I SA/Bd 822/15

Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w dniu 17 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku P. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej oraz ustanowienie adwokata w sprawie ze skargi P. na postanowienie Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] 2015 r. nr [...] w przedmiocie stwierdzenia wniesienia odwołania z uchybieniem terminu postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy W dniu [...] 2015r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego wniosek skarżącej spółki o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej oraz ustanowienie adwokata. Z informacji zawartych na urzędowym formularzu PPPr wynika, że wysokość kapitału zakładowego spółki wynosi [...] zł. Rubryki wartość środków trwałych oraz wysokość zysku lub strat za ostatni rok obrotowy według bilansu pozostały niewypełnione. Również rubryka dotycząca stanu konta pozostała niewypełniona. W uzasadnieniu skarżąca powołała się na trudną sytuację finansową z powodu prowadzonego z jej majątku postępowania egzekucyjnego. Do wniosku dołączono: wydruk treści księgi wieczystej potwierdzający prowadzone wobec spółki postępowanie egzekucyjne; postanowienia Sądu Rejonowego o przyznaniu wynagrodzenia biegłemu za sporządzoną wycenę; zawiadomienie o wszczęciu egzekucji z nieruchomości; wezwania do zapłaty. W odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego skarżąca przedłożyła: CIT-8 za lata 2013-2014 z których wynika, że za powyższe okresy spółka wykazał dochód w kwotach [...]zł (przychód [...]zł) oraz [...]zł (przychód [...]zł); upomnienia z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie zaległych składek; zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego; wyciąg z rachunku bankowego; zapiski dotyczące wysokości przychodu i rozchodu za okres od [...] do [...] 2015r. na których znajduje się pieczęć spółki wraz z nieczytelną parafką oraz zwrot za zgodność z oryginałem również z nieczytelną parafką; deklaracje VAT-7 za okres od [...] do [...] 2015r. Mając na uwadze powyższe zważono, co następuje: Zgodnie z art. 245 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.) – dalej zwana p.p.s.a. - prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Natomiast prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Stosownie do art. 246 § 2 pkt 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym osobie prawnej, a także innej jednostce organizacyjnej nieposiadającej osobowości prawnej, może być przyznane gdy wykaże, że nie ma żadnych środków na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania. Natomiast przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym jest możliwe wówczas, gdy wykaże, że nie ma dostatecznych środków na poniesienie pełnych kosztów postępowania. (art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a.). Instytucja prawa pomocy jest jednak wyjątkiem od ogólnej zasady ustanowionej w art. 199 p.p.s.a., zgodnie z którą strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Użyte w art. 246 ustawy sformułowanie "gdy osoba wykaże" oznacza, że ciężar udowodnienia braku możliwości pokrycia kosztów postępowania spoczywa na wnioskującym o przyznanie prawa pomocy i w związku z tym, zgodnie z art. 252 § 1 ustawy wniosek strony powinien zawierać oświadczenie obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach. Należy podkreślić, iż udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa i przez to powinno się sprowadzać do przypadków, w których zdobycie przez stronę środków na sfinansowanie udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 10 stycznia 2005r. sygn. akt FZ 478/04 opłaty sądowe stanowią rodzaj danin publicznych. Zwolnienia od ponoszenia tego rodzaju danin stanowią odstępstwo od konstytucyjnego obowiązku ich powszechnego i równego ponoszenia, wynikającego z art. 84 ustawy zasadniczej. Dlatego też muszą być stosowane w sytuacjach wyjątkowych, gdy istnieją uzasadnione powody do przerzucenia ciężaru dotyczącego danej osoby, czy osób, na współobywateli. Z ich bowiem środków pochodzą dochody budżetu państwa, z których pokrywa się koszty postępowania sądowego w razie zwolnienia strony z obowiązku ich ponoszenia. Wnioskodawca musi zatem wykazać, iż jego sytuacja materialna jest na tyle trudna, iż uzasadnia poczynienie odstępstwa od tej generalnej reguły. W wyniku dokonanej analizy wniosku strony o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od wpisu od skargi kasacyjnej oraz ustanowienie adwokata, a także zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego orzekający doszedł do przekonania, że przesłanki określone w przepisie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. nie zostały w niniejszej sprawie spełnione. Z informacji zawartych na urzędowym formularzu PPPr wynika, że wysokość kapitału zakładowego Spółki wynosi [...]zł. Rubryki wartość środków trwałych oraz wysokość zysku lub strat za ostatni rok obrotowy według bilansu pozostały niewypełnione. Również rubryka dotycząca stanu konta pozostała niewypełniona. Z przedstawionej na skutek wezwania deklaracji CIT-8 za lata 2013-2014 wynika że za powyższe okresy spółka uzyskała dochód w kwotach [...]zł (przychód [...]zł) oraz [...]zł (przychód [...]zł). Ponadto z przedłożonych zapisków dotyczące wysokości przychodu i rozchodu za okres od [...] do [...] 2015r., na których znajduje się pieczęć spółki wraz z nieczytelną parafką oraz zwrot za zgodność z oryginałem również z nieczytelną parafką wynika, że za powyższy okres spółka wykazała stratę w kwocie [...]zł (przychód [...]zł). Ponadto za okres od [...] do [...] 2015r., co wynika z deklaracji VAT-7 spółka dokonała dostawy towarów i usług na kwotę [...]zł oraz nabyła towary i usługi w wysokości łącznie: [...]zł. W świetle przedstawionych faktów stwierdzić należy, że rozmiar obrotów wskazuje, że skarżąca może część środków pieniężnych przeznaczonych na finansowanie działalności gospodarczej, wygospodarować na pokrycie kosztów sądowych, które na obecnym etapie postępowania sprowadzają się do uiszczenia wpisu od skargi kasacyjnej w kwocie 100 zł. Ponadto mając na uwadze okoliczność, że wniesienie skargi kasacyjnej obwarowane jest przymusem adwokackim wskazać należy, że wysokość minimalnej stawki wynagrodzenia pełnomocnika będącego adwokatem dla reprezentowania strony w postępowaniu przed sądem II instancji wyniesie zaś 480 zł netto (§ 14 ust. 1 pkt 2 lit. a rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015r. w sprawie opłat za czynności adwokackie Dz. U. z 2015 r., poz. 1800). Trudno zatem uznać mając chociażby na uwadze okoliczność, że w okresie od [...] do [...] 2015r. spółka na nabycie towarów i usług wydatkowała kwotę [...]zł nie była w stanie ponieść powyższych kosztów sądowych. Wprawdzie Spółka wykazała w okresie od [...] do [...] 2015 r. stratę podatkową, jednakże zdaniem orzekającego, poniesiona strata jest okolicznością niemającą przesądzającego znaczenia w sprawie. W obrocie gospodarczym przyjmuje się, że strata powstaje wskutek nadwyżki kosztów uzyskania nad przychodem, a to skutkuje jedynie brakiem dochodu do opodatkowania i nie świadczy o braku środków finansowych (por.: postanowienie NSA z dnia 22 marca 2011 r., sygn. akt II GZ 112/11,). Dlatego też nie można tylko na tej podstawie oceniać realnych korzyści ekonomicznych z prowadzenia działalności gospodarczej. Okoliczność, że skarżąca poniosła stratę nie świadczy automatycznie, że utraciła płynność finansową. W ocenie referendarza wysokość wykazanych przychodów świadczy wręcz o znacznym potencjale spółki do gromadzenia środków finansowych w sposób ciągły. Dla oceny zasadności wniosku spółki, która jest podmiotem prowadzącym działalność gospodarczą, okoliczność uzyskiwania przychodów posiada ogromne znaczenie, ponieważ świadczy o możliwości do gromadzenia środków finansowych, a tym samym o dostępności tych środków w celu pokrycia kosztów sądowych. To uzyskiwane przychody z tytułu świadczonych usług, bądź sprzedawanych towarów, a nie dochody (bądź strata), będące wynikiem różnicy pomiędzy przychodami a kosztami działalności, która z kolei jest skutkiem decyzji gospodarczych podejmowanych przez prowadzącego działalność gospodarczą, świadczą w istocie o możliwościach płatniczych Spółki. Skoro Spółka osiąga przychody, jest zatem kwestią jej wyboru, czy przeznaczy uzyskane środki na cele związane z prowadzeniem działalności gospodarczej, czy na pokrycie kosztów sądowych, natomiast zaznaczyć należy, że wydatkom na działalność gospodarczą nie można przypisać pierwszeństwa przez kosztami sądowymi. Z materiału dowodowego wynika natomiast, że skarżąca obracała środkami finansowymi, których wysokość wielokrotnie przewyższa należny wpis od skargi kasacyjnej czy też opłacenie usług profesjonalnego pełnomocnika w sprawie. W tym miejscu godzi się podnieść, że stosując prawo pomocy nie można chronić czy też wzbogacać majątku podmiotów prywatnych, gdyż celem instytucji prawa pomocy jest zapewnienie dostępu do sądu osobom, którym brak środków finansowych ten dostęp uniemożliwia. Zapobiegliwości i przezorności w zakresie zabezpieczenia środków na potrzeby postępowań sądowych należy szczególnie wymagać od podmiotów toczących spory sądowe w związku z prowadzoną działalnością gospodarczą. O braku środków finansowych strony skarżącej nie może również świadczyć fakt prowadzonego wobec spółki postępowania egzekucyjnego, gdyż nie stoi ono na przeszkodzie prowadzeniu przez spółkę działalności gospodarczej, o czym świadczy chociażby fakt, że w okresie od lipca do grudnia 2015r., co wynika z deklaracji VAT-7 spółka dokonała dostawy towarów i usług na kwotę 345.969 zł. W orzecznictwie zwraca się uwagę na fakt, że przedsiębiorstwo, które nie wykazało, że utraciło płynność finansową i nadal funkcjonuje w obrocie gospodarczym, nawet pomimo trudności finansowych powinno partycypować w kosztach postępowania sądowego (por. postanowienie NSA z 1 kwietnia 2008 r. I OZ 208/08). Z przedłożonego wyciągu z Krajowego Rejestru Sądowego (stan na dzień [...]2015r.) nie wynika również, aby spółka zainicjowała postępowanie upadłościowe czy naprawcze. W takiej sytuacji nie ma podstaw do traktowania skarżącej spółki w szczególny sposób w stosunku do innych podmiotów funkcjonujących w obrocie gospodarczym. Należy również zwrócić uwagę na możliwość pozyskania przez spółkę z ograniczoną odpowiedzialnością środków finansowych w szczególny sposób, jakim jest zobowiązanie wspólników do dopłat. Zgodnie z art. 177 § 1 ustawy z dnia 15 września 2000 r. – Kodeks spółek handlowych (tj. Dz. U. z 2013r., poz. 1030 ze zm.), umowa spółki może zobowiązywać wspólników do dopłat w granicach liczbowo oznaczonej wysokości w stosunku do udziału. Jak podkreśla się w doktrynie, dopłaty mogą być wnoszone w związku z czasowymi trudnościami finansowymi spółki, potrzebą jej dokapitalizowania, koniecznością poniesienia dodatkowych nakładów inwestycyjnych (por. t. 1 do art. 177 w A. Kidyba, w Komentarz aktualizowany do art. 177 Kodeksu spółek handlowych, publ. LEX/el. 2013). Z uwagi na fakt, że dopłata jest formą wewnętrznej przymusowej pożyczki wspólników na rzecz spółki, orzekający stwierdza, że może być ona wykorzystana także na pokrycie kosztów sądowych w sprawach prowadzonych przez spółkę. Ponadto wniosek skarżący obarczony jest istotna luką. Otóż w odpowiedzi na zarządzenie referendarza sądowego skarżąca przedłożyła wyciąg z jednego rachunku bankowego o nr [...], natomiast nie przedłożyła wyciągu z rachunku bankowego o nr [...], z którego to strona uiściła wpis od skargi w dniu [...]2015r. Jak wynika z ugruntowanego orzecznictwa to na wnioskodawcy ciąży obowiązek rzetelnego współdziałania z sądem w zakresie gromadzenia dowodów źródłowych i wyjaśnienia wszystkich okoliczności w celu ustalenia jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych. Brak tej współpracy przez niedostarczenie dokumentów bądź składanie niepełnych lub sprzecznych oświadczeń musi mieć wpływ na dokonywaną przez sąd ocenę wniosku o przyznanie prawa pomocy (por. postanowienia NSA: z dnia 12 kwietnia 2011 r., sygn. akt II GZ 165/11; z dnia 13 stycznia 2011 r., sygn. akt I GZ 455/10). Końcowo przypomnieć należy, że wydatki na spory sądowe są, obok wydatków o charakterze cywilnoprawnym, co do zasady, związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Jednakże, wydatki związane z prowadzeniem działalności gospodarczej o charakterze cywilnoprawnym - czyli te, których w przeważającej mierze dotyczą koszty uzyskania przychodów - nie mogą mieć pierwszeństwa zaspokojenia przed zobowiązaniami publicznoprawnymi, a do takich zalicza się koszty sądowe. Nie można uznawać wszelkich kosztów działalności gospodarczej za priorytetowe wobec kosztów prowadzonego postępowania sądowego (zob. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 9 listopada 2011 r., I FZ 344/11). Z tych powodów na podstawie art. 246 § 2 pkt 2 p.p.s.a. w związku z art. 258 § 1 i 2 pkt 7 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji.