I SA/Bd 798/12

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 22 października 2012 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku B. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym w sprawie ze skargi B. K. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] 2012 r. nr [...] w przedmiocie zryczałtowanego podatku dochodowego od osób fizycznych za 2006 r. od przychodu z tytułu odpłatnego zbycia prawa wieczystego użytkowania zabudowanego gruntu postanowił: 1. zwolnić skarżącą z ponoszenia każdorazowej opłaty sądowej powyżej kwoty 500 zł (pięćset złotych), 2. oddalić wniosek w pozostałym zakresie. W dniu [...] 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wpłynął na urzędowym formularzu wniosek skarżącej o przyznanie prawa pomocy. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawczyni podała, prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem oraz małoletnia córką, którego łączny dochód wynosi [...] zł miesięcznie. Skarżąca oświadczyła, że jej mąż choruje na [...]w związku, z czym z tego tytułu ponosi koszty w wysokości ok. [...] zł miesięcznie. Wskazała, że jej miejsce pracy jest oddalone od miejsca zamieszkania o [...] km stąd codzienne dojazdy to koszt o. [...] zł miesięcznie. Ponadto skarżąca spłaca raty kredytu gotówkowego oraz karty kredytowej w kocie [...] zł miesięcznie. Stron wyjaśniła również, że spłaca kwotę [...] zł z tytułu zajęcia komorniczego, które jest pozostałością po uprzednio prowadzonej działalności gospodarczej. Oświadczyła, że korzysta z pomocy finansowej rodziców. Jako majątek strona wskazała dom letniskowy w [...]. Zarządzeniem z dnia 11 września 2012r. referendarz sądowy wezwał stronę do nadesłania dokumentów obrazujących jej sytuację finansową oraz do sprecyzowania wniosku w jakim zakresie wnosi o przyznanie prawa pomocy. W odpowiedzi wnioskodawczyni oświadczyła, że wnosi o ustanowienie doradcy podatkowego. Przedłożyła odpisy zeznań podatkowych, z których wynika, że w 2011r. skarżąca uzyskała dochód z w kwocie [...] zł natomiast jej mąż w kwocie [...] zł. oraz wyciąg z rachunku bankowego, z którego wynika, że na dzień 30 września 2012r. saldo księgowe wynosi [...] zł. Strona oświadczyła również, że z racji zmiany miejsca pracy pracodawca partycypuje w kosztach wynajęcia domu ([...] zł), w którym obecnie zamieszkuje. Koszty związane z utrzymaniem samochodu ([...] rok produkcji [...]) strona określiła na kwotę [...] zł. Oświadczyła, że z powodu choroby męża opłaca dodatkowo ubezpieczenie zdrowotne w kwocie [...] zł miesięcznie, wskazując jednocześnie, że nie jest w stanie udokumentować kosztów ponoszonych na leczenie męża, albowiem nie zbierała rachunków za takie usługi. Przedłożono zaświadczenie lekarskie informujące o chorobie męża skarżącej oraz orzeczenie lekarza orzecznika ZUS informujące o całkowitej niezdolności męża skarżącej do pracy do dnia [...]. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Z informacji zawartych na urzędowym formularzu PPF oraz oświadczenia strony z dnia [...] 2012r. wynika, że wnosi o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym tj. o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie doradcy podatkowego. Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2012 poz. 270) – zwana dalej p.p.s.a. - prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Stosownie do art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Ciężar wykazania okoliczności uzasadniających przyznanie prawa pomocy, o których mowa w art. 246 § 1 p.p.s.a. spoczywa na stronie składającej wniosek o jego przyznanie. Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Konieczne jest również wskazanie, że strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa stosowny wniosek na urzędowym formularzu (art. 252 § 2 p.p.s.a.). Sporządzony w ten sposób wniosek ma na celu ogólne zobrazowanie sytuacji majątkowej, rodzinnej, finansowej wnoszącego. W razie pojawienia się wątpliwości, o do przedstawionych na formularzu danych bądź, jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Przypomnieć należy, że prawo pomocy w zakresie całkowitym, o które ubiega się wnioskodawca, którego istota polega na zwolnieniu strony z ponoszenia kosztów sądowych oraz kosztów wynagrodzenia zawodowego pełnomocnika nie sprowadza się do likwidacji tych ciężarów w ogóle, bo jest to niemożliwe, lecz jedynie do przeniesienia ich na ogół podatników, a ściślej, na budżet państwa, składający się z podatków i pozostałych wpływów. Koszty procesu przerzucane są, zatem na innych i z tego też względu omawiana instytucja, stanowiąc