I SA/Bd 877/24
WyrokWSA w Bydgoszczy2025-03-04
Skład orzekający: Leszek Kleczkowski, Tomasz Wójcik, Joanna Ziołek
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy skarga na czynność egzekucyjną może obejmować zarzuty dotyczące zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, w tym kwestię wymagalności należności, gdy wnioski o rozłożenie ich na raty nie zostały jeszcze merytorycznie rozpatrzone przez organ rentowy?Ratio decidendi
Skarga na czynność egzekucyjną, zgodnie z art. 54 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, służy do kwestionowania konkretnej czynności egzekucyjnej pod kątem jej zgodności z prawem lub zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Nie jest ona środkiem do kwestionowania zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego ani oceny prawidłowości jego prowadzenia, w tym kwestii wymagalności należności, które powinny być podnoszone w ramach zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym.Stan faktyczny
Spółka złożyła skargę na czynność egzekucyjną polegającą na zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego, kwestionując wymagalność należności z uwagi na nierozpatrzone wnioski o rozłożenie ich na raty oraz zarzucając zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego. Organ egzekucyjny oraz organ odwoławczy (Dyrektor Izby Administracji Skarbowej) oddaliły skargę, wskazując, że zarzuty dotyczące wymagalności należności powinny być podnoszone w ramach zarzutów w postępowaniu egzekucyjnym, a nie skargi na czynność egzekucyjną. Spółka wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, podtrzymując swoje zarzuty i wnosząc o przeprowadzenie dowodów z szeregu dokumentów.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Leszek Kleczkowski Sędziowie sędzia WSA Tomasz Wójcik asesor WSA Joanna Ziołek (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 4 marca 2025 r. sprawy ze skargi spółki M. spółka z o.o. w T. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Bydgoszczy z dnia 22 listopada 2024 r. nr 0401-IEE1.7113.42.2024.3 w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną oddala skargę
Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w T. prowadzi postępowanie egzekucyjne z majątku M. M. (dalej także jako: "Skarżąca", "Spółka") na podstawie tytułów wykonawczych z [...] maja 2023 r. o numerach od [...] do [...], obejmujących należności z tytułu składek na ubezpieczenia społeczne, na ubezpieczenie zdrowotne, Fundusz Pracy i Fundusz Solidarnościowy oraz Fundusz Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych za miesiące od stycznia do marca 2023 r. Odpisy tytułów wykonawczych doręczono Spółce [...] czerwca 2023 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z [...] stycznia 2024 r. oddalił skargę Spółki na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z [...] października 2023 r. w przedmiocie zarzutów wniesionych w postępowaniu egzekucyjnym.
Z uwagi na powyższe, organ egzekucyjny postanowieniem z [...] lipca 2024 r. podjął zawieszone postępowanie egzekucyjne prowadzone na podstawie ww. tytułów wykonawczych.
Zawiadomieniami z [...] lipca 2024 r. zajęto wierzytelność z rachunku bankowego w Banku [...] S.A. Zostały one doręczone Spółce [...] lipca 2024 r.
W odpowiedzi na zajęcie dłużnik zajętej wierzytelności pismami z [...] lipca 2024 r. poinformował o przeszkodzie w realizacji zajęcia z powodu braku środków pieniężnych na rachunku [...] sp. z o.o.
W reakcji na powyższe zajęcie, pismem z [...] lipca 2024 r. Skarżąca złożyła do Dyrektora Oddziału ZUS w T. skargę na czynności egzekucyjne. Wskazała, że dokonane zajęcia są sprzeczne z prawem, ponieważ należności składkowe objęte zawiadomieniami nie stały się wymagalne, gdyż Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T. nie rozpatrzył merytorycznie złożonych przez Spółkę wniosków o rozłożenie na raty należności. W ramach dokonanej czynności egzekucyjnej zastosowano zbyt uciążliwy środek egzekucyjny, który utrudnia prowadzenie działalności gospodarczej, w tym regulowanie należności składkowych, podatkowych i wynagrodzeń za pracę.
Postanowieniem z [...] sierpnia 2024 r. r. Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w T. oddalił skargę na czynności egzekucyjne zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego dokonane zawiadomieniami o zajęciu z [...] lipca 2024 r., odnosząc się do wszystkich podniesionych przez Skarżącą kwestii. Postanowienie to zostało doręczone [...] sierpnia 2024 r.
