I SA/Bd 730/10

I SA/Bd 730/10 POSTANOWIENIE Dnia 12 października 2010 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Sarah Sobecka-Kucharczyk po rozpoznaniu w dniu 12 października 2010 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R.Ż. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora [...] Oddziału Regionalnego Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa w T. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania płatności w ramach systemów wsparcia bezpośredniego postanawia odmówić przyznania prawa pomocy I SA/Bd 730/10 UZASADNIENIE Skarżący zainicjował postępowanie sądowoadministracyjne przed tut. Sądem w sprawach zarejestrowanych pod sygnaturami I SA/Bd 730/10 oraz I SA/Bd 731/10. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisów sądowych ( 200 zł każdy) wniósł o zwolnienie od kosztów sądowych, gdyż przedmiot zaskarżenia wynosi 800 zł, a skarżący z gospodarstwa rolnego o powierzchni 4,30 ha nie uzyskuje dochodu w odpowiedniej wysokości. Wnioskujący w urzędowym formularzu PPF opisując stan rodzinny wymienił żonę i dwie córki, a jako majątek wykazał dom; 4,40 ha nieruchomości rolnej oraz budynki gospodarcze. Skierowane na adres wskazany w skardze wezwanie do zadeklarowania wysokości miesięcznego dochodu rodziny, przedłożenia dodatkowych dokumentów źródłowych oraz oświadczeń wnioskujący pozostawił bez odpowiedzi. W sprawie zważono, co następuje: Postępowanie przed sądem administracyjnym toczy się według przepisów ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. nr 153, poz. 1270 ze zm.), dalej p.p.s.a. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest już pogląd, że to strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy na podstawie art.246 p.p.s.a. obowiązana jest wykazać swoją trudną sytuację materialną ( por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2008 r. sygn. akt II FZ 345/08). Dokonując zaś oceny zasadności wniosku referendarz musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Na konieczność zachowania proporcji miedzy interesem państwa a prawem strony do rozpoznania jej sprawy przez sąd zwracał uwagę Europejski Trybunał Praw Człowieka np. w wyroku z dnia 19 grudnia 1997 r. w sprawie Brualla Gomez de la Torre przeciwko Hiszpanii ( por. postanowienie NSA jak wyżej). Stosownie do regulacji art. 245 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Skarżący ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które to obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych. Zgodnie zaś z przepisem art. 246 § 1 pkt 2 ustawy p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Podkreślenia wymaga, to że przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych nie jest brak jakichkolwiek wolnych środków finansowych (oszczędności) na ich opłacenie, ale niemożność ich wygospodarowania z uzyskanych przychodów i posiadanego majątku z uwagi na to, że całość zużywana jest na niezbędne utrzymanie strony postępowania, z których nie można zrezygnować lub czasowo ograniczyć, bowiem są one nieodzowne. Dodatkowo zwrócić także należy uwagę, że wykazanie okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy należy do obowiązku podmiotu ubiegającego się o przyznanie tego prawa, co oznacza, że przedstawione informacje muszą pozwalać na przyjęcie takiego ustalenia w sposób niebudzący wątpliwości. Wnioskodawca powinien zatem rzetelnie i wiarygodnie przedstawić swoją sytuację majątkową oraz rodzinną. Zgodnie z utrwalonym w orzecznictwie poglądem ( por. postanowienia NSA z dnia 25 kwietnia 2008 r., sygn. akt : II OZ 322/08, z dnia 14 września 2009 r. sygn. akt: II FZ 337/09) wykładnia ustawowego określenia " gdy osoba ta wykaże" sprowadza się do przyjęcia, że na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się on w sytuacji uprawniającej do przyznania pomocy prawnej w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Do referendarza rozpatrującego wniosek w przedmiocie prawa pomocy należy zaś ocena, czy przedstawione powyżej okoliczności zachodzą. Warto w tym miejscu przypomnieć też, że prawo pomocy, którego istota polega na zwolnieniu strony z ponoszenia kosztów sądowych, nie sprowadza się do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej, na budżet państwa, składający się z podatków i innego rodzaju wpływów. Koszty procesu przerzucane są zatem na innych i z tego też względu instytucja prawa pomocy winna być traktowana jako wyjątek od ogólnej zasady ustanowionej w art.199 p.p.s.a., zgodnie z którą, strony ponoszą koszty postępowania związane ze swoim udziałem w sprawie i być przyznawana tym osobom, które jej rzeczywiście potrzebują. Nie budzi wątpliwości, iż ustawa p.p.s.a nie przewiduje działania referendarza z urzędu, a więc pomoc prawna może być przyznana stronie wyłącznie na wniosek złożony na urzędowym formularzu PPF ( art.252 § 2 p.p.s.a.), mającym na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej wnoszącego. Z kolei kwestię badania zaprezentowanych przez stronę informacji reguluje art.255 p.p.s.a. stanowiący, że w ramach postępowania wyjaśniającego, można wezwać wnioskującego, w ustalonym dowolnie terminie, do złożenia dodatkowych oświadczeń lub dokumentów źródłowych, jeżeli dane zaprezentowane we wniosku okażą się, po pierwsze: niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub pod drugie: budzą uzasadnione wątpliwości. Wyjaśnić należy, że konstrukcja komentowanego przepisu art.255 p.p.s.a. ma wzmacniać wyjątkowość instytucji, jaką jest pomoc prawna. Przede wszystkim zakłada obowiązek współpracy z referendarzem ( Sądem) celem przeprowadzenia postępowania uzupełniającego, zmierzającego do wydania orzeczenia w oparciu o zasadę prawdy materialnej. Stanowi ona ponadto rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, dającego możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób klarowny i pełny stanu majątkowego strony. Z drugiej strony oczywistym pozostaje, to że niedopełnienie obowiązku, o którym mowa w analizowanym art. 255 p.p.s.a. może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że strona zainteresowana nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu cytowanego art.246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Przenosząc powyższe rozważania na grunt niniejszej sprawy stwierdzić trzeba, że na postawie informacji zawartych w formularzu PPF nie sposób było dokonać ustaleń dotyczących zarówno wysokości dochodów, jak i wydatków związanych z koniecznym utrzymaniem skarżącego i jego rodziny z uwagi na brak jakichkolwiek informacji na ten temat. Skarżący bowiem wymienił jedynie członków gospodarstwa domowego oraz składniki majątku. W świetle takich ustaleń, działając na mocy art.255 p.p.s.a, referendarz skierował do strony wezwanie z 16 września 2010 r. mające na celu wyjaśnienie pojawiających się wątpliwości co do możliwości płatniczych, w szczególności poprzez zadeklarowanie wysokości miesięcznego dochodu oraz przedłożenie dodatkowych dokumentów i złożenie oświadczeń. Skarżący jednakże pozostawił je bez odpowiedzi, przez co do dnia rozpoznania wniosku nie uprawdopodobnił w żaden sposób, że znajduje się rzeczywiście w obiektywnie trudnej sytuacji materialnej. Ta zaś, bez zestawienia dochodów i wydatków gospodarstwa domowego, jest niemożliwa do ustalenia. Konkludując, brak aktywności ze strony skarżącego uzasadnia negatywną ocenę w postępowaniu o przyznanie prawa pomocy. Tym bardziej, że w wezwaniu skierowanym do zainteresowanego zawarte zostało pouczenie o negatywnych konsekwencjach nieudzielenia odpowiedzi. Z tych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2, oraz art.258 § 2 pkt 7 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, postanowiono, jak w sentencji.