pomoc państwa winna być przyznawana tym osobom, które jej rzeczywiście potrzebują i które z uwagi na trudną sytuację materialną nie mogą uiścić kosztów procesu bez wywoływania uszczerbku w koniecznych kosztach utrzymania siebie i rodziny. Przyznanie lub odmowa przyznania prawa pomocy winna wynikać z wzajemnej oceny dwóch elementów: kosztów, jakie musi ponieść strona na poczet prowadzonego postępowania i jej aktualnej kondycji finansowej. Z dokumentów złożonych przez skarżącą wynika, że w 2011r. skarżąca osiągnęła wraz z mężem dochód w wysokości [...] zł. co w przeliczeniu na członka 3-osobowego gospodarstwa domowego daje kwotę ok. [...] zł netto miesięcznie. Jak podała skarżąca zamieszkuje w wynajętym domu, w którego kosztach wynajęcia partycypuje pracodawca([...] zł). Strona nie wskazała, jaki jest całkowity koszt utrzymania domu, w którym zamieszkuje. Ponadto z rachunku bankowego wynika, że ma debet w kwocie ponad [...] zł. Istotnym w przedmiotowej sprawie jest fakt, że mąż skarżącej choruje na [...], co niewątpliwie powoduje zwiększenie kosztów ponoszonych na lekarstwa i opiekę medyczną. Nie mniej zauważyć należy, że skarżąca uzyskuje stały dochód oraz posiada majątek nieruchomy. W tym miejscu wskazać należy, że posiadanie majątku, szczególnie nieruchomości, w zasadzie wyłącza możliwość przyznania zwolnienia od kosztów sądowych, co znajduje potwierdzenie w orzecznictwie sądów administracyjnych. Ubiegający się o taką pomoc prawną powinien w każdym wypadku poczynić oszczędności we własnych wydatkach do granic zabezpieczenia koniecznych kosztów utrzymania siebie i rodziny. Dopiero, gdyby pozyskane w ten sposób oszczędności okazały się niewystarczające - może zwrócić się o pomoc państwa. Mając na uwadze głównie okoliczność choroby męża skarżącej i bez wątpienia znacznych wydatków związanych z jej leczeniem oraz przedłożonych do akt dokumentów źródłowych obrazujących sytuację finansową strony skarżącej, stwierdzić należy, że w rozpoznawanej sprawie brak jest podstaw do uwzględnienia złożonego wniosku w całości, a ustalenie częściowego zwolnienia od ponoszenia kosztów sądowych każdorazowo od kwoty powyżej 500,00 zł jest adekwatne dla argumentacji skarżącej. Podkreślić należy, iż strona występująca na drogę postępowania sądowego winna mieć świadomość obowiązku ponoszenia kosztów tego postępowania, a wnosząc o zwolnienie z tego obowiązku musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Opłaty sądowe, do których zalicza się także wpis (w niniejszej sprawie w wysokości 2000 złotych), stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowi odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 Konstytucji RP i mogą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych. Ponadto odnosząc się do podnoszonej przez stronę okoliczności spłacania rat kredytu gotówkowego oraz karty kredytowej w kwocie [...] zł wskazać należy na ugruntowany pogląd w orzecznictwie w świetle, którego brak jest podstaw do przyjęcia, że jakiekolwiek prywatne zobowiązania mają pierwszeństwo przed zobowiązaniami publicznoprawnymi. Podkreślenia wymaga, że kwota wpisu od skargi na poziomie 500 zł nie stanowi nawet połowy kwoty, którą strona jest w stanie spłacać z tytułu zaciągniętych kredytów. Odnosząc się do wniosku strony w zakresie ustanowienia doradcy podatkowego wskazać należy, że przyznanie prawa pomocy w tym zakresie, na tym etapie postępowania, nie jest warunkiem koniecznym skutecznego wniesienia i rozpoznania skargi. Prawidłowość stanowiska, że dla oceny udzielenia prawa pomocy w zakresie ustanowienia profesjonalnego pełnomocnika ma znaczenie etap postępowania sądowoadministracyjnego potwierdził NSA w postanowieniu z dnia 19 maja 2011 r. i z dnia 26 października 2011 r. sygn. akt II GZ 245/11 i II FZ 509/11. Jak wynika z akt sprawy skarżąca jest w stanie samodzielnie dochodzić swoich praw, o czym świadczy prawidłowe złożenie skargi do Sądu I instancji, jak również składanie pism w postępowaniu dotyczącym przyznania prawa pomocy. Konkludując stwierdzić należy, że przyznanie skarżącej stosownie do treści art. 245 § 4 p.p.s.a. prawa pomocy w postaci częściowego zwolnienia od każdorazowej opłaty sądowej przekraczającej kwotę 500,00 zł jest rozstrzygnięciem, które zabezpiecza jej prawo do sądu, a jednocześnie nie skutkuje przeniesieniem na współobywateli konieczności ponoszenia pełnych kosztów prowadzonego postępowania sądowego Z tych powodów na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a. w związku z art. 245 § 2 i art. 258 § 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.