Na postanowienie organu egzekucyjnego z [...] sierpnia 2024 r. oddalające skargę na czynność egzekucyjną, pismem z [...] sierpnia 2024 r. Skarżąca złożyła zażalenie do Dyrektora Izby Administracji Skarbowej. Spółka zarzuciła brak rozpoznania zarzutów podniesionych w skardze na czynności egzekucyjne oraz brak możliwości prowadzenia postępowania egzekucyjnego z uwagi na brak ostatecznego rozstrzygnięcia w sprawie zarzutów.
Postanowieniem z dnia [...] listopada 2024 r. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
W uzasadnieniu organ wskazując na treść art. 54 § 1 i 3 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz.U. z 2023 r. poz. 2505 ze zm.; dalej także jako: "u.p.e.a.") podał, że Spółka złożyła skargę na czynność egzekucyjną zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w Banku [...] S.A., dokonaną na podstawie zawiadomień o zajęciu z [...] lipca 2024 roku o numerach od [...] do nr [...]. Organ stwierdził, że nie wskazano w niej wad dokonanej czynności egzekucyjnej, a tylko w takim właśnie zakresie organ egzekucyjny zobligowany był do oceny czynności egzekucyjnej zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w zaskarżonym postanowieniu. Powołane przez Spółkę argumenty, które nie odnoszą się do skargi na wyżej wymienioną czynność egzekucyjną i naruszeń przepisów związanych z dokonaniem tej czynności, były przedmiotem rozpoznania w postępowaniu prowadzonym w przedmiocie zgłoszonych przez Stronę zarzutów. Skarga na czynność egzekucyjną oraz zarzuty to odrębne środki prawne, co oznacza, że w ramach skargi nie można podnosić okoliczności stanowiących podstawy do wniesienia zarzutów, czy wniosku o umorzenie postępowania. Z akt sprawy wynika, że zgodnie z art. 7 § 1 u.p.e.a. został zastosowany jeden ze środków egzekucyjnych określonych w art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a., tj. egzekucja z rachunku bankowego. Stosując przedmiotowy środek organ egzekucyjny podjął czynności zgodnie z procedurą określoną w art. 80 u.p.e.a. W ocenie organu, dokonane czynności są prawidłowe, zajęcia odpowiadają wszystkim wymogom formalnym określonym w przepisach u.p.e.a., w tym także zawierają wszystkie elementy wymienione w art. 67 § 2 i § 2a u.p.e.a.
Odpowiadając na zarzut zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego organ podał, że organ egzekucyjny dokonał zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, a zatem zastosował jeden z mniej uciążliwych środków, realizując zasadę celowości opisaną w art. 7 § 2 u.p.e.a. Skarżąca przy tym nie wskazała środka egzekucyjnego, który umożliwiałby skuteczną egzekucję, a który byłby jednocześnie mniej uciążliwy.
Odnosząc się do pozostałych kwestii podnoszonych w zażaleniu organ podał, że wniosek o umorzenie postępowania egzekucyjnego był przedmiotem odrębnego postępowania zakończonego wydaniem przez Dyrektora Oddziału ZUS w T. postanowienia z [...] lipca 2023 r. odmawiającego umorzenia postępowania egzekucyjnego prowadzonego na podstawie tytułów wykonawczych o nr [...] do [...]. Wskutek wniesionego przez Spółkę zażalenia rozstrzygnięcie to zostało utrzymane w mocy przez Dyrektora Izby Administracji Skarbowej postanowieniem z dnia [...] sierpnia 2023 r. Organ ponadto stwierdził, że wszelkie wątpliwości dotyczące prawidłowego rozliczania dokonanych przez Spółkę wpłat kierować należy do wierzyciela (Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddział w T.), który zobowiązany jest do poboru składek i ich rozliczania. W trybie skargi na czynność egzekucyjną organ nie ocenia prawidłowości rozliczenia wpłat dokonanych przez Spółkę.
W zakresie argumentacji Spółki dotyczącej złożenia wniosku o rozłożenie na raty spłaty należności składkowych organ stwierdził, że samo złożenie wniosku o rozłożenie zaległości na raty nie wyklucza możliwości wystawienia tytułów wykonawczych i wszczęcia na ich podstawie postępowania egzekucyjnego, a w konsekwencji nie oznacza niedopuszczalności egzekucji. Dopiero wydanie pozytywnego rozstrzygnięcia w przedmiocie wniosku o rozłożenie na raty sprawia, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego byłoby niedopuszczalne, a gdy postępowanie egzekucyjne jest w toku wywiera skutek w postaci jego zawieszenia, na podstawie art. 56 § 1 pkt 1 u.p.e.a. W przedmiotowej sprawie nie doszło do zastosowania ulgi w spłacie zobowiązania.
Organ dodatkowo podał, że z uwagi na złożone przez Skarżącą zarzuty, organ egzekucyjny postanowieniami z dnia [...] czerwca 2023 r. zawiesił prowadzone postępowanie egzekucyjne. Postanowieniem z [...] lipca 2023 r. ZUS Oddział w T. oddalił zarzuty w całości. Wskutek wniesionego zażalenia, ZUS działając w imieniu Prezesa ZUS, postanowieniem z [...] października 2023 r. utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie. Postanowienie wydane w drugiej instancji jest ostateczne w administracyjnym toku instancji. Wniesioną skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, wyrokiem z 30 stycznia 2024 r., sygn. akt I SA/Bd 670/23 Sąd oddalił, jednak wyrok ten jest nieprawomocny.
W związku z powyższym organ egzekucyjny uprawniony był do podjęcia zawieszonego postępowania egzekucyjnego oraz prowadzenia dalszych czynności egzekucyjnych. Organ stwierdził, że wobec prawidłowo przeprowadzonych czynności egzekucyjnych zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego oraz braku podstaw do uznania zarzutu zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, skargę Spółki na czynność egzekucyjną należało oddalić.
W skardze do tut. Sądu Spółka wniosła o uchylenie zaskarżonego postanowienia i zwolnienie spod zajęcia rachunku bankowego. Przedmiotowe postanowienie zaskarżyła w całości zarzucając:
- brak podstaw do utrzymania w mocy zaskarżonego postanowienia o odmowie uchylenia czynności egzekucyjnej,
- brak przeprowadzenia zawnioskowanych w sprawie dowodów z dokumentów,
- brak merytorycznego rozpoznania zgłoszonych zarzutów, przede wszystkim w zakresie braku rozpoznania wniosku o rozłożenie należności składkowych na raty, niewłaściwego przyporządkowania potwierdzeń zapłaty składek ZUS za kwiecień 2022 r. i za sierpień 2022 r., braku podstaw do rozwiązania umów ratalnych, braku rozliczenia wpłaty kwoty [...]zł tytułem odsetek wyliczonych na [...] grudnia 2021 r. z tytułu spłaty układu ratalnego za okres od 01/2020 do 08/2020.
Spółka wniosła także o przeprowadzenie dowodów ze wskazanych w skardze dokumentów, tj.:
– dokumentów zgromadzonych w aktach spraw prowadzonych przez Sąd Okręgowy w T. pod sygn. akt [...] (dot. składek za od 02/2021 r. do 06/2022 r.), [...] (dot. składek za 01/2023 r.), [...] (dot. składek za 12/2022 r.), [...] (dot. składek za 11/2022 r.), [...] (dot. składek za 10/2023 r.), [...] (dot. składek za 09/2022 r.), [...] r. (dot. składek za 3/2023 r.), [...] (dot. składek za 2/2023 r.), [...] (dot. składek za 04/2023 r.), [...] - wnosząc o zobowiązanie Sądu Okręgowego w T. o przekazanie akt tych spraw Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy celem rozpoznania niniejszej skargi,
- orzeczeń wydanych przez Sąd Okręgowy w B. w sprawach [...] (z [...].06.2023 r.), [...] (z [...].06.2023 r. – dot. składek za 1/2023 r.), [...] (z [...].06.2023 r. - dot. składek za 3/2023 r.), [...] (z [...].07.2023 r.), [...] (z [...].08.2023 r.), [...] (z [...].09.2023 r.), [...] (z [...].11.2023 r.), [...] r. (z [...].12.2023 r.), [...] (z [...].01.2024 r.), [...] (z [...].01.2024 r.), [...] (z [...].02.2024 r.), [...] (z [...].03.2024 r.), [...] (z [...].05.2024 r.) – w aktach sprawy,
- wniosków o rozłożenie na raty należności składkowych za okresy objęte ww. tytułami wykonawczymi - w aktach ZUS,
- odpowiedzi ZUS na wnioski o rozłożenie należności składkowych na raty za okresy objęte ww. tytułami wykonawczymi bez uzasadnienia i bez zachowania właściwej formy prawnej - w aktach ZUS,
- układów ratalnych o numerach [...] - w aktach ZUS,
- wniosków o rozłożenie na raty należności składkowych złożonych przez spółkę poza okresami wskazanymi w treści ww. tytułów wykonawczych począwszy od 2020 r. – w aktach ZUS,
- odpowiedzi ZUS na wnioski o rozłożenie na raty należności składkowych bez uzasadnienia i bez zachowania właściwej formy prawnej poza okresami wskazanymi w treści ww. tytułów wykonawczych począwszy od 2020 r. - w aktach ZUS,
- deklaracji ZUS dotyczących składek za okresy wskazane w treści ww. tytułów wykonawczych – w aktach ZUS, w tym deklaracji za kwiecień i sierpień 2022 r.,
- pisma Spółki z [...].12.2021 r. - w aktach ZUS,
- pisma ZUS z dnia [...].05.2022 r. - w aktach ZUS,
- pisma Spółki z dnia [...].06.2022 r. - w aktach ZUS,
- pisma ZUS z dnia [...].06.2022 r. - w aktach ZUS,
- ponaglenia Spółki z dnia [...].07.2022 r. - w aktach ZUS,
- pisma ZUS z [...].07.2022 r. - w aktach ZUS,
- pisma ZUS z dnia [...].08.2022 r. (x2) - w aktach ZUS,
- pisma Spółki z dnia [...].08.2022 r. - w aktach ZUS,
- pisma ZUS z dnia [...].09.2022 r. - w aktach ZUS,
- pism Spółki: odpowiedzi na pisma ZUS o negatywnym "rozpoznaniu" wniosków o rozłożenie na raty należności składkowych i pism ZUS odpowiadające na te pisma Spółki - w aktach ZUS,
- potwierdzeń wpłat należności składkowych przez Spółkę począwszy od 2020 r. do chwili obecnej, w tym za kwiecień (dnia [...].07.2022 r.) i sierpień 2022 r. (dnia [...].10.2022 r.), które załączono do zażalenia z dnia [...].04.2023 r. w analogicznej sprawie - w aktach ZUS,
- upomnień dotyczących ww. tytułów wykonawczych - w aktach ZUS,
- pisma Spółki z dnia [...].01.2023 r. - w aktach ZUS,
- potwierdzenia wysłania elektronicznie korespondencji przez Spółkę do ZUS, decyzji ZUS z dnia [...].11.2020 r., pisma ZUS z dnia [...].12.2021 r., pisma ZUS z dnia [...].12.2021 r., wniosku o odstąpienie od zabezpieczenia z dnia [...].12.2021 r. - dokumenty dotyczące kwestii odsetek na kwotę [...]zł – w aktach ZUS,
- ponaglenia Spółki z dnia [...].07.2022 r., które nie zostało przekazane do Prezesa ZUS - w aktach ZUS.
W uzasadnieniu skargi skarżąca przedstawiła argumentację wspierającą podniesione zarzuty. Skarżąca podniosła, że brak rozpoznania przez ZUS do chwili obecnej wniosków Spółki o rozłożenie na raty skutkuje tym, że brak jest podstaw do wystawienia tytułów wykonawczych przeciwko Spółce za jakikolwiek okres oraz do wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego przeciwko Spółce za jakikolwiek okres. W ocenie Skarżącej, należności składkowe objęte tytułami wykonawczymi nie stały się wymagalne, ponieważ do dnia dzisiejszego, z przyczyn całkowicie niezależnych od Spółki, organ rentowy nie wydał decyzji odmawiającej rozłożenia na raty należności składkowych pomimo tego, że Spółka przed upływem terminu płatności składek za każdy z okresów złożyła skutecznie wniosek o rozłożenie tych należności na raty. To z kolei spowodowało, że nie było prawnej możliwości wystawienia tytułów wykonawczych a następnie wszczęcia postępowania egzekucyjnego. Bierna postawa organu rentowego nie może obciążać Spółki, a tym samym nie może prowadzić do wydania tytułu wykonawczego i następnie do wdrożenia postępowania egzekucyjnego.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie podtrzymując argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje.
