I SA/Bd 9/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Urszula Wiśniewska (spr.) Sędziowie: sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz sędzia WSA Jarosław Szulc Protokolant: po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 30 czerwca 2015 r. sprawy ze skargi W. R. na decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie odmowy umorzenia należności z tytułu składek 1. uchyla zaskarżoną decyzję, 2. określa, że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości, 3. zasądza od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na rzecz adwokata M. S. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Pismem z dnia [...]. skarżący wniósł do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o umorzenie należności z tytułu składek, powstałych w związku z prowadzeniem działalności gospodarczej. W uzasadnieniu wniosku powołał się na trudną sytuację materialną i zdrowotną. Decyzją z dnia [...]. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) odmówił W.R. (skarżącemu) umorzenia należności z tytułu składek w łącznej kwocie [...] zł z powodu stwierdzenia braku przesłanek do udzielenia ulgi. Zakład nie znalazł podstaw do umorzenia należności w oparciu o art. 17 ustawy z dnia 18 grudnia 2002r. o zmianie niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2002r. Nr 241, poz. 2074 ze zm) w myśl którego Zakład może podjąć decyzje o umorzeniu należności przy braku ich całkowitej nieściągalności tylko w przypadku osób fizycznych nie podlegających przepisom ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. o restrukturyzacji niektórych należności publicznoprawnych od przedsiębiorców (Dz.U. Nr 155,poz. 1287z późn zm.) jeśli przemawia za tym ważny interes tej osoby. We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżący wniósł o rozważenie możliwości umorzenia chociażby kwoty odsetek. Po ponownym przeanalizowaniu sprawy ZUS decyzją z [...]. utrzymał w mocy powyższą decyzję odmawiającą umorzenia należności z tytułu nieopłaconych składek wraz z odsetkami za zwłokę. W wyniku złożonej skargi Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy wyrokiem z dnia 08 lutego 2012r. sygn. akt I SA/Bd 290/12 uchylił zaskarżoną decyzję. Sąd zauważył, że kwestią, która nie została w sprawie wykazana przez organ jest brak przedawnienia należności będących przedmiotem wniosku o umorzenie na moment orzekania o ich umorzeniu. Przesądzenie tej kwestii stworzy, zdaniem Sądu, przesłankę do ustalenia stanu faktycznego sprawy w zakresie źródeł dochodów miesięcznych. W ostatnim etapie natomiast pozostanie do rozstrzygnięcia w sprawie kwestia "ważnego interesu" skarżącego i ewentualnego orzeczenia w ramach uznania administracyjnego. Wyrokiem z dnia 06 lutego 2014r. Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie oddalił skargę ZUS złożoną od ww. wyroku. Decyzją z dnia [...] ZUS ponownie utrzymał w mocy decyzję z dnia [...]. W ocenie Zakładu w sprawie nie wystąpiły ustawowe przesłanki przemawiające jednoznacznie za umorzeniem należności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w oparciu o art. 17 powołanej ustawy z dnia 18 grudnia 2002r. o zmianie niektórych innych ustaw. Organ zauważył, że ustawodawca przewidział możliwość umorzenia należności z tytułu składek z uwagi na ważny interes zobowiązanego do ich opłacenia jedynie w wyjątkowej sytuacji, w szczególności w przypadku ubóstwa osoby zobowiązanej do uregulowania należności, której sytuacja majątkowa i konieczność jednoczesnej spłaty zadłużenia zagraża dalszej egzystencji poprzez nie zapewnienie minimum socjalnego tj. w sytuacji braku środków niezbędnych dla zachowania potrzeb życiowych (wyżywienie, ubranie, utrzymanie mieszkanie i inne). Zakład podkreślił, że to na zobowiązanym ciąży obowiązek wykazania, iż zachodzi okoliczność stwarzająca możliwość umorzenia należności z tytułu składek. W trakcie prowadzonego postępowania ustalono, że skarżący aktualnie pobiera świadczenie rentowe w kwocie [...] zł brutto, po potrąceniu kwoty [...] zł (egzekucja prowadzona przez Komornika Sądowego w B.) do wypłaty pozostaje kwota [...] zł. Na podstawie systemu informatycznego ZUS ustalono, że od dnia 14 sierpnia 2014r. podjął zatrudnienie na cały etat. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym nie wykazał członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Miesięczne koszty utrzymania wynoszą [...] zł. Koszty związane z leczeniem kształtują się w kwocie [...] zł. Dodatkowo skarżący przedłożył szereg dokumentów dotyczących stanu zdrowia, w tym przebytych operacji (m.in. informacyjne karty leczenia szpitalnego, faktury VAT za zakupione leki) oraz dokumenty świadczące o skorzystaniu z pomocy MOPS w formie zasiłku celowego na pokrycie części kosztów zakupu leków w miesiącu wrześniu 2014r. w kwocie [...]zł jednorazowo. Załączył również decyzję Prezydenta Miasta B. o przyznaniu dodatku mieszkaniowego w kwocie [...] zł w okresie od dnia 01 września 2014r. do dnia 28 lutego 2015r. W ocenie ZUS w niniejszej sprawie nie ma podstaw do umorzenia należności z uwagi na ważny interes osoby zobowiązanej, albowiem skarżący otrzymuje świadczenie rentowe, z którego realizowane są potrącenia na rzecz ZUS w kwocie 260,91 zł miesięcznie, reszta kwoty pozostaje do dyspozycji skarżącego. Dodatkowo uzyskuje dochód z tytułu zatrudnienia, a zatem nie jest pozbawiony środków do zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych. Zakład nie kwestionuje, że sytuacja zdrowotna skarżącego jest trudna, jednak nie może ona stanowić podstawy do umorzenia należności z tytułu składek. Ponoszenie wydatków związanych z leczeniem nie daje podstawy do umorzenia zaległości. Poza tym Zakład wyjaśnił, że istnieje możliwość udzielenia ulgi w spłacie należności w postaci rozłożenia zadłużenia na raty. Organ wskazał również, że decyzja wydana w oparciu o art. 28 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998r. o systemie ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 2013r., poz. 1442) dalej: "u.s.u.s." ma charakter uznaniowy, co oznacza, iż nawet gdy ustalona zostanie całkowita nieściągalność należności, która w niniejszej sprawie nie wystąpiła, organ może odmówić umorzenia należności. Ustosunkowując się do zarzutu przedawnienia należności z tytułu składek za miesiące od stycznia 1993r. do czerwca 1993r. Zakład podał, że w oparciu o przepisy ustawy z dnia 25 listopada 1986r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (t.j. Dz.U. z 1989r., Nr 25, poz. 137), które obowiązywały do dnia 31 grudnia 1998r. oraz w oparciu o przepisy ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych należności z tytułu składek za zatrudnionych pracowników za miesiące od stycznia do czerwca 1993r. nie uległy przedawnieniu. Pięcioletni bieg terminu przedawnienia obowiązujący do dnia 31 grudnia 1998r. ulegał wielokrotnie przerwaniu z uwagi na podejmowane przez tut. Oddział ZUS czynności zmierzające do ściągnięcia należności (kierowanie tytułów wykonawczych do Naczelnika I Urzędu Skarbowego w B.), co powodowało że po ustaniu okoliczności powodujących przerwanie biegu przedawnienia, termin ten biegł na nowo. Natomiast z dniem 1 stycznia 2003r. tj. wejścia w życie przepisu art. 24 ust. 4 