III FSK 583/21

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Dominik Gajewski, Sędzia NSA Bogusław Dauter, Sędzia WSA (del.) Bogusław Woźniak (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 17 maja 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi kasacyjnej A.L. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 września 2018 r. sygn. akt I SA/Gl 611/18 w sprawie ze skargi A. L. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z dnia 20 marca 2018 r. nr [...] w przedmiocie skargi na czynności egzekucyjne 1. oddala skargę kasacyjną, 2. zasądza od A. L. na rzecz Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach kwotę 360 (trzysta sześćdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Zaskarżonym wyrokiem z 19 września 2018 r., sygn. akt I SA/Gl 611/18, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach oddalił skargę A.L. na postanowienie Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach z 20 marca 2018 r., nr 2401-IEE1.711.189.2018.2/LF/049259 w przedmiocie skargi na czynność egzekucyjną. Jako podstawę prawną rozstrzygnięcia Sąd I instancji wskazał art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2017 r., poz. 1369 ze zm.) – dalej jako: "P.p.s.a". Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniósł A.L. zaskarżając ten wyrok w całości. Na podstawie art. 174 pkt 2 P.p.s.a. wyrokowi zarzucił naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, a to: a) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 54 ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji (Dz. U. z 2017 r., poz. 1201 ze zm.) – dalej jako: "u.p.e.a." poprzez błędną wykładnię i uznanie, że niedopuszczalność zajęcia wierzytelności, gdy w sprawie podatkowej istniały uzasadnione podstawy do wstrzymania egzekucji, nie może stanowić podstawy do kwestionowania formalnej czynności egzekucyjnej prowadzącej do zastosowania środka egzekucyjnego i tym samym oddalenie skargi; b) art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 15 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2017 r., poz. 1257 ze zm.) – dalej jako: "K.p.a." poprzez pozbawienie skarżącego odwołania się od wadliwej czynności egzekucyjnej, od której nie przysługiwał inny środek zaskarżenia jak tylko skarga na czynności egzekucyjne w trybie art. 54 u.p.e.a. Mając powyższe na uwadze skarżący wniósł: 1) na zasadzie art. 185 § 1 P.p.s.a. o uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Gliwicach, 2) w razie stwierdzenia braku naruszeń przepisów postępowania mających wpływ na wynik sprawy na zasadzie art. 188 P.p.s.a. o uchylenie w całości zaskarżonego wyroku, rozpoznanie skargi i orzeczenie wyrokiem o uwzględnianiu skargi i uchyleniu w całości postanowienia Dyrektora Izby Administracji Skarbowej w Katowicach oraz uchylenie w całości poprzedzającego je postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w P. w przedmiocie oddalenia skargi na czynności egzekucyjne w postaci zajęcia wierzytelności z rachunków bankowych; 3) na zasadzie art. 176 § 2 P.p.s.a. o rozpoznanie sprawy na rozprawie w każdym przypadku; 4) na zasadzie art. 203 pkt 1 w zw. z art. 205 P.p.s.a. o zasądzenie od organu na rzecz skarżącego kosztów postępowania kasacyjnego w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Dyrektor Izby Administracji Skarbowej w Katowicach w odpowiedzi na skargę kasacyjną wniósł o jej oddalenie oraz o zasądzenie od skarżącego na rzecz organu zwrotu kosztów postępowania kasacyjnego. Przewodniczący Wydziału III Izby Finansowej zarządzeniem z 6 kwietnia 2022 r., działając na podstawie art. 15zzs4 ust. 3 w zw. z ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COVID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (Dz. U. z 2020 r. poz. 1842 ze zm.), z uwagi na konieczność jej rozpatrzenia bez zbędnej zwłoki po długim okresie oczekiwania spowodowanym ograniczeniami związanymi z sytuacją pandemiczną (skarga kasacyjna z 26 listopada 2018 r.) oraz brak możliwości technicznych przeprowadzenia w krótkim terminie rozprawy na odległość z jednoczesnym bezpośrednim przekazem obrazu i dźwięku, skierował sprawę na posiedzenie niejawne. Strony zostały o tym powiadomione oraz jednocześnie pouczone o możliwości uzupełnienia argumentacji podniesionej w skardze kasacyjnej i odpowiedzi na nią w odrębnym piśmie procesowym. Żadna ze stron z tej możliwości nie skorzystała, a nadto nie sprzeciwiono się skierowaniu rozpoznania sprawy na posiedzenie niejawne. Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje. Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw, zatem podlega oddaleniu. Zgodnie z treścią art. 54 § 1 u.p.e.a. zobowiązanemu przysługuje skarga na czynności egzekucyjne organu egzekucyjnego lub egzekutora oraz skarga na przewlekłość postępowania egzekucyjnego. Sąd I instancji prawidłowo wyłożył znaczenie powołanego przepisu podnosząc, że w postępowaniu wszczętym skargą na czynność egzekucyjną ocenie podlegają tylko zastrzeżenia odnoszące się do konkretnej czynności egzekucyjnej; w postępowaniu tym nie orzeka się o zasadności wszczęcia ani też nie ocenia się prawidłowości prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Z orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego wynika jednoznacznie, że określony w art. 54 § 1 u.p.e.a. środek ochrony prawnej zobowiązanego, jakim jest skarga na czynności egzekucyjne, stanowi samoistną instytucję postępowania egzekucyjnego. Ma bowiem charakter subsydiarny, komplementarny wobec innych środków prawnych i nie może mieć zastosowania do tych przypadków, w których przewidziano inne środki zaskarżenia, jak zarzuty, zażalenie, żądanie wyłączenia rzeczy lub prawa spod egzekucji, czy skargę do sądu powszechnego (wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 25 sierpnia 2020 r., sygn. akt II FSK 1324/18; dostępny podobnie jak pozostałe orzeczenia przywołane w ramach niniejszego uzasadnienia na stronie: www.orzeczenia.nsa.gov.pl). W postępowaniu skargowym, prowadzonym na podstawie art. 54 § 1 u.p.e.a., dopuszcza się zatem badanie jedynie tych czynności, które należą do kompetencji organu egzekucyjnego, a nie są objęte zakresem innego środka prawnego, w tym zarzutów na prowadzenie egzekucji administracyjnej, zaś sam proces badania obejmuje wyłącznie zgodność z prawem i prawidłowość dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych. W ramach postępowania prowadzonego na podstawie art. 54 u.p.e.a. kognicja organów nadzoru jest ograniczona, zgodnie ze wskazanym przepisem, wyłącznie do dokonanych przez organ egzekucyjny czynności egzekucyjnych (wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 24 kwietnia 2019 r. sygn. akt II FSK 1370/17; z 18 sierpnia 2015 r. sygn. akt II FSK 1688/13; z 2 kwietnia 2015 r. sygn. akt II FSK 778/13; z 24 października 2014 r. sygn. akt II GSK 1377/13). Wobec powyższego nie jest zasadny zarzut naruszenia art. 54 § 1 u.p.e.a. powiązany z odpowiednimi przepisami ustawy o postępowaniu przed sądami administracyjnymi poprzez jego błędną wykładnię. W ocenie Naczelnego Sądu Administracyjnego należy podkreślić, że skarga na czynności egzekucyjne nie jest środkiem prawnym, za pomocą którego zobowiązany mógłby kwestionować wszelkie czynności oraz zdarzenia mające miejsce w toku postępowania egzekucyjnego. W jej ramach można zatem podnosić kwestie formalnoprawne, które odnoszą się jedynie do prawidłowego przebiegu postępowania organu egzekucyjnego lub egzekutora, na podstawie przepisów regulujących sposób i formę dokonania tych czynności. Uwzględniając powyższe, Naczelny Sąd Administracyjny podziela pogląd wyrażony w wyroku Sądu pierwszej instancji, że okoliczności których dowodzi zobowiązany nie mogą być rozpatrywane w ramach postępowania prowadzonego w trybie art. 54 § 1 u.p.e.a., gdyż nie odnoszą się do kwestii formalnoprawnych związanych z realizacją (wykonywaniem) czynności egzekucyjnych (zajęciem wierzytelności z rachunków bankowych). W istocie zobowiązany na żadnym etapie postępowania nie kwestionował prawidłowości czynności egzekucyjnej w związku z którą wniesiona została skarga, o której stanowi art. 54 § 1 u.p.e.a. Istota podnoszonych przez stronę zarzutów sprowadza się do żądania wstrzymania czynności egzekucyjnych co ma być uzasadnione wniesieniem przez skarżącego zażalenia na postanowienie Naczelnika Urzędu Skarbowego o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji z 2 sierpnia 2016 r., nr PP/4213/44/2016. W tym obszarze Sąd I instancji prawidłowo wyjaśnił, że (1) rozważanie wstrzymania postępowania egzekucyjnego w sytuacji jego wcześniejszego zakończenia jest bezprzedmiotowe, postępowanie zostało zakończone 1 grudnia 2017 r., wobec całkowitego zaspokojenia wierzyciela, (2) wniesienie zażalenia na postanowienie o nadaniu rygoru natychmiastowej wykonalności nie wstrzymuje wykonania decyzji, o czym stanowi art. 239b § 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 1997 r. – Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2017 r., poz. 201 ze zm.). Pozbawiony jest podstaw zarzut naruszenia art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) oraz art. 151 P.p.s.a. w zw. z art. 15 K.p.a. Zgodnie z art. 15 K.p.a. postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne, chyba że przepis szczególny stanowi inaczej. Skarżącemu umknęło, że według art. 18 u.p.e.a. jeżeli przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, w postępowaniu egzekucyjnym mają odpowiednie zastosowanie przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 17 § 1 u.p.e.a. o ile przepisy niniejszej ustawy nie stanowią inaczej, rozstrzygnięcie i zajmowane przez organ egzekucyjny lub wierzyciela stanowisko w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego następuje w formie postanowienia. Na postanowienie to służy zażalenie, jeżeli niniejsza ustawa lub Kodeks postępowania administracyjnego tak stanowi. Zażalenie wnosi się do organu odwoławczego za pośrednictwem organu, który wydał zaskarżone postanowienie, w terminie 7 dni od dnia doręczenia lub ogłoszenia postanowienia. Zatem, zaskarżeniu zażaleniem podlegają akty, które łącznie spełniają następujące warunki:1) mają charakter postanowienia, 2) zawierają rozstrzygnięcie lub stanowisko organu egzekucyjnego lub wierzyciela w sprawach dotyczących postępowania egzekucyjnego, 3) możliwość wniesienia zażalenia wynika z przepisów u.p.e.a. lub k.p.a. Skarżący miał możliwość zaskarżenia wadliwej w jego ocenie czynności egzekucyjnej, rzecz jednak w tym, że skarżący oczekiwał poprzez wniesienie skargi, o której mowa w art. 54 § 1 u.p.e.a. wstrzymania postępowania egzekucyjnego, do czego wzmiankowana wyżej skarga nie służy. Mając powyższe na uwadze Naczelny Sąd Administracyjny na podstawie art. 184 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329) – dalej jako: "P.p.s.a." orzekł jak w sentencji. O kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 204 pkt 1, art. 205 § 2 oraz art. 209 ww. P.p.s.a. Bogusław Woźniak (spr.) Dominik Gajewski Bogusław Dauter