Rozpoznanie niniejszej sprawy nastąpiło na posiedzeniu niejawnym, w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 3 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935; dalej także jako: "p.p.s.a."). Na podstawie tego przepisu, sąd może rozpoznać sprawę w trybie uproszczonym, gdy przedmiotem skargi jest postanowienie wydane w postępowaniu administracyjnym, na które służy zażalenie albo kończące postępowanie, a także postanowienie rozstrzygające sprawę co do istoty oraz postanowienie wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które służy zażalenie. W kontrolowanej sprawie zaistniała przesłanka do rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym. Przedmiot skargi kwalifikował sprawę do kategorii, o jakich mowa w art. 119 pkt 3 p.p.s.a. Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym, na podstawie tego przepisu, jest niezależne od woli stron (por. wyrok NSA z dnia 11 czerwca 2019 r., sygn. akt II OSK 1867/17). Natomiast zgodnie z art. 120 p.p.s.a. w trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawy na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów.
Stosownie do art. 3 § 2 pkt 3 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na postanowienia wydane w postępowaniu egzekucyjnym i zabezpieczającym, na które przysługuje zażalenie. Z p.p.s.a. wynika, że zaskarżone postanowienie podlega uchyleniu wtedy, gdy sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania lub inne naruszenie przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 p.p.s.a.). W razie zaś stwierdzenia, że zaskarżone postanowienie odpowiada prawu, sąd oddala skargę w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika z kolei, że Sąd badając legalność zaskarżonego aktu nie jest związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonując kontroli zaskarżonego postanowienia w świetle wskazanych wyżej przepisów Sąd uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie.
Skarga dotyczy postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej, utrzymującego w mocy postanowienie oddalające skargę na zastosowany przez organ egzekucyjny środek egzekucyjny w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego Skarżącej w Banku [...] S.A.
Zgodnie z art. 54 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego. Podstawą skargi jest: 1) dokonanie czynności egzekucyjnej z naruszeniem ustawy; 2) zastosowanie zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano czynności egzekucyjnej. Skarga na czynność egzekucyjną określa zaskarżoną czynność egzekucyjną, zakres żądania i jego uzasadnienie (art. 54 § 2 u.p.e.a.). Skargę na czynność egzekucyjną wnosi się do organu egzekucyjnego, który dokonał tej czynności, nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zobowiązanemu odpisu dokumentu stanowiącego podstawę dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej (art. 54 § 3 u.p.e.a.). Wniesienie skargi na czynność egzekucyjną nie wstrzymuje dalszej realizacji środka egzekucyjnego, w ramach którego dokonano zaskarżonej czynności egzekucyjnej. W uzasadnionych przypadkach organ egzekucyjny może wstrzymać dalszą realizację tego środka egzekucyjnego do dnia, w którym postanowienie w sprawie skargi na czynność egzekucyjną stanie się ostateczne (art. 54 § 7 u.p.e.a.).
Skład orzekający w pełni podziela stanowisko i argumentację zawartą w wyroku tutejszego Sądu z dnia 6 grudnia 2023 r., sygn. akt I SA/Bd 552/23, w którym rozpoznawana była skarga skarżącej Spółki w podobnej sprawie, dotyczącej skargi na czynność egzekucyjną organu egzekucyjnego zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego. Z uwagi na istotne podobieństwo tych spraw, Sąd w dalszej części przywoła argumentację zawartą w podanym wyroku.
Należy zatem wskazać, że postępowanie wszczęte skargą na czynności egzekucyjne stanowi jedynie fragment postępowania egzekucyjnego i nie prowadzi do kontroli całego postępowania egzekucyjnego. W postępowaniu zainicjowanym taką skargą ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej. W ramach skargi na czynności egzekucyjne można podnosić wyłącznie kwestie formalnoprawne, odnoszące się do prawidłowości postępowania organu egzekucyjnego, w kontekście przepisów regulujących sposób i formę dokonania tych czynności. W postępowaniu tym nie orzeka się o zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego ani też nie ocenia prawidłowości jego prowadzenia. Istotne jest natomiast zbadanie zgodności z prawem oraz prawidłowości dokonania zaskarżonej czynności egzekucyjnej, w tym tego, czy zastosowany środek egzekucyjny jest dopuszczalny w świetle przepisów u.p.e.a. Nie jest to więc uniwersalny środek ochrony prawnej, za pomocą którego zobowiązany mógłby kwestionować wszelkie czynności oraz zdarzenia mające miejsce w toku postępowania egzekucyjnego. Jak trafnie podnosi się w judykaturze oraz w piśmiennictwie, skarga na czynności egzekucyjne ma charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia. W związku z tym, jeżeli przewidziany jest inny środek ochrony prawnej, taki jak zarzuty czy też zażalenie, to wykluczone jest kwestionowanie określonych okoliczności sprawy za pomocą skargi z art. 54 § 1 u.p.e.a. (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego: z 17 maja 2022 r., sygn. akt III FSK 583/21; z 4 listopada 2021 r., sygn. akt III FSK 112/21; P. M. Przybysz [w:] Postępowanie egzekucyjne w administracji. Komentarz, LEX/el. 2023, art. 54.). Skarga na czynności egzekucyjne nie jest środkiem prawnym umożliwiającym kwestionowanie całokształtu postępowania egzekucyjnego oraz podstaw jego prowadzenia.
