I SA/Bd 814/10

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski po rozpoznaniu w dniu 28 lutego 2011 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku K. J. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi K. J. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2007 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy W odpowiedzi na zarządzenie Przewodniczącego Wydziału o wezwaniu skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych od dochodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach przychodów za 2007 r., strona złożyła urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych. Skarżący oświadczył, że nie posiada żadnego majątku w postaci nieruchomości lub środków finansowych. Podniósł, że w 2009 r. został pobity i wskutek odniesionych obrażeń ciała nie zarabia. Jego firma za 2009 r. przyniosła stratę. Zawarte w przedmiotowym formularzu rubryki dotyczące oświadczenia o stanie rodzinnym, majątkowym i dochodach pozostały niewypełnione. Rozpatrując złożony wniosek, Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy postanowieniem z dnia 25 stycznia 2011 r. odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy. Referendarz wskazał, że wnioskodawca nie wykazał, że nie może ponieść kosztów sądowych w przedmiotowej sprawie albowiem nie przedstawił swojej sytuacji majątkowej i rodzinnej w sposób logiczny, rzetelny i wiarygodny. W złożonym sprzeciwie skarżący zarzucił błędną ocenę materiału dowodowego zebranego w sprawie oraz naruszenie art. 246 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2003 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) poprzez uznanie, że przedstawione przez wnioskodawcę dokumenty nie dowodzą, iż nie jest on w stanie opłacić kosztów sądowych w całości, lub jakiejkolwiek części. Zdaniem skarżącego, w przedmiotowej sprawie Referendarz sądowy błędnie ocenił zgromadzony w sprawie materiał dowodowy, a także nie przeprowadził wnikliwej analizy sytuacji majątkowej skarżącego, w kontekście treści jego oświadczenia o stanie rodzinnym i majątkowym. W ocenie strony, przedłożona przez nią dokumentacja, przy uwzględnieniu wysokości wpisu od skargi w przedmiotowej sprawie, jednoznacznie wskazuje na brak możliwości finansowych po stronie wnioskodawcy na jego pokrycie, co w pełni uzasadnia wniosek o częściowe zwolnienie od kosztów sadowych, tj. tylko w zakresie wpisu od skargi. Zdaniem skarżącego, wydając zaskarżone postanowienie Referendarz sądowy nie rozważył w sposób wszechstronny argumentacji przytoczonej w oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (dalej – p.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Pismem z dnia 05 lipca 2010 r. strona wniosła sprzeciw od postanowienia Referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 25 czerwca 2010 r., który nie został odrzucony przez Sąd, a zatem powyższe postanowienie utraciło moc. W świetle art. 199 wskazanej ustawy, zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. W świetle tego przepisu przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych nie jest brak jakichkolwiek wolnych środków finansowych (oszczędności) na ich opłacenie, ale niemożność ich wygospodarowania z uzyskanych przychodów i posiadanego majątku z uwagi na to, że całość zużywana jest na niezbędne utrzymanie strony postępowania i jej rodziny, z których nie można zrezygnować lub czasowo ograniczyć, bowiem są one nieodzowne. Świadczy o tym określenie "konieczne" użyte przez ustawodawcę w odniesieniu do słowa "utrzymanie". W pojęciu utrzymania koniecznego mieszczą się zatem wydatki związane z utrzymaniem rodziny posiadające cechy nieodzowności, nieuchronności. Należy również zauważyć, że wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oznacza, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009 r., I OZ 713/09). Z akt sprawy wynika, że skarżący złożył wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. W złożonym sprzeciwie doprecyzował, że wnosił o zwolnienie od obowiązku uiszczenia wpisu od skargi, który zgodnie z zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału o wezwaniu do uiszczenia wpisu sądowego wynosi 1.500 zł. Rozpatrując niniejszą sprawę należy zauważyć, że stosownie do treści art. 252 § 1 p.p.s.a. wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Ponadto, stosownie do art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W złożonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący poza wskazaniem, że nie posiada żadnego majątku ani środków finansowych, a jego firma za 2009 r. przyniosła stratę, nie wypełnił żadnych innych rubryk zawartych we wniosku. Rubryki dotyczące stanu rodzinnego, majątku, stanu majątkowego osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym, innych dodatkowych informacji o stanie majątkowym, dochodów oraz innych danych, które skarżący uważa za istotne pozostały jedynie przekreślone, jako niedotyczące wnioskodawcy. W związku z tym, zasadnie na podstawie zarządzenia z dnia 10 grudnia 2010 r. wydanego w trybie cytowanego art. 255 p.p.s.a., skarżący został wezwany przez Referendarza sądowego do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych dokumentów. W odpowiedzi na powyższe pismo strona nadesłała jedynie zaświadczenie lekarskie, z którego wynika, że pacjent jest przewlekle leczony; zeznanie o wysokości osiągniętego dochodu (poniesionej straty) w roku podatkowym 2009 (PIT-36L) oraz informację o wysokości dochodu (straty) z pozarolniczej działalności gospodarczej w roku podatkowym 2009 (PIT/B), z których wynika, że podatnik w prowadzonej pozarolniczej działalności gospodarczej w 2009 r. poniósł stratę w wysokości 18.501,98 zł; odpis podatkowej księgi przychodów i rozchodów za 2010 r., z której wynika strata w wysokości 121.537,35 zł oraz umowę kredytu hipotecznego "Własny kąt" z dnia 07 kwietnia 2009 r. na kwotę 141.700,40 zł. Żadnych dodatkowych informacji skarżący nie przedstawił także w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego. W wyniku dokonanej analizy zebranego w sprawie materiału dowodowego, nie można zgodzić się ze stanowiskiem skarżącego, że wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona nie przedstawiła dokładnie informacji o stanie majątkowym i dochodach oraz danych o stanie rodzinnym. Skarżący nie przedstawił we wniosku nawet podstawowych informacji dotyczących swoich dochodów, w sytuacji gdy oczywistym jest, że musi z czegoś żyć. Nie nadesłał m.in. wyciągów z rachunków bankowych za okres ostatnich trzech miesięcy, jak i nie wyjaśnił przyczyny takiego stanu rzeczy. Przemilczał też fakt, który wynika z akt administracyjnych, że pozostaje w związku małżeńskim z A. J.. Przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy wziąć pod uwagę, że zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 6 października 2004 r., GZ 71/04). Żona jest zatem zobowiązana do udzielenia wsparcia materialnego mężowi w celu umożliwienia prowadzenia sporów sądowych. Sąd zauważa, że postawa strony, która wybiórczo prezentuje informacje mające potwierdzać jej sytuację majątkową i rodzinną uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej (por. postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2008 r., I FZ 287/08). Podnoszony przez skarżącego fakt wystąpienia straty w prowadzonej działalności gospodarczej nie mógł skutkować udzieleniem pomocy w postaci zwolnienia od kosztów sądowych. Jak bowiem zaznaczył NSA w postanowieniu z 24 czerwca 2008 r. sygn. akt I FZ 260/08, strata jest jedynie wynikiem bilansowym nadwyżek kosztów nad przychodami i nie oznacza braku środków finansowych. Także konieczność spłacania kredytów nie czyni zasadnym złożony przez stronę wniosek z tego względu, że koszty sądowe nie mogą być stawiane jako ostatnie w kolejności do zaspokajania. Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. W przypadku, gdy zachodzą poważne wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez stronę oświadczeń, to wnioskującemu powinno zależeć na ich obaleniu. Sąd nie jest zaś zobowiązany do prowadzenia dochodzeń w sytuacji, gdy dane umożliwiające pełną ocenę stanu majątkowego nie są pełne, mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł, jak w sentencji postanowienia.