I SA/Bd 766/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jarosław Szulc Sędziowie: sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz sędzia WSA Mirella Łent (spr.) Protokolant: starszy sekretarz sądowy Stanisława Majkut po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 22 lutego 2017 r. sprawy ze skargi J. L. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [..] w przedmiocie odmowy przywrócenia terminu do uzupełnienia braków w odwołaniu. 1. uchyla zaskarżone postanowienie oraz poprzedzające je postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z [..]. nr [..] 2. zasądza od Dyrektora Izby Skarbowej w B. na rzecz J. L. kwotę 357,00 (trzysta pięćdziesiąt siedem ) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. 1. Zaskarżonym postanowieniem z dnia [...]. Dyrektor Izby Skarbowej utrzymał w mocy postanowienie własne z dnia [...]. którym odmówiono skarżącemu przywrócenia terminu do uzupełnienia braków odwołania. Powyższe rozstrzygnięcie zapadło w następującym stanie faktycznym. 2. Naczelnik Drugiego Urzędu Skarbowego w T. decyzją z dnia [...]. określił skarżącemu kwotę zobowiązania podatkowego z tytułu podatku od towarów i usług za miesiąc marzec i czerwiec 2012r. 3. W dniu [...] r. do Izby Skarbowej w B. wpłynęło wraz z aktami sprawy odwołanie od powołanej wyżej decyzji organu pierwszej instancji, podpisane przez pełnomocnika skarżącego. Na podstawie art. 169 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (tj. Dz. U. z 2015r. poz. 613 ze zm. – dalej "O.p.") postanowieniem z dnia [...]. Dyrektor Izby Skarbowej wezwał pełnomocnika skarżącego do uzupełnienia braków poprzez przedłożenie stosownego pełnomocnictwa w terminie siedmiu dni od dnia doręczenia postanowienia. Pomimo dwukrotnego awizowania, powyższe postanowienie nie zostało odebrane, ani przez pełnomocnika skarżącego, ani przez skarżącego, któremu - jako stronie - przedmiotowe postanowienie zostało przesłane do wiadomości. 4. Postanowieniem z dnia [...]. Dyrektor Izby Skarbowej w B. na podstawie art. 169 § 4 O.p., pozostawił bez rozpatrzenia odwołanie od wskazanej wyżej decyzji Naczelnika Drugiego Urzędu Skarbowego w T., które po rozpatrzeniu zażalenia złożonego przez pełnomocnika skarżącego zostało utrzymane w mocy postanowieniem Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...]. 5. Pismem z dnia [...]. pełnomocnik skarżącego złożył wniosek o przywrócenie terminu do usunięcia braków odwołania, załączając m.in. pełnomocnictwo. W uzasadnieniu wniosku pełnomocnik skarżącego wskazała, iż do uchybienia wskazanego terminu doszło na skutek choroby jej matki i opieki, jaką sprawowała nad nią, przez co od połowy lutego, a takie w marcu i kwietniu nie przebywała w biurze. Wskazała również, że sama była zmuszona w tym okresie do pobierania zabiegów rehabilitacyjnych. Ze złożonego pisma wynika ponadto, że pełnomocnik nie miał kontaktu ze skarżącym (skarżący przebywał na zwolnieniu lekarskim), posiadał jedynie pełnomocnictwo "w formie papierowej, a nie na druku PPS-l", którego Drugi Urząd Skarbowy w T. nie chciał przyjąć, jak również w momencie składania odwołania nie posiadała dowodu uiszczenia opłaty skarbowej od pełnomocnictwa. 6. Postanowieniem z dnia [...]. Dyrektor Izby Skarbowej w B. odmówił przywrócenia terminu do uzupełnienia braków odwołania. 7. Pismem z dnia [...]., z zachowaniem ustawowego terminu, pełnomocnik skarżącego złożył zażalenie na powyższe postanowienie, wnosząc o jego uchylenie i rozpatrzenie wniesionego odwołania. W uzasadnieniu zażalenia powtórzono argumentację przedstawioną we wniosku z dnia [...]