Przepis art. 7 § 1 i 2 u.p.e.a. stanowi, że organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne przewidziane w ustawie. Organ egzekucyjny stosuje środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku, a spośród kilku takich środków - środki najmniej uciążliwe dla zobowiązanego.
W niniejszej sprawie organ egzekucyjny zastosował środek egzekucyjny przewidziany w art. 1a pkt 12 lit. a) tiret czwarte u.p.e.a., tj. egzekucję z rachunku bankowego. Zgodnie z art. 80 § 1 u.p.e.a. organ egzekucyjny dokonuje zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego przez przesłanie do banku zawiadomienia o zajęciu wierzytelności pieniężnej zobowiązanego z rachunku bankowego do wysokości egzekwowanej należności pieniężnej wraz z odsetkami z tytułu niezapłacenia w terminie dochodzonej wierzytelności oraz kosztami egzekucyjnymi. Organ egzekucyjny jednocześnie wzywa bank, aby bez zgody organu egzekucyjnego nie dokonywał wypłat z rachunku bankowego do wysokości zajętej wierzytelności, lecz niezwłocznie: 1) po upływie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zajęciu przekazał zajętą kwotę organowi egzekucyjnemu na pokrycie egzekwowanej należności pieniężnej, odsetek z tytułu niezapłacenia jej w terminie, kosztów upomnienia i kosztów egzekucyjnych; 2) nie później niż w terminie 7 dni od dnia doręczenia zawiadomienia o zajęciu zawiadomił organ egzekucyjny o przeszkodzie w dokonaniu wpłaty, w tym również o nieprowadzeniu rachunku bankowego zobowiązanego; 3) po powstaniu wierzytelności, jeżeli jej wysokość przekracza kwotę wolną od egzekucji, a zajęta kwota nie wystarcza na zaspokojenie egzekwowanych należności pieniężnych, zawiadomił o zbiegu egzekucji.
W niniejszej sprawie Dyrektor Oddziału Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w T., w celu wyegzekwowania należności objętych tytułami wykonawczymi, dokonał - zgodnie z wymogiem określonym w art. 80 § 1 u.p.e.a. - zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego zawiadomieniami z [...] lipca 2024 r. o numerach od [...] do [...] w Banku [...] S.A. Powyższe zawiadomienia o zajęciu doręczono Skarżącej [...] lipca 2024 r. Odpisy tytułów wykonawczych doręczono Skarżącej [...] czerwca 2023 r. Do zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego organ egzekucyjny zastosował formularz "Zawiadomienie o zajęciu wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego na poczet należności pieniężnej, o której mowa w art. 62b ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. – Prawo bankowe, lub innych należności pieniężnych", który zawiera elementy określone w art. 67 § 2 u.p.e.a., z uwzględnieniem art. 67 § 2a u.p.e.a. W rezultacie, czynność egzekucyjna została przeprowadzona zgodnie z obowiązującymi przepisami. Należy stwierdzić także, że organ egzekucyjny zastosował, przewidziany prawem środek egzekucyjny, spełniając przy tym wymogi formalnoprawne. W konsekwencji, brak było podstaw do uwzględnienia skargi na czynność egzekucyjną. Przedstawione okoliczności faktyczne uzasadniają ocenę co do słuszności oddalenia przez organ egzekucyjny skargi w tym przedmiocie.
