I SA/Bd 899/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Mirella Łent po rozpoznaniu w dniu 18 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku J. M. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi J. M. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od grudnia 2006 r. do marca 2009 r. postanawia: odmówić przyznania prawa pomocy W dniu 22 listopada 2012 r. do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wpłynął na urzędowym formularzu wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Wnioskodawca podał, że zamieszkuje z rodzicami, ale prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, którego dochód stanowi wynagrodzenie za pracę w kwocie 1.500 zł brutto. Strona płaci alimenty na rzecz dwóch synów w łącznej kwocie 780 zł. Koszty związane z utrzymaniem mieszkania, które wnioskodawca ponosi wynoszą 400 zł. Postanowieniem z dnia 02 stycznia 2013 r. referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy odmówił stronie przyznania prawa pomocy, albowiem skarżący nie wykazał, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z tego prawa. W złożonym sprzeciwie skarżący podał, że powodem nieprzedłożenia wyciągów z posiadanych rachunków bankowych był fakt, że ich nie posiada, albowiem wszystkich płatności dokonuje w obrocie gotówkowym. Odnosząc się do różnicy między wydatkami a dochodami strona wskazała, że koszty utrzymania są kosztami średnimi, w miesiącach kiedy są one niższe, skarżący odkłada kwotę na miesiące kiedy będą one wyższe. Dodatkowo skarżący podkreślił, że pozostaje na utrzymaniu rodziców. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270, dalej: p.p.s.a.), w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Pismem z dnia 28 stycznia 2013 r. strona wniosła sprzeciw od postanowienia referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 02 stycznia 2013 r., który nie został odrzucony przez Sąd, a zatem powyższe postanowienie utraciło moc. W świetle art. 199 p.p.s.a., zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Wyjątkiem od tej zasady jest instytucja prawa pomocy. Na podstawie art. 245 § 1 i 3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie częściowym - gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Jej wyjątkowy charakter powoduje, że prawo pomocy powinno być udzielane przede wszystkim osobom, których środki są bardzo ograniczone i zaspokajają tylko potrzeby egzystencjalnie niezbędne (por. postanowienie NSA z dnia 19 października 2005 r., sygn. akt I GZ 107/05), a zatem osobom bezrobotnym, samotnym, bez źródeł stałego dochodu i bez majątku. Jak wskazuje się w orzecznictwie, przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, iż nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych (por. postanowienie NSA z 22 marca 2005 r., sygn. akt FZ 794/04). Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 maja 2005 r., sygn. akt II OZ 318/05 wskazał, iż prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Nie każdy więc wydatek, który subiektywnie przez stronę jest postrzegany jako dolegliwy finansowo, oznacza, że ponoszony jest jako uszczerbek w utrzymaniu koniecznym skarżącego i jego rodziny. W świetle powołanych przepisów przesłanką zwolnienia od kosztów sądowych nie jest zatem brak jakichkolwiek wolnych środków finansowych (oszczędności) na ich opłacenie, ale niemożność ich wygospodarowania z uzyskanych przychodów i posiadanego majątku z uwagi na to, że całość zużywana jest na niezbędne utrzymanie strony postępowania i jej rodziny, z których nie można zrezygnować lub czasowo ograniczyć, bowiem są one nieodzowne. Świadczy o tym określenie "konieczne" użyte przez ustawodawcę w odniesieniu do słowa "utrzymanie". W pojęciu utrzymania koniecznego mieszczą się zatem wydatki związane z utrzymaniem rodziny posiadające cechy nieodzowności, nieuchronności. Należy również zauważyć, że wykładnia określenia "gdy wykaże" użytego w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. oznacza, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009 r., sygn. akt I OZ 713/09). Dopełnieniem powyższych przepisów jest art. 252 § 1 p.p.s.a., zgodnie z którym, wniosek o przyznanie prawa pomocy powinien zawierać oświadczenie strony obejmujące dokładne dane o stanie majątkowym i dochodach, a jeżeli wniosek składa osoba fizyczna, ponadto dokładne dane o stanie rodzinnym oraz oświadczenie strony o niezatrudnieniu lub niepozostawaniu w innym stosunku prawnym z adwokatem, radcą prawnym, doradcą podatkowym lub rzecznikiem patentowym. Zgodnie natomiast z art. 255 p.p.s.a., jeżeli oświadczenie strony zawarte we wniosku, o którym mowa w art. 252, okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. W złożonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy skarżący wskazał, że zamieszkuje z rodzicami, ale prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe, którego dochód stanowi wynagrodzenie za pracę w kwocie 1.500 zł brutto. Strona płaci alimenty na rzecz dwóch synów w łącznej kwocie 780 zł. Koszty związane z utrzymaniem mieszkania, które wnioskodawca ponosi wynoszą 400 zł. Rubryki dotyczące oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, stanu majątkowego osób pozostających z wnioskodawcą we wspólnym gospodarstwie domowym, innych dodatkowych informacji o stanie majątkowym, jak również dotyczących innych danych, które składający oświadczenie uważa za istotne (rubryki 6, 7, 8, 9 i 11 wniosku o przyznanie prawa pomocy) zostały przekreślone, w niektórych miejscach strona wpisała "brak". W związku z powyższym, zasadnie na podstawie zarządzenia z dnia 04 grudnia 2012 r. wydanego w trybie cytowanego art. 255 p.p.s.a., skarżący został wezwany przez referendarza sądowego do uzupełnienia braków wniosku o przyznanie prawa pomocy poprzez przedłożenie dodatkowych dokumentów. Skarżący odpowiadając na powyższe wezwanie nadesłał kopie przelewów bankowych w zakresie czynszu za mieszkanie oraz kopie rachunków za energię elektryczną. Strona nie nadesłała żadnych dodatkowych informacji. Nie uczyniła tego również w sprzeciwie od postanowienia referendarza sądowego. W szczególności nie przedłożyła odpisu zeznania podatkowego za 2011 r.; wyciągów i wykazów z posiadanych rachunków bankowych, w tym kont i lokat dewizowych za ostatnie trzy miesiące; udokumentowanego oświadczenia o wysokości ponoszonych miesięcznie wydatkach związanych z utrzymaniem, wynajęciem mieszkania, domu, samochodu, lekarstw; oświadczenia o tytule prawnym przysługującym do obecnie zamieszkiwanego lokalu; oświadczenia o posiadanych oszczędnościach; wyjaśnienia czy skarżący posiada samochód lub inny pojazd (ze wskazaniem marki oraz roku produkcji) oraz oświadczenia o źródłach utrzymania (w tym pomocy udzielanej przez rodzinę). W tym miejscu odnosząc się do wskazania skarżącego, że podatkowe zeznanie roczne znajduje się w "poprzednich aktach, przez pomyłkę oddany był oryginał", należy stwierdzić, że to na wnioskodawcy ciąży obowiązek prawidłowego udokumentowania złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy. Sąd nie ma obowiązku poszukiwania dowodów popierających wniosek skarżącego, tym bardziej, że strona nie wskazała w jakich aktach znajduje się przedmiotowy oryginał zeznania podatkowego, a przed tut. sądem skarżący prowadził bądź nadal prowadzi łącznie 11 spraw. W ocenie Sądu, powyższe wezwanie skierowane do strony zawierało informacje, jakie są niezbędne do oceny rzeczywistego stanu majątkowego, dochodów i możliwości płatniczych wnioskodawcy. Skarżący, chcąc skorzystać z prawa pomocy, powinna liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jego sytuacji materialnej oraz członków jej rodziny, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności (por. postanowienie NSA z dnia 07 marca 2012 r., sygn. akt I OZ 125/12). Brak wykonania wezwania wystosowanego na podstawie przepisu art. 255 p.p.s.a. skutkuje bowiem odmową przyznania prawa pomocy wobec niewykazania, iż w sprawie zachodzą okoliczności, o jakich mowa w art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. (por. postanowienie NSA z dnia 28 marca 2012 r., sygn. akt I OZ182/12). Mając na uwadze powyższe, nie można zgodzić się ze stanowiskiem skarżącego, że wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Strona nie przedstawiła dokładnie informacji o stanie majątkowym i dochodach oraz danych o stanie rodzinnym. Sąd zauważa, że postawa strony, która wybiórczo prezentuje informacje mające potwierdzać jej sytuację majątkową i rodzinną uniemożliwia uzyskanie pewności, co do jej rzeczywistej sytuacji finansowej (por. postanowienie NSA z dnia 21 lipca 2008 r., I FZ 287/08). Strona powinna podejmować takie czynności, które przekonałyby sąd, co do zasadności przyznania prawa pomocy. W przypadku, gdy zachodzą poważne wątpliwości co do wiarygodności złożonych przez stronę oświadczeń, to wnioskującemu powinno zależeć na ich obaleniu. Sąd nie jest zaś zobowiązany do prowadzenia postępowania mającego na celu ustalenie sytuacji rodzinnej, majątkowej i finansowej skarżącego w sytuacji, gdy dane umożliwiające ocenę tego stanu nie są pełne, mimo istniejącego po stronie skarżącego ciężaru wykazania przesłanek przyznania prawa pomocy. W konsekwencji powyższego należy stwierdzić, że w przedmiotowej sprawie skarżący w trakcie całego postępowania nie wykazał, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 260 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji postanowienia.