I SA/Bd 774/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 09 września 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. D. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi J. D. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia [...] czerwca 2015 r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług od kwietnia do grudnia 2010 r. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy W dniu 19 października 2015r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożony na urzędowym formularzu PPF wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Postanowieniem z dnia 30 listopada 2016r. referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy. W wyniku wniesionego sprzeciwu postanowieniem z dnia 04 lutego 2016r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zmienił postanowienie referendarza sądowego z dnia 30 listopada 2015r. i zwolnił skarżącą od wpisu sądowego w 50%. W dniu 15 lipca 2016r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego złożony na urzędowym formularzu PPF kolejny wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, sporządzonym na urzędowym formularzu PPF, wnioskodawczyni podała, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe z mężem oraz małoletnią córką. Oświadczyła, że jest osobą bezrobotną bez prawa do zasiłku. Mąż skarżącej z tytułu umowy o pracę uzyskuje miesięczny dochód w kwocie [...]zł. W rubryce zobowiązania skarżąca wskazała koszty ponoszone na mieszkanie (prąd, gaz, wod-kan) [...] zł. Ponadto wnioskodawczyni oświadczyła, że nie posiada nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych i innych praw majątkowych oraz przedmiotów wartościowych powyżej [...] zł. W odpowiedzi na zarządzenie Referendarza sądowego skarżąca przedłożyła: zeznanie podatkowe za 2015r.; zeznanie podatkowe męża za 2015r.; wyciąg z rachunku bankowego męża; listę osób zameldowanych pod adresem B. ul. [...]; rachunek za energię; rachunek za gaz; rachunek za wodę; kserokopię dowodu rejestracyjnego; historię rachunku bankowego za okres od [...] sierpnia 2015r. do [...] stycznia 2016r. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r. poz. 718) – dalej zwana p.p.s.a. - prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. W razie jednak, gdyby treść oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, obligatoryjnie składanego wraz z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy (art. 252 § 1 p.p.s.a.) nie zawierała danych wystarczających do oceny, bądź też nasuwała by wątpliwości co do rzeczywistego stanu majątkowego strony i jej zdolności płatniczych, referendarz sądowy zgodnie z art. 255 p.p.s.a. zobligowany jest do przeprowadzenia uzupełniającego postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia tych okoliczności poprzez wezwanie strony do złożenia konkretnie określonych dokumentów i oświadczeń i dopiero w oparciu o taki materiał dowodowy wydaje rozstrzygnięcie w przedmiocie prawa pomocy. Niezastosowanie się przez stronę do wezwania referendarza sądowego wystosowanego w trybie wyznaczonym przez art. 255 p.p.s.a. ma ten skutek, że referendarz sądowy nie może skorzystać ze wszystkich koniecznych do rozstrzygnięcia wniosku oświadczeń bądź dokumentów źródłowych. Ich brak powoduje, że materiał dowodowy w dalszym ciągu jest niekompletny, a zatem niewystarczający do sprawdzenia, czy twierdzenie strony o niemożności poniesienia kosztów postępowania znajduje odzwierciedlenie w rzeczywistości. Konsekwencją procesową takiego stwierdzenia może być nieuwzględnienie wniosku w jego pełnym zakresie, a nawet odmowa przyznania prawa pomocy (zob. J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz. Wydanie 3, Warszawa 2008, str. 613-614 i powołane tam orzecznictwo). W przedmiotowej sprawie, oświadczenia zawarte we wniosku skarżącej złożone na urzędowym formularzu PPF, były niewystarczające do oceny czy strona nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Dlatego też niezbędne okazało się wezwanie strony skarżącej do nadesłania dokumentów i złożenia oświadczeń pozwalających na lepszą ocenę jej sytuacji majątkowej oraz osób pozostających z wnioskodawczynią we wspólnym gospodarstwie domowym. W tym miejscu wskazać należy, że jest to kolejny wniosek skarżącej w przedmiotowej sprawie o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. Postanowieniem z dnia 30 listopada 2016r. referendarz sądowy odmówił stronie przyznania prawa pomocy. W wyniku wniesionego sprzeciwu postanowieniem z dnia 04 lutego 2016r. Wojewódzki Sąd Administracyjny Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zmienił postanowienie referendarza sądowego z dnia 30 listopada 2015r. i zwolnił skarżącą od wpisu sądowego w 50%. Argumentacja strony w zakresie jej sytuacji materialnej która w jej ocenie kwalifikuje ją do uzyskania pomocy jej tożsama z argumentacją przedstawioną w pierwotnym wniosku. W pierwszej kolejności wskazać należy, że skarżąca w formularzu PPF który wpłynął w dniu 15 lipca 2016r. podaje nieprawdziwe dane. Otóż w pkt 7.2.2. papiery wartościowe i inne prawa majątkowe np. udziały, polisy inwestycyjne, jednostki uczestnictwa w funduszach inwestycyjnych (rodzaj i wartość nominalna lub szacunkowa) wpisała "brak". Tymczasem jak wynika z Centralnej Informacji Krajowego Rejestru Sądowego skarżąca posiada 25 udziałów o wartości [...] zł w [...] Podkreślenia również wymaga, że powyższe oświadczenie skarżąca złożyła pod rygorem odpowiedzialności karnej o czym stanowi pkt 13 formularza. Odnosząc się do przedłożonych dokumentów wskazać należy, że jak wynika ze znajdujących się w aktach sprawy zeznań podatkowych skarżącej za lata 2013-2015 wynika, że z tytułu prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej za powyższe okresy wykazała dochód w kwotach [...]zł (przychód [...]), [...] zł (przychód [...] zł) oraz [...] zł (przychód [...] zł). W tym kontekście zauważyć należy, że o potencjale do gromadzenia środków finansowych osób prowadzących działalność gospodarczą, a tym samym o dostępności środków finansowych pozwalających na pokrycie kosztów sądowych, decydują przede wszystkim uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata) będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą (por. postanowienie NSA z dnia 17 października 2011r., sygn. akt II FZ 542/11, LEX 987763). Fakt ponoszenia kosztów działalności gospodarczej jest związany z istotą aktywności gospodarczej nastawionej na zysk, nie ma zatem podstaw do przerzucania konieczności ponoszenia kosztów sądowych na Skarb Państwa tylko z tego powodu, że koszty działalności są wysokie. Zauważyć bowiem należy, że koszty uzyskania przychodu powiększane są np. o odpisy amortyzacyjne, co z kolei powoduje niższy dochód podlegający opodatkowaniu podatkiem dochodowym. Nie oznacza to jednak, że środki finansowe z działalności gospodarczej są równe temu dochodowi. Oczywiście działalność gospodarcza może przynosić niskie dochody czy nawet stratę podatkową, co jednak nie jest równoznaczne z brakiem uzyskiwania w ogóle realnego dochodu – środków finansowych. Wykazywanie przy dużych obrotach równocześnie wysokich kosztów uzyskania przychodów nie przesądza jeszcze, że podatnik nie dysponuje żadnymi środkami pieniężnymi. Odróżnić bowiem należy dochód podatkowy, od faktycznego dochodu osiąganego z działalności gospodarczej będącego w dyspozycji podatnika. Podkreślenia również wymaga, że skarżąca będąc ówcześnie przedsiębiorcą w ramach planowania wydatków, przewidując realizację swoich praw przed sądem, powinna uwzględnić konieczność posiadania środków finansowych na prowadzenie procesów sądowych. Koszty związane z postępowaniem przed sądem należy traktować na równi z innymi kosztami prowadzonej działalności, takimi jak należności publicznoprawne czy pieniężne zobowiązania umowne. Celem instytucji prawa pomocy jest zagwarantowanie prawa do sądu osobom najuboższym, znajdującym się w wyjątkowo złej sytuacji materialnej, które całkowicie nie są w stanie wygospodarować środków na pokrycie kosztów związanych z dochodzeniem swych praw przed sądem. Stosując prawo pomocy nie można chronić czy też wzbogacać majątku osób prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w tym zakresie należy szczególnie wymagać od osób toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą (postanowienia: NSA z dnia 29 listopada 2013r., sygn. akt II FZ 773/13; WSA w Poznaniu z dnia 16 października 2008r., sygn. akt I SA/Po 1433/07, NSA z dnia 1 kwietnia 2008r., sygn. akt I OZ 208/08). Ponadto jak wynika z przedłożonego pisma z Urzędu M. B. z dnia [...] czerwca 2016r. w lokalu wskazanym jako adres zamieszkania zameldowanych jest obecnie 15 osób z czego zarówno skarżąca jak również jej mąż oraz córka nie są zameldowani pod wskazanym adresem. Orzekający zdaje sobie sprawę, że adres zameldowania i zamieszkania nie muszą się pokrywać. Jednakże jak wynika z przedłożonego wyciągu z rachunku bankowego mąż skarżącej podaje adres [...]. Również skarżąca jako adres do doręczeń wskazuje adres [...] B.. Zatem nie wiadomo jaki tytuł prawny do nieruchomości położonej w [...] posiada mąż skarżącej oraz jaki tytuł prawny do nieruchomości położonej w B. ul. [...] posiada skarżąca. Wskazać również należy, że skarżąca przedłożyła rachunek bankowy męża na którym nie ma żadnych operacji bankowych oraz nie wpływa na ten rachunek bankowy wynagrodzenie za pracę męża. Nie przedłożyła aktualnego zaświadczenia o wysokości obecnie uzyskiwanego dochodu przez męża. Ponadto należy również wskazać, że w postanowieniu z dnia 4 lutego 2016r. Sąd zwalniając skarżącą z wpisu od skargi w 50% jednoznacznie stwierdził, że jeżeli skarżąca chce zaangażować pełnomocnika to może wygospodarować środki finansowe na pokrycie kosztów jego udziału w sprawie. Podkreślenia również wymaga, że Sąd formułując powyższe stwierdzenie dysponował analogicznymi oświadczeniami skarżącej jakie przedłożyła do obecnie rozpoznawanego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Na marginesie wskazać również należy, że na obecnym etapie postępowania nie ma procesowej konieczności powoływania zawodowego pełnomocnika, albowiem na postanowienie Sądu z dnia 6 lipca 2016r. odmawiającego sporządzenia uzasadnienia wyroku przysługuje zażalenie o czym skarżąca została pouczona, a czynność ta nie jest obwarowana przymusem adwokacko-radcowskim. Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.