdy od czasu złożenia wniosku do orzekania kondycja finansowa zmieni się w na tyle istotny sposób, że umorzenie nastąpi np. wobec osoby, która na moment wydawania decyzji z łatwością spłaciłaby swoje zobowiązania. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu organ musi przyjąć aktualną sytuację majątkową wnioskodawcy na moment orzekania w sprawie. Tylko taki stan może być podstawą do zajęcia stanowiska w przedmiocie tego czy istnieje ważny interes zainteresowanego i jakie są jego możliwości płatnicze, o czym mowa w art. 41 ust. 1 pkt 1) ustawy. W decyzji zabrakło również uzasadnienia, dlaczego organ całkowicie w swych rozważaniach pominął kwestię stanu finansów funduszu. Dopiero jasna odpowiedź w tym temacie może być podstawą decyzji. W przypadku odmowy umorzenia w ramach uznania administracyjnego, a więc istnienia przesłanek, należy swój wybór rozstrzygnięcia uzasadnić. Mając na względzie powyższe oraz art. 145 § 1 pkt 1) lit. c) i a) p.p.s.a., a także art. 152 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji.