I SA/Bd 877/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Leszek Kleczkowski (spr.) Sędziowie: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz Sędzia WSA Mirella Łent Protokolant: Starszy asystent sędziego Daniel Łuczon po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 19 grudnia 2018r. sprawy ze skargi M. B. na decyzję Inne z dnia [...] września 2018r. 560000/71/2018-RED-17-D.PU w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie umorzenia należności z tytułu składek oddala skargę Pismem z dnia [...] r. M. B. (skarżąca) zwróciła się o umorzenie należności z tytułu składek. Rozpatrując złożony wniosek decyzją z dnia [...]. Inne odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych oraz na ubezpieczenia społeczne, ubezpieczenie zdrowotne za okres od marca 2001r. do września 2004r., Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od kwietnia 2001 r. do września 2004 r. za pracowników w części finansowanej przez płatnika. W wyniku złożonego przez stronę wniosku o ponowne rozpatrzenie wniosku decyzją z dnia [...]. Inne utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. Rozstrzygnięcie Zakładu z dnia [...]. o utrzymaniu w mocy decyzji w przedmiocie złożonego wniosku zostało wskutek wniesionej skargi uchylone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia [...]., sygn. akt I SA/Bd 863/16. Skargę kasacyjną od ww. wyroku, złożoną przez organ, Naczelny Sąd Administracyjny oddalił wyrokiem z dnia 19 kwietnia 2018r., sygn. akt I GSK 1687/18. W wyniku ponownego rozpoznania sprawy, decyzją z dnia [...]. Inne utrzymał w mocy decyzję Inne z [...] r. w zakresie odmowy wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek za pracowników w części finansowanej przez pracowników za okres od marca 2001 r. do września 2004 r. z wyłączeniem odsetek od należności z tytułu składek za pracowników w części finansowanej przez pracowników (pkt 1 sentencji). Jednocześnie organ uchylił ww. decyzję w części dotyczącej odmowy wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek za pracowników w części finansowanej przez pracodawcę i w tym zakresie umorzył postępowanie, z uwagi na rozstrzygnięcie tej kwestii w decyzji z [...]. (pkt 2 sentencji). Ponadto Zakład umorzył postępowanie w zakresie umorzenia odsetek od należności z tytułu składek za pracowników w części finansowanej przez pracowników za okres od marca 2001r. do września 2004r. z uwagi na rozstrzygnięcie tej kwestii w decyzji z [...]. (pkt 3 sentencji). W uzasadnieniu organ wskazał, że wniosek skarżącej o umorzenie dotyczył wszystkich należności z tytułu składek, którymi są również odsetki należne od składek nieopłaconych. Podał dalej, że w decyzji o odmowie wszczęcia postępowania z [...]. zawarte zostały dwa punkty. Jeden dotyczył odmowy wszczęcia postępowania na podstawie art. 30 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (dalej: "u.s.u.s.")., drugi natomiast - na podstawie art. 28 ust. 3a u.s.u.s. W pierwszym punkcie zawarte były tylko składki finansowane przez ubezpieczonych nie będących płatnikami tych składek bez należnych odsetek. W drugim punkcie - odmowa wszczęcia postępowania dotyczyła należności z tytułu składek nie będących płatnikami tych składek sfinansowanych przez płatnika, przy czym podstawą takiego rozstrzygnięcia był przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Zdaniem Zakładu w zaskarżonej decyzji w sposób dokładny określono rodzaj składek oraz należności, które nie mogły podlegać merytorycznemu rozpoznaniu i w sposób prawidłowy zastosowano treść art. 61a k.p.a. Organ dodał przy tym, że decyzją z [...]. Zakład rozpoznał merytorycznie wniosek strony z [...]. i odmówił umorzenia odsetek od należności z tytułu składek za pracowników w części finansowanej przez pracowników za okres od marca 2001 r. do września 2004 r., a także odmówił umorzenia należności z tytułu składek za pracowników w części finansowanej przez pracodawcę za okres od marca 2001 r. do września 2004r. Wskutek złożonego przez stronę wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, organ decyzją z [...]. utrzymał w mocy decyzję z [...]. To rozstrzygnięcie zostało wskutek złożonej przez stronę skargi wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2017r., sygn. akt I SA/Bd 235/16 uchylone przez Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy. W sprawie została wniesiona skarga kasacyjna przez Zakład, zaś postępowanie w tej sprawie jeszcze trwa. We wniesionej od powyższej decyzji skardze strona wniosła o: uchylenie pkt 1 zaskarżonej decyzji oraz decyzji ją poprzedzającej z uwagi na rażące naruszenia przepisów postępowania oraz prawa materialnego mające istotny wpływ na rozstrzygnięcie przedmiotowej sprawy, przeprowadzenie ustaleń czy powołane zaległości z tytułu składek są zobowiązaniami istniejącymi i wymagalnymi, uwzględnienie zarzutu przedawnienia roszczeń zabezpieczonych hipotecznie na nieruchomości i stwierdzenie wygaśnięcia zobowiązań z tytułu składek na podstawie art. 31 u.s.u.s w zw. z art. 59 § pkt 9 Ordynacji podatkowej (dalej: "O.p."), przy uwzględnieniu prokonstytucyjnej wykładni art. 24 ust 4 i 5 u.s.u.s., uwzględniając orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013r., sygn. akt SK 40/12. Ponadto skarżąca wniosła o zobowiązanie ZUS do wydania zgody na wykreślenie z ww. ksiąg wieczystych obciążeń w formie ustanowionych hipotek przymusowych na zabezpieczenie zobowiązań z tytułu składek z uwagi na wygaśnięcie ustanowionych hipotek przymusowych wskutek wygaśnięcia zobowiązania (odpadnięcie podstawy prawnej wykonania zobowiązania podatkowego), z uwzględnieniem prokonstytucyjnej wykładni, uwzględniając orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego w sprawie SK 40/12. Zaskarżonej decyzji zarzucono: - brak rozpoznania istoty sprawy poprzez brak przeprowadzenia ustaleń co do zobowiązań z tytułu składek za pracowników w części finansowanej przez pracowników (kapitału) w kontekście podniesionego zarzutu przedawnienia co do wszelkich zobowiązań skarżącego wobec ZUS, w tym tych, których dotyczy zaskarżona decyzja; - pominięcie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013r., sygn. akt SK 40/12 i przyznanie zobowiązaniom zabezpieczonym hipoteką waloru nieprzedawnialności na podstawie art. 24 ust 4 i 5 u.s.u.s. pomimo uchylenia normy prawnej określonej w powołanym wyroku TK, a identycznej w treści z normą wynikającą z art 24 ust 4 i 5 u.s.u.s.; - pominięcie art. 31 u.s.u.s. w zw. z art. 59 § 1 O.p., gdy właściwym powinno być stwierdzenie wygaśnięcia zobowiązania wskutek przedawnienia zobowiązań z tytułu składek za pracowników w części finansowanej przez pracowników; - pominięcie art. 105 § 1 k.p.a., nakazującego umorzenie postępowania, jeżeli stało się ono z jakiejkolwiek przyczyny bezprzedmiotowe. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Sąd administracyjny bada zgodność zaskarżonej decyzji organu administracji z punktu widzenia jej legalności, tj. zgodności tego postanowienia z przepisami powszechnie obowiązującego prawa. Z brzmienia art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm.), dalej: "p.p.s.a.", wynika, że zaskarżona decyzja winna ulec uchyleniu wtedy, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Oceniając zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem stwierdzić należy, że nie narusza ona prawa. Przedmiotem sporu w rozpatrywanej sprawie jest zasadność odmówienia przez ZUS wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie za pracowników w części finansowanej przez pracowników za okres od marca 2001 r. do września 2004 r. Wskazać należy, że ZUS decyzją z dnia [...] r.: 1) odmówił, na podstawie art. 61a k.p.a. w zw. z art. 30 u.s.u.s., wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne i ubezpieczenie zdrowotne za okres od marca 2001r. do września 2004 r za osoby zgłaszane do ubezpieczeń w części finansowanej przez ubezpieczonych, 2) odmówił, na podstawie art. 61a k.p.a. w zw. z art. 28 ust. 3a u.s.u.s., wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne za okres od marca 2001 do września 2004 r oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za pracowników w części finansowanej przez płatnika za okres od kwietnia 2001r. do września 2004 r. Podkreślenia wymaga, że kwestia ta była już przedmiotem rozpoznania przez tut. Sąd, który wyrokiem z dnia 21 lutego 2017 r., I SA/Bd 863/16 uchylił zaskarżoną decyzję. Wskazać należy, że skarga kasacyjna złożona przez organ od tego wyroku została oddalana wyrokiem NSA z dnia 19 kwietnia 2018 r., I GSK 1697/18. Należy zauważyć, że w myśl art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Z kolei art. 190 p.p.s.a. stanowi, że sąd, któremu sprawa została przekazana jest związany wykładnią prawa dokonana w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny. Z powyższych wyroków wynika, że art. 30 u.s.u.s., zgodnie z którym do składek finansowanych przez ubezpieczonych nie będących płatnikami składek nie stosuje się art. 28, ma zastosowanie jedynie do składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami składek, czyli m.in. pracowników. Nie wyłącza on natomiast możliwości umorzenia odsetek od składek finansowanych przez pracowników na podstawie art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s. Do innej grupy składek odnosi się art. 28 ust. 3a u.s.u.s. Przepis ten stanowi, że należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia mogą być w uzasadnionych przypadkach umarzane pomimo braku ich całkowitej nieściągalności. Przesłanki umorzenia należności w oparciu o ten przepis określone zostały w § 3 rozporządzenia Ministra Gospodarki Pracy i Polityki Społecznej z dnia 31 lipca 2003 r. w sprawie szczegółowych zasad umarzania należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne (Dz. U. Nr 141, poz. 1365). Wykładnia art. 28 ust. 3a u.s.u.s. prowadzi do wniosku, że dotyczy on wyłącznie należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne "ubezpieczonych będących równocześnie płatnikami składek na te ubezpieczenia". Zatem pod względem zakresu podmiotowego przepis ten odnosi się wyłącznie do osoby, która spełnia określone w nim wymagania: mianowicie, jako prowadząca działalność gospodarczą jest "ubezpieczonym", zaś jako zatrudniająca pracowników jest "płatnikiem składek". Wymieniony przepis odnosi się jedynie do należności z tytułu składek ciążących na zobowiązanym, jako osobie prowadzącej działalność gospodarczą, a zatem należności składkowych "ubezpieczonych", czyli ich własnych obciążeń z tego tytułu. Przepis art. 28 ust. 3a u.s.u.s. nie pozwala natomiast na merytoryczne rozpoznanie wniosku o umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne za zatrudnionych pracowników i finansowanych przez płatnika tych składek. Umorzenie tych należności jest możliwe tylko na podstawie art. 28 ust. 1-3 u.s.u.s., a więc przy istnieniu całkowitej nieściągalności w rozumieniu art. 28 ust. 3 u.s.u.s. W wymienionym wyroku z dnia 21 lutego 2017 r., I SA/Bd 863/16 WSA w Bydgoszczy wskazał na konieczność przeprowadzenie postępowania i odniesienie się przez organ co do możliwości umorzenia samych odsetek za zwłokę od składek finansowanych przez pracowników z powodu ich całkowitej nieściągalności, oraz dokonania analizy możliwości umorzenia należności z tytułu składek finansowanych przez płatnika za pracowników z powodu ich całkowitej nieściągalności. Podkreślenia wymaga, że inną decyzją - z dnia [...] r., wydaną wobec skarżącej, ZUS m.in.: 1) odmówił umorzenia odsetek od należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne za pracowników w części finansowanej przez pracowników za okres od marca 2001r. do września 2004 r., 2) odmówił umorzenia należności z tytułu składek za pracowników w części finansowanej przez pracodawcę na ubezpieczenie społeczne, ubezpieczenie zdrowotne za okres od marca 2001r. do września 2004 r. oraz na Fundusz Pracy i Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za okres od kwietnia 2001r. do września 2004 r. W wyniku wniesionego wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, powyższa decyzja została utrzymana w mocy decyzją ZUS z dnia [...] r. Wskutek wniesionej skargi, WSA w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 25 kwietnia 2017 r., I SA/Bd 235/17 uchylił obydwie decyzje ZUS - z dnia [...] r. i z dnia [...] r. Od tego wyroku została przez organ złożona skarga kasacyjna, która dotychczas nie została rozpoznana przez NSA. Zatem w dacie orzekania w niniejszej sprawie wyrok z dnia 25 kwietnia 2017 r., I SA/Bd 235/17 jest nieprawomocny i brak jest podstaw prawnych do stwierdzenia, że wyrok ten wywołał skutek prawny w postaci wyeliminowania w obrotu prawnego decyzji z dnia [...] r. Ponownie rozpatrując niniejszą sprawę organ decyzją z dnia [...] r.: 1) utrzymał w mocy wskazaną decyzję z dnia [...] r. w zakresie odmowy wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia składek za pracowników w części finansowanej przez pracowników za okres od marca 2001r. do września 2004 r., z wyłączeniem odsetek od składek za pracowników w części finansowanej przez pracowników, 2) umorzył postępowanie w zakresie umorzenia odsetek od składek za pracowników w części finansowanej przez pracowników za okres od marca 2001r. do września 2004 r., z uwagi na rozstrzygnięcie tej kwestii w decyzji z dnia [...] r., 3) uchylił zaskarżoną decyzję z dnia [...] r. w części dotyczącej odmowy wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia składek za pracowników w części finansowanej przez pracodawcę i w tym zakresie umorzył postepowanie, z uwagi na rozstrzygnięcie tej kwestii w decyzji z dnia [...] r. W świetle powyższego nie można zgodzić się ze stroną, że organ niezasadnie odmówił wszczęcia postępowania w przedmiocie umorzenia należności z tytułu składek na ubezpieczenie za pracowników w części finansowanej przez pracowników za okres od marca 2001 r. do września 2004 r. i że w tej części zaskarżona decyzja powinna być uchylona. Z treści art. 30 u.s.u.s. jednoznacznie wynika, że przedsiębiorca nie może skutecznie ubiegać się o umorzenie składek na ubezpieczenie pracowników finansowanych przez nich samych. Wprowadzenie przez ustawodawcę regulacji, o której mowa w art. 30 u.s.u.s. oznacza, że - jak to stwierdził NSA w wyroku z dnia 22 maja 2014 r., II GSK 461/13 - możliwość umarzania składek finansowanych przez ubezpieczonych niebędących płatnikami została bezwzględnie wyłączona. Płatnikowi składek w ogóle nie przysługuje prawo domagania się ich umorzenia, gdyż to nie on, a ubezpieczony poniósł rzeczywisty ciężar finansowy tych składek. Płatnik jest jedynie pośrednikiem, który odprowadza składki do Inne, a zatrzymanie tych składek lub rozporządzenie nimi stanowi w istocie naruszenie przepisów ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych (por. wyrok WSA w Łodzi z dnia 22 marca 2018 r., III SA/Łd 52/2018). Nie można więc w ogóle rozpoznać w tym zakresie wniosku o umorzenie należności. Organ zobligowany był zatem do wydania decyzji odmawiającej wszczęcia postępowania w tym zakresie w oparciu art. 61a § 1 k.p.a. i to uczynił. W rezultacie nie było również podstaw prawnych, aby w odniesieniu do składek na ubezpieczenie za pracowników w części finansowanej przez pracowników organ badał, czy uległy one przedawnieniu i w przypadku stwierdzenia ich wygaśnięcia, umorzył postępowanie w oparciu o art. 105 § 1 k.p.a. Tym samym bezzasadny jest też podniesiony w skardze zarzut naruszenia art. 24 ust. 4 i 5 u.s.u.s. i pomięcia wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 8 października 2013 r., SK 40/12, czy zarzut naruszenia art. 31 u.s.u.s. w zw. z art. 59 § 1 O.p. Wskazanych przepisów organ w ogóle nie stosował. Ponadto zasadnie organ w zaskarżonej decyzji nie orzekał w kwestii umorzenia odsetek za zwłokę od składek finansowanych przez pracowników oraz w kwestii umorzenia należności z tytułu składek finansowanych przez płatnika za pracowników, gdyż rozstrzygnięcia w tym zakresie zawiera wskazana decyzja z dnia [...] r. Sąd nie znalazł też jakichkolwiek podstaw do wystąpienia do Trybunału Konstytucyjnego z pytaniem o treści wskazanej w skardze i z tych względów wniosek ten oddalił. Mając powyższe na uwadze, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sad oddalił skargę. H. Adamczewska – Wasilewicz L. Kleczkowski M. Łent