. Ponadto, jako przyczyny niezłożenia pełnomocnictwa w terminie, pełnomocnik skarżącego wskazał działanie ePUAP-u, nieprzyjmowanie uwierzytelnionych odpisów pełnomocnictw przez organ pierwszej instancji oraz brak wytycznych w zakresie przepisów regulujących kwestię pełnomocnictw. 8. Postanowieniem z dnia [...]. Dyrektor Izby Skarbowej w B. utrzymał w mocy postanowienie z dnia [...]. W motywach rozstrzygnięcia organ przywołał treść art. 162 § 1 i 2 O.p. wskazując, że pełnomocnik skarżącego nie uprawdopodobnił, że nie ponosi winy za uchybienie terminowi do uzupełnienia braków odwołania. Zdaniem organu, przywołane okoliczności jako przyczyna uchybienia terminowi nie uniemożliwiały dokonanie w terminie wymaganej czynności procesowej, tj. uzupełnienia odwołania o brakujące pełnomocnictwo. Zarówno zabiegi rehabilitacyjne pobierane przez B. D.-S. jak i jej matkę nie miały charakteru nagłego - były wykonywane planowo. W ocenie organu odwoławczego, choroba usprawiedliwia niedotrzymanie terminu tylko wtedy, gdy nastąpiła nagle i uniemożliwiła dokonanie czynności, a strona nie miała możliwości wyręczenia się inną osobą. W odróżnieniu od nagłej choroby, która często nie pozwala na wyręczenie się inną osobą, długotrwała niedyspozycja, czy też jak miało to miejsce w przedmiotowej sprawie - pobieranie zabiegów rehabilitacyjnych i opieka nad chorą matką, nie stanowi podstawy do przywrócenia terminu do dokonania konkretnej czynności procesowej, ponieważ okoliczności te nie wykluczają możliwości sporządzenia oświadczenia na piśmie i nadania tego pisma przez pocztę - osobiście lub przez osobę trzecią. Organ podkreślił również, że Pani B. D.-S. jest profesjonalnym pełnomocnikiem - doradcą podatkowym. Powinna zatem tak organizować pracę własnej kancelarii, aby zapewnić należytą obsługę spraw powierzonych przez swoich mocodawców (np. poprzez ustanowienie - podczas niemożności przebywania w kancelarii - substytucji procesowej). Nie budzi wątpliwości, iż mocodawca, który ustanowił doradcę podatkowego pełnomocnikiem w swojej sprawie, ma prawo oczekiwać dochowania należytej staranności przez doradcę, który powinien dążyć do właściwego pokierowania jego sprawami. Nieodbieranie natomiast pism kierowanych przez organy podatkowe w sprawach osób, które pełnomocnik reprezentuje może wywoływać w stosunku do tych osób negatywne i nieodwracalne skutki procesowe, co miało miejsce w niniejszej sprawie. Za okoliczności uprawdopodobniające brak winy pełnomocnika skarżącego w uchybieniu terminu nie można, zdaniem Dyrektora Izby Skarbowej, uznać również pozostałych wskazanych w zażaleniu przyczyn niezłożenia pełnomocnictwa w terminie, tj. działanie ePUAP-u, nieprzyjmowanie uwierzytelnionych odpisów pełnomocnictw przez organ pierwszej instancji i brak wytycznych w zakresie przepisów regulujących kwestię pełnomocnictw. Dyrektor Izby Skarbowej w B. nie dostrzega bowiem związku pomiędzy wskazanymi wyżej okolicznościami, a faktem uchybienia terminowi do uzupełnienia braków odwołania. 9. W złożonej do tut. Sądu skardze pełnomocnik strony wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i rozpatrzenie złożonego odwołania. Zaskarżonemu rozstrzygnięciu zarzuciła naruszenie: - art. 122 w zw. z art. 187 § 1 O.p. poprzez naruszenie zasady prawdy materialnej; - art. 121 § 1 O.p. poprzez naruszenie zasady zaufania podatnika do organów podatkowych; - art. 169 § 1 i art. 169 § 4 O.p. w związku z art. 137 § 3 O.p. W uzasadnieniu wskazała, że pełnomocnik reprezentujący podatnika przed organem pierwszej instancji ma prawo złożenia odwołania, i że odwołanie takie zostało złożone z zachowaniem terminu do jego wniesienia. W ocenie pełnomocnika skarżącego, organy podatkowe winny uznać, że