I SA/Bd 718/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Mirella Łent Sędziowie: sędzia WSA Izabela Najda – Ossowska (spr.) sędzia WSA Teresa Liwacz Protokolant: starszy sekretarz sądowy Marcin Frydrych po rozpoznaniu w Wydziale I na rozprawie w dniu 14 grudnia 2011 r. sprawy ze skargi H. M. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę Decyzją z dnia [...] Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) odmówił H.M. (Skarżącemu) umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od marca 2000r. do maja 2002r. w łącznej kwocie 6.000,49 zł., z uwagi na nie stwierdzenie całkowitej nieściągalności w świetle art. 28 ust. 3 ustawy z dnia 13 października 1998r o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. 09.205.1585 ze zm dalej jako ustawa sus) oraz nie stwierdzenie zaistnienia jakiejkolwiek z przesłanek wskazanych w Rozporządzeniu Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 roku (Dz. U. z 2003r. Nr 141, poz. 1365 z późno zm. dalej Rozporządzenie). Zobowiązany zwrócił się z o ponowne rozpatrzenie sprawy, a Zakład decyzją z dnia [...] utrzymał w mocy powyższą decyzję. W wyniku wniesionej skargi, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy, wyrokiem z dnia [...] w sprawie [...] uchylił zaskarżoną decyzję wskazując, że organ winien w pierwszej kolejności rozważyć kwestię przedawnienia składek. Mając na względzie powyższy wyrok, ZUS w wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania wyjaśniającego, decyzją z [...] uchylił decyzję odmawiającą umorzenia należności składkowych w części dotyczącej składek na ubezpieczenie zdrowotne wraz odsetkami za zwłokę za okres od marca 2000r. do lipca 2000r. i w tym zakresie umorzył postępowanie I instancji w związku z przedawnieniem należności oraz utrzymał w mocy decyzję odmawiającą umorzenia należności w części dotyczącej składek na ubezpieczenie zdrowotne wraz z odsetkami za zwłokę za miesiące od sierpnia 2000r. do maja 2002r. W uzasadnieniu organ w pierwszej kolejności odniósł się do rozważań Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy w zakresie przedawnienia należności z tytułu składek. Wskazując na regulujące to zagadnienie przepisy prawa stwierdził, że dziesięcioletni okres przedawnienia wskazany w art. 24 ust. 4 ustawy sus, w treści obowiązującej od dnia 1 stycznia 2003r. i nadanej ustawą z dnia 18 grudnia 2002r. o zmianie ustawy sus oraz o zmianie niektórych innych ustaw, znajduje zastosowanie do należności z tytułu składek, które na dzień wejścia w życie przepisów ustawy z dnia 18 grudnia 2002r. nie uległy przedawnieniu. Odnosząc powyższe uregulowania do stanu faktycznego niniejszej sprawy organ ustalił, że w okresie od dnia ustalenia obowiązku opłacenia składek na ubezpieczenie zdrowotne (obowiązek ustalony decyzją z dnia [...] aż do dnia zawarcia umowy o rozłożenie zaległości na raty (23 sierpnia 2010r.), Zakład nie prowadził wobec Skarżącego postępowania egzekucyjnego (z uwagi na brak prawidłowej dokumentacji na koncie), nie została zawarta umowa o prolongatę terminu płatności. Wobec powyższego organ stwierdził, że w przedmiotowej sprawie nie może mieć zastosowania żaden z przepisów art. 24 ust. 5-5d powodujący zawieszenie bądź przerwanie biegu terminu przedawnienia. Podkreślił, że pierwszą czynnością, która spowodowała zawieszenie biegu terminu przedawnienia była umowa zawarta w dniu 23 sierpnia 2010r. o rozłożenie zaległości na raty. Przyjmując obowiązujący 10-letni okres przedawnienia należności z tytułu składek, Zakład stwierdził, iż na dzień podpisania umowy o rozłożenie zaległości na raty, uległy przedawnieniu należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od marca 2000r. do lipca 2000r. W związku z powyższym, stosownie do art. 138 ust. 1 pkt 2 kodeksu postępowania administracyjnego, uchylił w tym zakresie decyzję z dnia 29 października 2010r. i umorzył w tym zakresie postępowanie I instancji. Odnosząc się natomiast do należności nieprzedawnionych na dzień zawarcia układu ratalnego, tj. należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne wraz z odsetkami za zwłokę za okres od sierpnia 2000r. do maja 2002r. organ wskazał, że na podstawie dostarczonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym ustalono, że Skarżący pobiera świadczenie emerytalne wypłacane przez Oddział ZUS w T. w kwocie 2.213,04 zł netto miesięcznie, które po tegorocznej waloryzacji wynosi 2.466,73 zł. netto, natomiast jego żona, A. M., pobiera świadczenie emerytalne w kwocie 1.321,70 zł netto miesięcznie, które po waloryzacji wynosi 1.361,54 zł. netto. W złożonym oświadczeniu zobowiązany nie wykazał dochodów z innych źródeł, środków pieniężnych zgromadzonych na rachunku bankowym, papierów wartościowych, zasiłków otrzymywanych z pomocy społecznej ani też innych form pomocy. Tak więc łączny dochód brutto wyniósł 4.493,26 zł. Ponadto, jak wynika z przedłożonego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym oraz o sytuacji materialnej, Skarżący nie posiada nieruchomości, jest natomiast współwłaścicielem samochodu osobowego marki Renault Laguna (rok produkcji 1999r.). W oświadczeniu wskazał stałe wydatki wynikające z miesięcznych opłat w kwocie ok. 620 zł. oraz koszty związane z leczeniem w kwocie 210 zł. miesięcznie, na potwierdzenie których przedstawił karty informacyjne leczenia szpitalnego z Centrum Onkologii w Bydgoszczy oraz z Regionalnego Szpitala Specjalistycznego w Grudziądzu, a także koszty utrzymania w kwocie 800 zł. miesięcznie. Organ zauważył, że po odliczeniu wydatków z tytułu miesięcznych opłat, kosztów związanych z leczeniem oraz rat z tytułu spłaty zaległych składek w kwocie ok. 600 zł. miesięcznie na utrzymanie dwuosobowej rodziny pozostaje kwota 2.398,27 zł. miesięcznie netto, co w przeliczeniu na jednego członka rodziny wynosi 1.199,13 zł. netto. Analizując zebrany materiał dowodowy Zakład stwierdził, iż nie została spełniona żadna z przesłanek wskazanych w art. 28 ust. 3 ustawy sus tj. nie zachodzi całkowita nieściągalność należności z tytułu składek oraz brak jest podstaw do stwierdzenia zaistnienia jakiejkolwiek z przesłanek wskazanych w § 3 ust. 1 Rozporządzenia. Jednocześnie odnosząc się do podniesionego przez Skarżącego argumentu, iż naliczone odsetki za zwłokę nie wynikają z jego winy, organ wyjaśnił, iż płatnik składek jest zobowiązany, bez uprzedniego wezwania przez ZUS opłacać i rozliczać składki na ubezpieczenia. Osoba, która nie dopełniała tego obowiązku podlega szczególnemu reżimowi odpowiedzialności, gdyż od zaległości składkowych pobiera się odsetki za zwłokę bez względu na to z czyjej winy powstały te zaległości. W skardze do sądu Skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości. W uzasadnieniu stwierdził, że ZUS nie ustosunkował się w ustawowym terminie do wyroku Sądu z [...] Ponadto czasookres przedawnienia zawarty w zaskarżonej decyzji jest niewłaściwy, ponieważ umowa o rozłożenie zaległości na raty z 23 sierpnia 2010r. nie spowodowała zawieszenia biegu terminu przedawnienia. Skarżący podkreślił, że od 03.2000r. do 05.2002r. i od 12.06.2002r. do 05.05.2009r. ZUS nie informował go, że opłacane składki nie wpłynęły na jego konto. Skarżący zwrócił także uwagę na niespójność działań organu, na potwierdzenie czego załączył kopie 6 pism z ZUS. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o oddalenie skargi podtrzymując dotychczasową argumentację. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga jest niezasadna. W tym miejscu należy podkreślić, że sąd administracyjny, zgodnie z art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz.1270 ze zm. dalej jako p.p.s.a ) uchyla decyzję, kiedy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Jednocześnie sądowa ocena zaskarżonej decyzji nie może opierać się na zasadach słuszności lub współżycia społecznego. Z kolei na podstawie art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania, co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie lub bezczynność było przedmiotem zaskarżenia. Decyzja w zakresie umorzenia przedmiotowych zaległości w składkach wraz z odsetkami była już przedmiotem oceny Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, który wyrokiem z dnia [...] w sprawie [...] uchylił zaskarżoną decyzję nakazując organowi rozważenie w pierwszej kolejności kwestii przedawnienia składek. Zdaniem Sądu stwierdzenie, w ramach ponownego rozpatrzenia sprawy, że nastąpiło przedawnienie należności, winno skutkować uchyleniem decyzji w części dotyczącej przedawnionych należności i umorzeniem postępowania I instancji, albowiem niedopuszczalna jest odmowa umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, które uległy przedawnieniu i nie istnieje prawny obowiązek ich zapłacenia. Ponieważ postępowanie w sprawie dotyczyło wniosku o umorzenie należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne za okres od marca 2000r do maja 2002r, organ, po ponownej analizie sprawy, uchylił decyzję organu I instancji w części dotyczącej należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne wraz z odsetkami za zwłokę za okres od marca 2000r do lipca 2000r i w tym zakresie umorzył postępowanie w uznaniu, że nastąpiło przedawnienie należności za ten okres. W pozostałym zakresie organ, dokonując ustaleń na potrzeby orzeczenia o umorzeniu należności, uznał, że sytuacja majątkowa i rodzinna Skarżącego nie uzasadnia stwierdzenia, że wystąpiły przesłanki do udzielenia ulgi. Odnosząc się do rozstrzygnięcia w przedmiocie przedawnienia należności objętych wnioskiem o umorzenie, Sąd uznał je za zgodne z prawem. Sporne należności dotyczą okresu od marca 2000r do maja 2002r. Do 31 marca 2003r zasady przedawnienia należności z tytułu składek zdrowotnych regulowała ustawa z dnia 6 lutego 1997r o powszechnym ubezpieczeniu zdrowotnym (Dz. U. nr 28 poz. 153 ze zm.). Art. 28 ust 2 tej ustawy stanowił, że należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegają przedawnieniu z upływem 5 lat, licząc od dnia w którym składka stała się wymagalna. Powyższa ustawa została uchylona ustawą z dnia 23 stycznia 2003r o powszechnym ubezpieczeniu w Narodowym Funduszu Zdrowia (Dz. U. nr 45 poz. 391), która od 1 kwietnia 2003r na podstawie art. 33 ust 2 stanowiła, że należności z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne ulegają przedawnieniu na zasadach określonych w przepisach o systemie ubezpieczeń społecznych tj. w ustawie sus. Na podstawie art. 24 ust 4 ustawy sus należności z tytułu składek ulegały przedawnieniu po upływie 5 lat a w przypadku przerwania biegu terminu przedawnienia, po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Stan prawny uległ zmianie począwszy od 1 stycznia 2003r na podstawie ustawy z 18 grudnia 2002r o zmianie ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych oraz o zmianie niektórych innych ustaw (Dz. U nr 241 poz 2074 ze zm.). Zgodnie z art. 24 ust 4 w treści nadanej wskazaną ustawą należności z tytułu składek ulegają przedawnieniu po upływie 10 lat licząc od dnia, w którym stały się wymagalne, z zastrzeżeniem ust. 5-6. Zgodnie z art. 24 ust 5a ustawy sus bieg terminu przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu od dnia zawarcia umowy, o której mowa w art. 29 ust 1a (rozłożenie zaległości na raty), do dnia terminu płatności odroczonej należności z tytułu składek lub ostatniej raty. Dziesięcioletni okres przedawnienia z art. 24 ust 4 ustawy sus (w stanie prawnym obowiązującym od 1 stycznia 2003r) ma zastosowanie do należności z tytułu składek, które na dzień wejścia w życie ustawy z 18 grudnia 2002r nie uległy przedawnieniu (tak NSA w wyrokach z dnia 17 września 2010 syg. akt II FSK 743/09, z dnia 18 sierpnia 2009r syg akt II FSK 466/08, z dnia 20 stycznia 2009r syg akt II GSK 651/08). W stanie faktycznym sprawy nie było sporu, co do okoliczności, że od ustalenia obowiązku opłacenia składek na ubezpieczenie zdrowotne decyzją ZUS z [...] , do dnia zawarcia umowy