Natomiast, odnośnie stanowiska Skarżącej dotyczącego zastosowania zbyt uciążliwego środka egzekucyjnego należy wskazać, że jak wynika z art. 7 § 2 u.p.e.a., jedną z zasad w postępowaniu egzekucyjnym w administracji jest stosowanie środka egzekucyjnego najmniej uciążliwego dla zobowiązanego. Należy podkreślić, iż przepisy ustawy nie wskazują, który z dopuszczonych w postępowaniu egzekucyjnym środków egzekucyjnych jest najmniej uciążliwy. Wybór ustawodawca pozostawił organom egzekucyjnym, czyniąc jedynie zastrzeżenie, by stosować środki egzekucyjne, które prowadzą bezpośrednio do wykonania obowiązku. Organy egzekucyjne winny zatem przy wyborze odpowiedniego środka egzekucyjnego kierować się z jednej strony jego jak najmniejszą dolegliwością, a z drugiej – efektywnością. W istocie więc, wybór będzie zależał od okoliczności konkretnej sprawy, w tym również, od możliwości wyboru środka. Z natury rzeczy, przymusowe dochodzenie wykonania obowiązków przez zobowiązanego wiązać się będzie z koniecznością znoszenia dokuczliwych skutków toczącego się postępowania egzekucyjnego. Odnośnie oceny stopnia uciążliwości zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego, Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 9 lutego 2023 r., sygn. akt III FSK 1635/21, stwierdził, że egzekucja z rachunku bankowego jest jednym z łagodniejszych i najczęściej stosowanych środków egzekucyjnych. W przypadku prowadzenia takiej egzekucji strona zostaje ograniczona w prawie udzielania zleceń i rozliczeń pieniężnych, i to jedynie do wysokości należności podlegających egzekucji, natomiast rachunek pozostaje otwarty, a strona może dysponować swobodnie nadwyżką ponad zajętą kwotę.
Na uwagę zasługują także formułowane w piśmiennictwie poglądy, że "Kolejność, w jakiej ustawa wylicza środki egzekucji, ma znaczenie w przypadku egzekucji należności pieniężnych, są one bowiem uszeregowane od najłagodniejszego do najbardziej dolegliwego (art. 1a pkt 12 lit. a u.p.e.a.). Tym samym, powinny być stosowane w takiej kolejności - zgodnie z zasadą stosowania najłagodniejszego środka prowadzącego bezpośrednio do wykonania obowiązku" (tak D. R. Kijowski, E. Cisowska-Sakrajda, W. Grześkiewicz [w:] M. Faryna, C. Kulesza, W. Łuczaj, P. Pietrasz, J. Radwanowicz-Wanczewska, P. Starzyński, R. Suwaj, D. R. Kijowski, E. Cisowska-Sakrajda, W. Grześkiewicz, Ustawa o postępowaniu egzekucyjnym w administracji. Komentarz, wyd. II, Warszawa 2015, art. 1a).
W skardze Spółka podnosi, że zastosowany środek egzekucyjny jest zbyt uciążliwy, ponieważ utrudnia prowadzenie działalności gospodarczej. Do tego, wszczęcie postępowania egzekucyjnego niezasadnie naraża Spółkę na koszty egzekucyjne a także narusza dobre imię Spółki. Odnosząc się do podanych argumentów zauważyć trzeba, że względem Skarżącej, wbrew jej stanowisku, zastosowano w istocie najmniej uciążliwy środek egzekucyjny. Skarżąca podnosząc taki zarzut nie wskazała innych, mniej jej zdaniem uciążliwych środków egzekucyjnych, które prowadziłyby bezpośrednio do wykonania dochodzonego obowiązku. To skłania do wniosku, że organ zastosował środek najmniej uciążliwy, tym bardziej, że według dłużnika zajętej wierzytelności zajęcia nie mogły zostać zrealizowane ze względu na zerowe saldo zajętych rachunków (k. 39 – 41 akt administracyjnych). Niewątpliwie, to w interesie Skarżącej leżało wskazanie alternatywnych sposobów prowadzących do zaspokojenia wierzyciela. W ocenie Sądu, potwierdza to stanowisko organu, o braku zasadności argumentacji Spółki także w tym przedmiocie. Skarżąca podnosząc argument o utrudnieniu prowadzenia działalności gospodarczej nie dostrzega, że zastosowanie tego środka egzekucyjnego jest konsekwencją istnienia zaległości w opłacaniu należności. Rację wobec tego przyznać należy organom, że w sprawie brak było podstaw do rozpatrywania zastosowanego środka w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego w kategoriach zbyt uciążliwego w sytuacji, gdy Skarżąca nie wskazała innego środka spełniającego cele egzekucji. O tym, czy środek egzekucyjny jest "zbyt" uciążliwy decydują okoliczności konkretnej sprawy i nie może o tym świadczyć sam fakt utrudnień w prowadzeniu działalności gospodarczej na skutek zajęcia.