odwołanie zostało złożone skutecznie. Wskazano, że stroną postępowania jest podatnik, który może działać przed organem drugiej instancji bez pełnomocnika. Skoro nieprzedłożono pełnomocnictwa, organ drugiej instancji nie był uprawniony do wzywania strony do przedłożenia pełnomocnictwa. Organ podatkowy powinien jednak rozpoznać odwołanie, które zostało złożone w interesie podatnika i o wszystkich czynnościach związanych z postępowaniem odwoławczym winien informować podatnika i w konsekwencji jemu doręczyć decyzję. Zdaniem pełnomocnika, w żadnym razie nie zachodziła przesłanka do pozostawienia odwołania bez rozpatrzenia tylko dlatego, że podatnik nie ustanowił pełnomocnika przed organem drugiej instancji. Organ odwoławczy nie miał prawa wzywać do ustanowienia takiego pełnomocnika. 10. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: 11. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonego postanowienia organu odwoławczego z punktu widzenia jego legalności, tj. zgodności tego postanowienia z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2016r., poz. 718), dalej: "p.p.s.a.", wynika, że zaskarżone postanowienie winno ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze – w granicach sprawy, wyznaczonych przede wszystkim rodzajem i treścią zaskarżonego aktu (czynności). Badając pod tym kątem zaskarżone postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. oraz poprzedzające je postanowienie tego organu Sąd stwierdził, że przy ich wydaniu doszło do naruszenia przepisów postępowania, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a.). 12. W myśl przepisu art. 162 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997r. Ordynacja podatkowa (tj. Dz. U. z 2015r. poz. 613 ze zm. – dalej "O.p."), uchybiony termin należy przywrócić na wniosek zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Podanie o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu 7 dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminowi (art. 162 § 2 O.p.). Zatem przedmiotowym będzie wniosek o przywrócenie terminu, gdy ten zostanie uchybiony. Nie jest uchybionym termin na uzupełnienie faktycznie nieistniejących braków odwołania. W sprawie toczyło się postępowanie z wniosku o przywrócenie terminu do uzupełnienia braku w postaci pełnomocnictwa na druku PPS-1. Tymczasem prawomocny jest wyrok z dnia 08 listopada 2016r. sygn. akt I SA/Bd 658/16, w którym Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy uchylił postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...]. w przedmiocie pozostawienia odwołania bez rozpoznania gdyż uznał, że pełnomocnictwo udzielone przed organem pierwszej instancji obejmowało uprawnienie do złożenia odwołania. Dlatego też w sprawie błędnym jest ustalenie, że odwołanie miało tenże brak. Mając na uwadze tezy płynące z powyższego orzeczenia stwierdzić należy, że organ bezpodstawnie w przedmiotowej sprawie zastosował procedurę przewidzianą w art. 169 § 1 O.p. wzywając pełnomocnika strony skarżącej do uzupełnienia braków odwołania poprzez złożenie pełnomocnictwa, albowiem w ocenie organu przedłożone pełnomocnictwo z dnia [...]. nie zawiera umocowania do reprezentowania skarżącego przed Dyrektorem Izby Skarbowej w postępowaniu odwoławczym. Skoro jak stwierdził Sąd w ww. przywołanym orzeczeniu z treści pełnomocnictwa z dnia [...]. udzielonego B. D.-S. przed organem pierwszej instancji wynika, że obejmowało ono również upoważnienie do uczestniczenia m.in. w postępowaniu podatkowym, a zatem zarówno przed organem pierwszej, jak i drugiej instancji, i organ dopuścił się naruszenia art. 169 § 1 O.p. to za naruszony należało uznać również art. 162 § 1 O.p. albowiem skoro odwołanie zostało wniesione w terminie oraz przez osobę legitymująca się stosownym pełnomocnictwem do działania w imieniu skarżącego zarówno przed organem pierwszej jak i drugiej instancji, to bezprzedmiotowym było orzekanie w kwestii przywrócenia terminu do uzupełnienia braków odwołania. Podobnie orzeczono w wyrokach tut. Sądu z 17 stycznia 2017r., I SA/Bd 767/16 i I SA/Bd 768/16. WSA wyjaśnia, że przesłanka bezprzedmiotowości występuje, gdy brak jest podstaw prawnych do merytorycznego rozstrzygnięcia danej sprawy w ogóle, bądź nie było podstaw do jej rozpoznania w drodze postępowania administracyjnego. Bezprzedmiotowość postępowania oznacza brak któregoś z elementów stosunku materialnoprawnego, skutkującego tym, iż nie można załatwić sprawy przez rozstrzygnięcie jej co do istoty. Jest to orzeczenie formalne, kończące postępowanie bez jego merytorycznego rozstrzygnięcia. Bezprzedmiotowość wynika z przyczyn podmiotowych lub przedmiotowych. Bezprzedmiotowość postępowania administracyjnego to brak przedmiotu postępowania. Tym przedmiotem jest zaś konkretna sprawa, w której organ administracji państwowej jest władny i jednocześnie zobowiązany rozstrzygnąć na podstawie przepisów prawa materialnego o uprawnieniach lub obowiązkach indywidualnego podmiotu. Bezprzedmiotowość zachodzi wówczas, gdy w sposób oczywisty organ podatkowy stwierdził brak podstaw prawnych i faktycznych do merytorycznego rozpatrzenia sprawy (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 lutego 2016r., II GSK 1955/14). Po wszczęciu postępowania podatkowego jego umorzenie następuje w drodze decyzji zarówno wtedy, gdy przesłanka bezprzedmiotowości zaistniała w jego toku, jak i wtedy, gdy istniała już przed wszczęciem postępowania, ale wcześniej nie została ujawniona. Jednakże, ażeby postępowanie podatkowe mogło zostać umorzone decyzją, musi być wcześniej wszczęte. Do jego wszczęcia nie dochodzi, gdy organ podatkowy na podstawie art. 165a § 1 O.p. wyda postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 grudnia 2015r., II FSK 25/96). Jednocześnie w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 października 2016r., II FSK 2431/14, wyrażono aprobatę dla stanowiska, że w związku z faktem, że w sprawie przywrócenia terminu do złożenia odwołania toczyło się postępowanie wyjaśniające w kwestii doręczenia decyzji, nie można było na wstępie odmówić jego wszczęcia na podstawie art. 165a O.p. i po ustaleniu faktów, postępowanie to zasadnie zostało umorzone na podstawie art. 208 O.p. Mając powyższe na względzie, WSA wskazuje, że do oceny organu pozostawia się czy zastosuje art. 165a czy 208 O.p., opierając się o to, czy sprawa nadal będzie wymagała postępowania wyjaśniającego. Jednocześnie Sąd nie zastosował art. 145 § 3 p.p.s.a., gdyż wyrokiem z 8 listopada 2016r. uchylono jedynie zaskarżone postanowienie, co nie pozwala na obecnym etapie stwierdzić ostatecznie, że nie ma możliwości rozstrzygnięcia sprawy przed organem podatkowym, a jest to warunek zastosowania tego przepisu (por. R. Hauser i inni, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, C.H. Beck, Warszawa 2015, s. 598). Jednocześnie Sąd zastosował art. 135 p.p.s.a., bowiem uznał, że naruszenie prawa, o jakim pisano wcześniej dyskwalifikuje postanowienie wydane w pierwszej instancji i jego uchylenie, w świetle poczynionych wskazówek co do dalszego załatwienia sprawy, jest niezbędne. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) w zw. z art. 135 p.p.s.a., Sąd orzekł jak w sentencji wyroku. O kosztach postanowiono na podstawie art. 200 i art. 205 § 4 p.p.s.a. H. Adamczewska-Wasilewicz J. Szulc M. Łent