o rozłożenie na raty zaległości, organ nie prowadził wobec Skarżącego postępowania egzekucyjnego, nie została zawarta umowa o odroczenie terminu płatności, stad nie wystąpił żaden z ustawowych przypadków zawieszenia lub przerwy biegu terminu przedawnienia. Pierwszą czynnością, która zwieszała bieg terminu przedawnienia była umowa zawarta w dniu 23 sierpnia 2010r o rozłożenie zaległości na raty. Na dzień tej umowy, uwzględniając 10 letni okres przedawnienia, należności z tytułu składek na ubezpieczenia zdrowotne za okres od marca 2000r do lipca 2000r uległy przedawnieniu. W taki właśnie sposób ocenił je ZUS w zaskarżonej decyzji. Niezasadny jest zarzut skargi, jakoby przedawnienie dotyczyło zaległości do maja 2002r albowiem przedawnieniu uległy wyłącznie te należności, które powstały w okresie ponad 10 lat od dnia zawarcia umowy z 23 sierpnia 2010r a nie wszystkie, objęte przedmiotową umowa. Skarżący nie uzasadnił szerzej swojego stanowiska co do przedawnienia, odwołując się jedynie do wyroku z dnia [...] w sprawie [...]. Uznając, że kwestia przedawnienia należności objętych wnioskiem o umorzenie została prawidłowo rozstrzygnięta w zaskarżonej decyzji, pozostawała do oceny zasadność wniosku o ulgę w zakresie należności, które nie uległy przedawnieniu. Trafnie zatem ZUS przeanalizował przesłanki do umorzenia zaległości w składkach na ubezpieczenie zdrowotne za okres od sierpnia 2000r do maja 2002r. Oceniając zarzuty skargi w tym przedmiocie, należy przede wszystkim przeanalizować przepisy prawa, które umożliwiają, co do zasady ZUS zastosowanie ulgi w postaci umorzenia zaległych należności składkowych. Podstawą prawną umorzenia jest powołany w decyzjach art. 28 ustawy sus. Wskazany przepis daje prawo do umorzenia tych należności w sytuacji ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 1-3), a także w uzasadnionych przypadkach, w stosunku do składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek, pomimo braku ich całkowitej nieściągalności (art. 28 ust. 3a), przy czym umorzenie składek powoduje także umorzenie odsetek za zwłokę, kosztów upomnienia i dodatkowej opłaty (art. 28 ust. 4). Na postawie art. 32 ustawy sus, przepisy dotyczące składek na ubezpieczenie społeczne stosuje się odpowiednio także do składek na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych oraz na ubezpieczenie zdrowotne. Na podstawie pierwszego z powołanych przepisów, Zakład Ubezpieczeń Społecznych może umorzyć w całości lub w części należności z tytułu składek, w przypadku ich całkowitej nieściągalności. Zamknięty katalog sytuacji, w których przepisy pozwalają uznać, że doszło do całkowitej nieściągalności należności został określony w art. 28 ust. 3 ustawy sus, zgodnie z którym, nieściągalność ta zachodzi, gdy: 1) dłużnik zmarł nie pozostawiając żadnego majątku lub pozostawił ruchomości niepodlegające egzekucji na podstawie odrębnych przepisów albo pozostawił przedmioty codziennego użytku domowego, których łączna wartość nie przekracza kwoty stanowiącej trzykrotność przeciętnego wynagrodzenia i jednocześnie brak jest następców prawnych oraz nie ma możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie; 2) sąd oddalił wniosek o ogłoszenie upadłości dłużnika lub umorzył postępowanie upadłościowe z przyczyn, o których mowa w art. 13 i art. 361 pkt 1 ustawy z 28 lutego 2003r. Prawo upadłościowe i naprawcze; 3) nastąpiło zaprzestanie prowadzenia działalności przy jednoczesnym braku majątku, z którego można egzekwować należności, małżonka, następców prawnych, możliwości przeniesienia odpowiedzialności na osoby trzecie w rozumieniu przepisów Ordynacji podatkowej; 4) nie nastąpiło zaspokojenie należności w zakończonym postępowaniu likwidacyjnym; 4a) wysokość nieopłaconej składki nie przekracza kwoty kosztów upomnienia w postępowaniu egzekucyjnym; 5) naczelnik urzędu skarbowego lub komornik sądowy stwierdził brak majątku, z którego można prowadzić egzekucję; 6) jest oczywiste, że w postępowaniu