Analiza treści podniesionych w złożonej do Sądu skardze zarzutów i użytej na ich poparcie argumentów prowadzi do wniosku, że wykraczają one poza ramy postępowania wszczętego w trybie art. 54 u.p.e.a., tj. skargi na czynności egzekucyjne. Skarżąca kwestionuje bowiem samą możliwość prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Zwraca uwagę na brak możliwości wszczęcia postępowania egzekucyjnego podnosząc, że należności składkowe objęte przedmiotowymi tytułami wykonawczymi nie stały się wymagalne. Przytoczona na poparcie tych twierdzeń argumentacja zmierza do wykazania, że złożone przez Spółkę wnioski o rozłożenie należności składkowych na raty nie zostały rozpatrzone. Tak sformułowane zarzuty można jednak podnosić w sprawie, której przedmiotem jest rozstrzygnięcie w przedmiocie wniesionych zarzutów w sprawie egzekucji administracyjnej. Rozpoznanie ich w ramach skargi na czynności egzekucyjne, byłoby więc obejściem prawa i naruszałoby zasadę niekonkurencyjności środków zaskarżenia. Także okoliczności odnoszące się do zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego nie mogą stanowić przedmiotu badania w sprawie ze skargi na czynność egzekucyjną bowiem jak wyżej wskazano, w postępowaniu wszczętym skargą na czynność egzekucyjną, ocenie podlega prawidłowość dokonanej czynności egzekucyjnej, a nie działania będące podstawą egzekucji. W postępowaniu tym nie bada się więc zasadności wszczęcia postępowania egzekucyjnego, nie ocenia się też prawidłowości jego prowadzenia. Ocenie podlegają wyłącznie konkretne czynności egzekucyjne. Mając na uwadze to, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, zarzuty podniesione w skardze, które wykraczają poza granice postępowania w sprawie skargi na czynność egzekucyjną, nie mogły stanowić przedmiotu rozważań w niniejszym postępowaniu sądowoadministracyjnym.
W związku z powyższym za nieuzasadniony uznać należało również zarzut skargi dotyczący nie przeprowadzenia zawnioskowanych w sprawie dowodów z dokumentów. Skoro bowiem rozpoznając skargę na czynność egzekucyjną organ ocenia wyłącznie prawidłowość dokonanej czynności egzekucyjnej to wnioski dowodowe dotyczące działań będące podstawą egzekucji nie zasługiwały na uwzględnienie. W związku z powyższym Sąd za zasadne uznaje stanowisko organu odwoławczego zaprezentowane względem zgłoszonych wniosków dowodowych na str. 8 zaskarżonego postanowienia, iż "materiał dowodowy postępowania w sprawie rozłożenia na raty należności składkowych nie ma znaczenia dla oceny w trybie art. 54 § 1 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, prawidłowości przeprowadzonych czynności egzekucyjnych. Z uwagi na powyższe, dla rozstrzygnięcia tej sprawy, nie było konieczności przeprowadzenia dowodów we wnioskowanym zakresie".
Podsumowując w ocenie Sądu, zasadne jest stanowisko organu odwoławczego utrzymujące w mocy zaskarżone postanowienie w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną w postaci zajęcia wierzytelności z rachunku bankowego i wkładu oszczędnościowego.
Sąd nie znalazł podstaw do uwzględnienia wniosków dowodowych Spółki. Przepis art. 106 § 3 p.p.s.a. stanowi, że sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie. Skarżąca wniosła o przeprowadzenie dowodu z szeregu dokumentów, które w istocie miałyby zmierzać do poczynienia ustaleń faktycznych w sprawie, wykraczających poza przedmiot sprawy. Zasadą jest, że Sąd zgodnie z art. 133 § 1 p.p.s.a. orzeka na podstawie akt sprawy przedstawionych wraz z odpowiedzią na skargę. W niniejszej sprawie Sąd uznał, iż uwzględnienie wniosków dowodowych Skarżącej nie było niezbędne dla końcowego rozstrzygnięcia sprawy, albowiem dotychczas zgromadzony materiał dowodowy stwarzał Sądowi możliwość dokonania oceny legalności zaskarżonego postanowienia, w przedmiocie oddalenia skargi na czynność egzekucyjną.
Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.
Orzeczenia, których sygnatury przywołano w uzasadnieniu dostępne są na stronie internetowej orzeczeń sądów administracyjnych: http://orzeczenia.nsa.gov.pl
J. Ziołek L. Kleczkowski T. Wójcik
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 22.07.2026. · Źródło