I SA/Bd 757/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz po rozpoznaniu w dniu 12 marca 2012r. na posiedzeniu niejawnym wniosku R. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych w sprawie ze skargi R. W. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za miesiące od lipca 2007r. do stycznia 2008r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy w zakresie częściowym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych W dniu 23 listopada 2011r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął wniosek (formularz PPF) R. W. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Podał on, że we wspólnym gospodarstwie domowym zamieszkuje z żoną oraz synem w wieku szkolnym. Rodzina utrzymuje się z zasiłku chorobowego skarżącego oraz zasiłku dla bezrobotnych jego żony (do grudnia 2011r.) w łącznej wysokości [...] zł miesięcznie. Oświadczył, że nie posiada oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Zarządzeniem z dnia 23 listopada 2011r. referendarz sądowy zobowiązał pełnomocnika strony skarżącej do przedłożenia w terminie 10 dni od dnia doręczenia wezwania dokumentów obrazujących jej sytuację majątkową i finansową. Na wezwanie strona nie odpowiedziała. W związku z powyższym postanowieniem z dnia 05 stycznia 2012r. referendarz sądowy oddalił przedmiotowy wniosek. Od ww. postanowienia strona wniosła sprzeciw. W uzasadnieniu podniosła, że obecnie znajduje się w trudnej sytuacji materialnej, ponieważ na początku października była operowana i hospitalizowana w szpitalu w I. na oddziale ortopedii w związku z chorobą kolana. Po zabiegu zdiagnozowano u niej zakrzepicę żył głębokich. W związku z powyższym skarżący stwierdził, że nie jest w stanie podjąć pracy zarobkowej z uwagi na ciężki stan zdrowia. Jedynym źródłem utrzymania rodziny jest obecnie zasiłek chorobowy skarżącego. Na potwierdzenie powyższych okoliczności strona załączyła dokumentację medyczną. Dodatkowo wnioskodawca oświadczył, że aktualnie nie posiada żadnych innych dochodów, oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Na utrzymaniu skarżącego pozostaje żona, która do grudnia 2011r. pobierała zasiłek dla bezrobotnych oraz syn w wieku szkolnym. Strona podniosła, że koszty bieżącego utrzymania rodziny pochłaniają całość jej dochodów, dlatego nie jest w stanie wygenerować kwoty niezbędnej na pokrycie kosztów wpisu od skargi. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270: z późn. zm. - zwanej dalej "p.p.s.a."), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do regulacji art. 245 ustawy p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Jak wynika z wniosku, strona ubiega się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, które to obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych. W świetle art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie częściowym następuje wówczas, gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Z przepisu tego wyraźnie wynika, iż jedynym kryterium, jakim kieruje się Sąd rozpatrując wniosek strony w tym przedmiocie są możliwości zarobkowe i sytuacja finansowa strony. Powołany przepis nie pozostawia również wątpliwości, co do tego, że inicjatywa dowodowa zmierzająca do wykazania, iż zachodzą przesłanki pozytywne do uwzględnienia wniosku, spoczywa na wnioskodawcy. Dodatkowo podkreślić należy, że celem instytucji prawa pomocy jest wsparcie tych osób, których sytuacja majątkowa jest taka, że nie są one w stanie same ponieść kosztów toczącego się postępowania, a to pozbawiłoby je możliwości skorzystania z konstytucyjnie zagwarantowanego prawa do sądu. Tym samym ma ona charakter wyjątkowy. W orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany jest już pogląd, że to strona ubiegająca się o przyznanie prawa pomocy na podstawie art.246 p.p.s.a. obowiązana jest wykazać swoją trudną sytuację materialną (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 sierpnia 2008 r. sygn. akt II FZ 345/08). Dokonując zaś oceny zasadności wniosku Sąd musi rozważyć z jednej strony interes państwa w pobieraniu opłat za rozstrzyganie sprawy, a z drugiej interes strony w dochodzeniu swych praw przed sądem i zachować odpowiednią proporcję między nimi. Podkreślenia wymaga fakt, iż przesłanką do zwolnienia od kosztów sądowych nie jest brak wolnych środków finansowych na ich opłacenie czyli oszczędności, ale niemożność ich wygospodarowania z uzyskanych przychodów i posiadanego majątku z uwagi na to, że całość zużywana jest na niezbędne utrzymanie strony i jej rodziny. Zgodnie z zasadą wyrażoną w art. 214 § 1 p.p.s.a do uiszczenia kosztów sądowych obowiązany jest ten, kto wniósł do Sądu pismo podlegające opłacie. Zgodnie z § 1 pkt 4 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 16 grudnia 2003 r. w sprawie wysokości oraz szczegółowych zasad pobierania wpisu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi ( Dz. U. Nr 221, poz. 2193 ze zm.) wpis od skargi na decyzję, biorąc pod uwagę przedmiot zaskarżenia, wyniesie 6.202 zł. Stosownie do przepisów wskazanej powyżej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi zasadą jest ponoszenie przez strony kosztów postępowania sądowego (art. 199), natomiast odstępstwem od niej jest przyznanie prawa pomocy. Podkreślić należy, iż instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną, do których zalicza się bezrobotnych bez prawa do zasiłku lub osoby, które pozbawione są środków do życia bądź których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., I GZ 107/05, niepubl.). Jak wskazał NSA w postanowieniu z 10 maja 2005 r. II OZ 318/05 (niepubl.), prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Odnosząc powyższe rozważania do przedstawionej przez skarżącego we wniosku o udzielenie prawa pomocy jego sytuacji materialnej i rodzinnej stwierdzić należy, iż nie udowodnił on, że znajduje się w sytuacji uniemożliwiającej poniesienie pełnych kosztów postępowania. Z przedłożonego przez skarżącego formularza wniosku o przyznanie prawa pomocy, jak i z pozostałych dokumentów znajdujących się w aktach sprawy wynika, iż obecnie jedynym dochodem 3 osobowej rodziny jest zasiłek chorobowy skarżącego w wysokości [...] zł. Strona oświadczyła, że nie posiada żadnych innych dochodów, oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Na jej utrzymaniu pozostaje żona, która do grudnia 2011r. pobierała zasiłek dla bezrobotnych oraz syn w wieku szkolnym. Skarżący podniósł, że koszty bieżącego utrzymania rodziny pochłaniają całość jego dochodów, dlatego nie jest w stanie wygenerować kwoty niezbędnej na pokrycie kosztów wpisu od skargi. Dodatkowo wskazał, że na początku października był operowany i hospitalizowany w szpitalu w I. na oddziale ortopedii w związku z chorobą kolana. Po zabiegu zdiagnozowano u niego zakrzepicę żył głębokich. W związku z powyższym wnioskodawca stwierdził, że nie jest w stanie podjęć pracy zarobkowej z uwagi na ciężki stan zdrowia. Zauważyć w tym miejscu trzeba, że skarżący, który - co należy podkreślić - jest reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika, nie wykonał w całości, i nie przedstawił przyczyny zaniechania w tym zakresie, wezwania referendarza sądowego z dnia 23 listopada 2011 r., co do przedłożenia dodatkowych dokumentów potwierdzających jego sytuację materialną. Nie załączył ich również do sprzeciwu. Przede wszystkim wnioskodawca nie przedłożył zeznań podatkowych za ostatnie dwa lata kalendarzowe, nie przedstawił zaświadczeń o wysokości wynagrodzeń, należności oraz otrzymywanych świadczeń, nie załączył ewentualnego zaświadczenia o posiadaniu statusu bezrobotnego, nie udokumentował wysokości ponoszonych miesięcznie wydatków związanych z utrzymaniem 3-osobowej rodziny, nie przedstawił również tytułu prawnego przysługującego do obecnie zajmowanego lokalu, a także nie przedstawił jakichkolwiek zaświadczeń stosownych organów np. o sytuacji rodziny wnioskodawcy wydanego przez właściwą do spraw opieki jednostkę organizacyjną gminy lub oświadczeń o pomocy finansowej lub materialnej uzyskiwanej od rodziny. Wyjaśnić trzeba, że gdy oświadczenie zawarte we wniosku okaże się niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego, rodzinnego i możliwości płatniczych wnioskującego, to zgodnie z art. 255 p.p.s.a. strona obowiązana jest złożyć na wezwanie dodatkowe dokumenty źródłowe. Procedura ta stanowi rodzaj dodatkowego postępowania dowodowego, dającego możliwość uzupełnienia wniosku oraz określenia w sposób klarowny i pełny stanu majątkowego strony oraz członków gospodarstwa domowego, w którym pozostaje. Niedopełnienie tego obowiązku może w konsekwencji skutkować niewykazaniem, że wnioskujący nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania w rozumieniu powyżej cytowanego art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Mając na uwadze powyższe, podnieść należy, że informacje o stanie majątkowym swojej rodziny skarżący nie poparł dowodami, o które był wzywany. Wobec tego stwierdzić należy, że jego wniosek nie zasługuje na uwzględnienie, nawet przy uwzględnieniu, iż wpis od skargi wynosi 6.202 zł, bowiem dane przedstawione przez wnioskodawcę nie zostały potwierdzone dowodami, ponadto nie przedłożono żądanych dokumentów wymienionych w wezwaniu, co uniemożliwia pełną ocenę jego sytuacji majątkowej. Trzeba mieć na względzie, że co do zasady dopiero po otrzymaniu i zapoznaniu się z treścią dokumentów złożonych przez stronę w trybie art. 255 p.p.s.a., sąd może wydać prawidłowe orzeczenie co do przyznania lub odmowy przyznania prawa pomocy. Z drugiej zaś strony dyspozycja art. 255 p.ps.a. obliguje stronę skarżącą do terminowej i zgodnej z wezwaniem reakcji. Uchylania się strony od przedstawienia stosownych dokumentów na potwierdzenie jej argumentów oraz mających dokładnie i wyczerpująco przedstawiać jej sytuację powoduje, że niemożliwe jest przeprowadzenie oceny stanu majątkowego w taki sposób, by można było jednoznacznie stwierdzić, iż sytuacja, w której się znalazła, uzasadnia przyznanie prawa pomocy. Wnioskodawca, na którym ciąży obowiązek dowodzenia swych racji, musi się liczyć z tym, że brak współdziałania z sądem będzie skutkował negatywnym dla niego rozstrzygnięciem (zob. B. Dauter, Metodyka pracy sędziego, LexisNexis, W-wa 2011, s. 717). W tym stanie rzeczy na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.