egzekucyjnym nie uzyska się kwot przekraczających wydatki egzekucyjne. Sytuacje przedstawione w poszczególnych podpunktach nie mają zastosowania w stanie faktycznym sprawy, co trafnie ocenił i uzasadnił organ. Nie było to kwestionowane przez Skarżącego. Skarżący wraz z żoną pobierają świadczenia emerytalne, które wynoszą odpowiednio netto 2.466,73zł plus 186,71zł dodatku dla deportowanych, plus 186,71zł dodatku pielęgnacyjnego (Skarżący); netto 1361,54zł plus 186,71zł dodatek dla deportowanych (żona Skarżącego). Łączny dochód netto małżonków wynosi 3.828,27zł. Skarżący nie jest właścicielem nieruchomości, posiada samochód rok produkcji 1999. Rodzina ponosi stałe miesięczne opłaty w wysokości ok.620zł oraz wydatki na leczenie w kwocie ok. 210zł, na bieżące utrzymanie przeznacza ok. 800zł. Oznacza to, że po zabezpieczeniu niezbędnych potrzeb życiowych, pozostaje rodzinie Skarżącego ok.2200zł. Układ ratalny zobowiązuje Skarżącego do spłaty miesięcznie kwoty 600zł, co zdaniem Sądu mieści się w jego możliwościach finansowych. Organ przeanalizował także w sprawie przesłanki umorzenia przewidziane w art. 28 ust. 3a ustawy sus, w którym ustawodawca stworzył organom, na zasadach uznania administracyjnego, możliwość umorzenia określonych zaległości z tytułu składek, mimo braku ich całkowitej nieściągalności. Szczegółowe przesłanki umorzenia należności w oparciu o wskazany przepis sprecyzowane zostały w § 3 Rozporządzenia w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, zgodnie z którym ZUS może umorzyć należności z tytułu składek, jeżeli zobowiązany wykaże, że ze względu na stan majątkowy i sytuację rodzinną nie jest w stanie opłacić tych należności, ponieważ pociągnęłoby to zbyt ciężkie skutki dla zobowiązanego i jego rodziny, w szczególności w przypadku: 1) gdy opłacenie należności z tytułu składek pozbawiłoby zobowiązanego i jego rodzinę możliwości zaspokojenia niezbędnych potrzeb życiowych; 2) poniesienia strat materialnych w wyniku klęski żywiołowej lub innego nadzwyczajnego zdarzenia powodujących, że opłacenie należności z tytułu składek mogłoby pozbawić zobowiązanego możliwości dalszego prowadzenia działalności; 3) przewlekłej choroby zobowiązanego lub konieczności sprawowania opieki nad przewlekle chorym członkiem rodziny, pozbawiającej zobowiązanego możliwości uzyskiwania dochodu umożliwiającego opłacenie należności. Tak więc "uzasadnione przypadki", o których mowa w art. 28 ust 3a ustawy sus należy ocenić przez analizę przesłanek opisanych szczegółowo w powołanym wyżej rozporządzeniu. Organ uznał, że stan faktyczny w sprawie nie pozwala na przyjęcie, że spełniona została którakolwiek z przesłanek wymienionych wyżej. Nie można uznać za wadliwe wnioski organu, ze przedstawiona przez Skarżącego sytuacja materialna i rodzinna nie uzasadnia wystąpienia przesłanek określonych w § Rozporządzenia. Należy podkreślić, że przesłanki te maja charakter wyjątkowy a dolegliwość spłacania ich przez dłużnika musi być oceniana w kategoriach obiektywnych zagrożenia ich bytu tudzież wystąpienia nadzwyczajnych zdarzeń losowych. Żadna z powyższych okoliczności nie wystąpiła w sprawie, zresztą sam Skarżący w skardze nie podnosił żadnych szczególnych okoliczności pod kątem uzasadnienia wystąpienia wymienionych w Rozporządzeniu przesłanek. W ocenie Sądu organ w sprawie przeprowadził postępowanie na okoliczność ustalenia sytuacji majątkowo-rodzinnej Skarżącego i prawidłowo odniósł ją do przepisów regulujących udzielanie ulgi w postaci umorzenia zaległości z tytułu składek na ubezpieczenie zdrowotne. Zarzuty skargi dotyczące braku ustosunkowania się organu do wyroku WSA w Bydgoszczy z dnia 12 kwietnia 2011r Sąd uznał za nieuzasadnione w świetle okoliczności, że zaskarżone rozstrzygnięcie stanowi właśnie reakcję organu na powołany wyrok. W innej formie ZUS nie miał obowiązku odnoszenia się do przedmiotowego orzeczenia. Mając na uwadze powyższe, Sąd oddalił skargę na podstawie art. 151 ustawy p.p.s.a