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych termin przedawnienia należności został wydłużony do 10 lat, licząc od dnia, w którym stały się wymagalne. Powyższy przepis znalazł zastosowanie również do należności z tytułu składek, które stały się wymagalne przed dniem 1 stycznia 2003r. i nie uległy przedawnieniu do dnia 31 grudnia 2002r. Wątpliwości w tym zakresie rozstrzygnął Sąd Najwyższy w uchwałach z dnia 2 lipca 2008r. II UZP 5/08 i z dnia 8 lipca 2008r. I UZP 4/08. Zatem, w ocenie organu należności z tytułu składek należnych za miesiące od stycznia 1993r. do czerwca 1993r. nie uległy jeszcze przedawnieniu. W dniu 27 września 2002r. w stosunku do należności z tytułu składek zostało wszczęte administracyjne postępowanie egzekucyjne ze świadczenia rentowego, które spowodowało ponowne przerwanie biegu przedawnienia należności tytułu składek za miesiące od stycznia do czerwca 1993r. W związku ze zbiegiem egzekucji administracyjnej i sądowej do świadczenia rentowego od dnia 01 września 2006r. egzekucję ze świadczenia rentowego skutecznie prowadzi komornik sądowy, a zatem bieg terminu przedawnienia należności z tytułu składek za miesiące od stycznia 1993r. do czerwca 1993r. jest zawieszony ( od dnia 01 lipca 2004r. obowiązuje przepis art. 24 ust. 5b ustawy o s.u.s. , w nowym brzmieniu, który przewiduje, że bieg terminu przedawnienia zostaje zawieszony od dnia podjęcia pierwszej czynności zmierzającej do wyegzekwowania należności z tytułu składek, o której dłużnika został zawiadomiony, do dnia zakończenia postępowania egzekucyjnego. Na decyzje organu odwoławczego strona wniosła skargę do tut. Sądu zarzucając zakładowi Ubezpieczeń Społecznych całkowite zignorowanie i zlekceważenie decyzji sądów obu instancji. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Skarga jest zasadna. Należy podkreślić, że sąd administracyjny zgodnie z art. 145 § 1 pkt.1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r, poz.270 ze zm. dalej "p.p.s.a.") uchyla decyzję, kiedy stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego oraz inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiotem rozstrzygnięcia w zaskarżonej decyzji jest wniosek strony o umorzenie zaległości z tytułu składek wraz z odsetkami za zwłokę w wysokości w łącznej wysokości 42.530,58zł. Należność tę tworzą zaległości w składkach na ubezpieczenie społeczne pracowników za okres od grudnia 1992r do czerwca 1993r wraz z odsetkami za zwłokę od powyższych należności. Podkreślić w tym miejscu należy, że niniejsza sprawa była już przedmiotem rozstrzygania przez tut. Sąd , który wyrokiem z dnia 01 czerwca 2012r. sygn. akt I SA/Bd 290/12 uchylił decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (z dnia 14 lutego 2012r.) W uzasadnieniu Sąd wskazał, że organ nie ustalił stanu faktycznego w zakresie sytuacji materialnej skarżącego oraz nie wyjaśnił kwestii przedawnienia należności będących przedmiotem wniosku o umorzenie na moment orzekania. Sąd, wskazując na istniejące uregulowania prawne dotyczące biegu terminu przedawnienia spornych składek, stwierdził, że dla uznania, iż w sprawie ma zastosowanie dłuższy (tj. dziesięcioletni ) termin przedawnienia organ powinien zamieścić w decyzji stosowany wywód (poparty dowodami) na tą okoliczność . Dalej Sąd wyjaśnił, że powoływanie się na zawieszenie biegu terminu przedawnienia musi zostać wykazane w szczególności przez odniesienie się do początkowego zdarzenia , które do takiego zawieszenia dało podstawę , a nie do stanu obecnego. Stanowisko Sądu poddane zostało kontroli instancyjnej w wyniku złożenia przez organ skargi kasacyjnej. NSA wyrokiem z dnia 06 lutego 2014r sygn. akt II GSK 1704/12 oddalił skargę kasacyjną. W uzasadnieniu nie zgodził się z oceną, że w sprawie nie ustalonego wyczerpująco stanu faktycznego. Za niesłuszne uznał stanowisko tut. Sądu zgodnie z którym w sprawie konieczne jest przeprowadzenie postępowania dowodowego na okoliczność dodatkowego zatrudnienia wnioskodawcy. Natomiast za prawidłowe uznał stanowisko tut. Sądu w kwestii nie wykazania przez organ, iż dochodzone należności nie są przedawnione. Okoliczność tą uznał za fundamentalną dla rozpoznania wniosku o umorzenie należności. Zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a., "Ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażona w orzeczeniu sądu wiąże w sprawie ten sąd oraz organ, którego działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia". Sąd orzekający w pełni aprobuje stanowisko wyrażone w wyroku NSA z dnia 27 czerwca 2014 r. sygn. akt II FSK 1889/12, w myśl którego "Uregulowanie zawarte w art. 153 p.p.s.a. oznacza, że orzeczenie sądu administracyjnego wywiera skutki wykraczające poza zakres postępowania sądowoadministracyjnego, bo jego oddziaływaniem objęte jest także przyszłe postępowanie administracyjne w danej sprawie. Z kolei, związanie samego sądu administracyjnego, w rozumieniu art. 153 p.p.s.a. oznacza, że nie może on formułować nowych ocen prawnych, które są sprzeczne z wyrażonym wcześniej poglądem, lecz zobowiązany jest do podporządkowania się mu w pełnym zakresie oraz konsekwentnego reagowania w razie stwierdzenia braku zastosowania się organu administracji publicznej do wskazań w zakresie dalszego postępowania". Z treści zaskarżonej decyzji wynika, że organ nie wykonał zaleceń tut. Sądu zawartych w powołanym wyżej wyroku, gdyż w uzasadnieniu decyzji nie przedstawił żadnych okoliczności czy zdarzeń mających wpływ na bieg terminu przedawnienia spornych składek z uwzględnieniem zapisów ustawowych odnoszących się do tych kwestii. Należności stanowiące zaległość dotyczą składek na ubezpieczenie społeczne pracowników za okres od grudnia 1992 do czerwca 1993r. Zgodnie z art. 35 ust. 3 ustawy z dnia 25 listopada 1986r. o organizacji i finansowaniu ubezpieczeń społecznych (tekst jedn. Dz. U. z 1989r. Nr 25, poz. 137) należności z tytułu składek na ubezpieczenie społeczne pracowników ulegają przedawnieniu po upływie 5 lat, licząc od dnia, w którym składka stała się wymagalna. Bieg przedawnienia przerywa odroczenie terminu płatności, rozłożenie spłaty należności na raty i każda inna czynność zmierzająca do ściągnięcia należności, jeżeli o czynności tej został zawiadomiony dłużnik. Składek nie można jednak dochodzić, jeżeli od terminu ich płatności upłynęło 10 lat (ust. 4 ). Zatem organ był zobowiązany wykazać , że przed dniem 15 stycznia 1998r. ( w odniesieniu do składek za m-c grudzień 1992) i następnie przed dniem 15 lutego, marca, kwietnia, maja, czerwca i lipca 1998r. (odpowiednio w odniesieniu do składak za okres styczeń - czerwiec 1993r. ) podjęto czynności wskazane w art. 35 ust. 4 powołanej wyżej ustawy z 1986r. dla wykazania , że należności objęte wnioskiem o umorzenie nie przedawniły się. W zaskarżonej decyzji organ na dwóch stronach (str. 4-5 uzasadnienia decyzji) przedstawił wywód odnośnie przepisów prawnych koncentrując się na zmianach w zakresie terminu przedawnienia obowiązujących od dnia 01 stycznia 2003r. całkowicie ignorując fakt, że dla niniejszej sprawy istotne jest ustalenie czy należności przedawniły się w 1998r. czy też nie . W tej kwestii organ zawarł w uzasadnieniu jedno zdanie : "Pięcioletni bieg terminu przedawnienia obowiązujący do dnia 31.12.1998r. ulegał wielokrotnie przerwaniu z uwagi na podejmowane przez tut. Oddział ZUS czynności zmierzające do ściągnięcia należności (kierowanie tytułów wykonawczych do Naczelnika I Urzędu Skarbowego w B.y), co powodowało że po ustaniu okoliczności powodujących przerwanie biegu przedawnienia, termin ten biegł na nowo." Ani z uzasadnienia ani z dokumentów przedłożonych Sądowi nie wynika jednak jakie konkretnie czynności przed upływem terminu przedawnienia w 1998r. i w jakiej dacie zostały przez organ podjęte. Jedyną konkretną informacją, aczkolwiek całkowicie nieistotną w świetle powołanych wyżej przepisów, jest informacja o wszczęciu postępowania egzekucyjnego w dniu 27 września 2002r. (str. 5 decyzji, oraz k-29 akt administracyjnych). W sytuacji jednak gdy organ nie ma żadnych dowodów na okoliczność wszczęcia postępowania egzekucyjnego, odroczenia terminu płatności, bądź rozłożenia na raty należności będących przedmiotem wniosku o umorzenia przed 1998r. to czynności egzekucyjne podjęte w okresie późniejszym są bez znaczenia dla kwestii przedawnienia. Skoro w niniejszej sprawie, z nieznanych Sądowi przyczyn, organ nie wykonał wiążących wskazań dotyczących kwestii przedawnienia przedmiotowych składek, a jednocześnie stwierdził, że należności te nie uległy przedawnieniu, powołując się przy tym jedynie na "kierowanie tytułów wykonawczych do Naczelnika I Urzędu Skarbowego w B." to niewątpliwie naruszył przepis art. 153 p.p.s.a. w sposób mający istotny wpływ na wynik sprawy. Dodatkowo należy wskazać, że organ nie ustalił stanu faktycznego w zakresie sytuacji materialnej skarżącego. W uzasadnieniu zaskarżonej decyzji wskazano, że wnioskodawca pobiera świadczenie rentowe w kwocie [...] zł brutto, po potrąceniu kwoty [...] zł (egzekucja prowadzona przez Komornika Sądowego w B.) do wypłaty pozostaje kwota [...] zł. Na podstawie systemu informatycznego ZUS ustalono, że od dnia [...]r. skarżący podjął zatrudnienie na cały etat w firmie "P." Sp. z o.o. W oświadczeniu o stanie rodzinnym i majątkowym nie wykazał członków rodziny pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Miesięczne koszty utrzymania określono na kwotę [...] zł. Dodatkowo skarżący przedłożył także decyzję MOPS z dnia [...]. o przyznaniu zasiłku celowego na pokrycie części kosztów zakupu leków w miesiącu wrześniu 2014r. w kwocie [...] zł jednorazowo oraz decyzję Prezydenta Miasta B. o przyznaniu dodatku mieszkaniowego w kwocie [...] zł w okresie od dnia 01.09.2014r. do dnia 28.02.2015r. W świetle dokonanych ustaleń w ocenie Sądu istotne jest wysokość wynagrodzenia pobieranego za pracę w spółce "P." z uwagi na wysokość wydatków, które przewyższają kwotę otrzymywanego świadczenia rentowego. Tej okoliczności organ nie ustalił . Rozpoznając sprawę ponownie ZUS przede wszystkim wykona wyrok tutejszego Sądu z dnia 01 czerwca 2012 r. sygn. akt I SA/Bd 290/12 oraz stosownie do wskazań powołanych w uzasadnieniu tego wyroku przedstawi żądane w nim ustalenia dotyczące przedawnienia przedmiotowych składek w sposób umożliwiający weryfikację stanowiska organu w tej kwestii, a następnie wyda stosowne rozstrzygnięcie z uwzględnieniem ocen prawnych zawartych w niniejszym orzeczeniu. Z tych przyczyn Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. Na podstawie art. 152 orzekł że zaskarżona decyzja nie może być wykonana w całości i w oparciu o art. 250 p.p.s.a. zasądził na rzecz pełnomocnika działającego z urzędu kwotę 295,20 zł tytułem zwrotu kosztów pomocy prawnej udzielonej z urzędu. H. Adamczewska – Wasilewicz U. Wiśniewska J. Szulc