I SA/Bd 928/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Izabela Najda-Ossowska po rozpoznaniu w dniu 31 stycznia 2013r. na posiedzeniu niejawnym wniosku D. K. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi D. K. na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące 2008 r. postanowił: odmówić przyznania prawa pomocy I SA/Bd 928/12 UZASADNIENIE Wraz ze skargą na wskazaną powyżej decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. D. K. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych. Zgodnie z danymi zawartymi w formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy (PPF) strona prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną. Dochód rodziny stanowi kwota 1000 zł z tytułu świadczenia rentowego skarżącego, w części zajęta przez Urząd Skarbowy. Skarżący nie posiada żadnych nieruchomości ani ruchomości, oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Wnioskodawca podał, że jego żona nie osiąga żadnych dochodów i nie posiada żadnego majątku. Miesięczne wydatki związane z koniecznym utrzymanie strona określiła na łączną kwotę 800 zł (żywność 300 zł, prąd 150 zł, gaz 50 zł, środki czystości 100, lekarstwa 100 zł). Skarżący oświadczył ponadto, że korzysta z pomocy rodziny. W wykonaniu zarządzenia referendarza z dnia 21 listopada 2012 r. na podstawie art. 255 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012r. poz. 270, dalej ustawa p.p.s.a.), wezwano wnioskującego do złożenia wyjaśnień oraz dokumentów obrazujących jego sytuację finansową. W odpowiedzi strona przedłożyła odpis zeznania podatkowego za 2011r., umowę o wyłączeniu wspólności ustawowej z dnia 11 maja 2006r. zawartą w formie aktu notarialnego, oświadczenie siostry wnioskodawcy o nieodpłatnym udostępnieniu mu jednego pokoju. Ponadto w piśmie z dnia 11 grudnia 2012r. pełnomocnik skarżącego wskazał, że z tytułu świadczenia rentowego po potrąceniu skarżącemu jest wypłaca kwota 654,61 na dowód, czego w załączeniu przedłożono odcinek rentowy. Wnioskodawca korzysta z pomocy córki, która miesięcznie przekazuje mu kwotę ok. 500 zł. Nie ponosi kosztów eksploatacyjnych mieszkania, które ponosi jego siostra. Z żoną pozostaje w separacji stąd nie prowadzi z innymi osobami wspólnego gospodarstwa domowego. Skarżący nie korzysta z jakiejkolwiek formy opieki społecznej. Nie posiada samochodu. Pełnomocnik wyjaśnił również, że firma skarżącego od 2 lat z uwagi na toczące się postępowania kontrolne i podatkowe nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej. Firmowe rachunki bankowe zostały zajęte przez organ podatkowy. Ponadto skarżący wniósł o przedłużenie terminu na przedłożenie wyciągów z rachunków bankowych, albowiem z powodu infekcji wirusowej nie mógł tego uczynić w zakreślonym terminie. Postanowieniem referendarza sądowego z dnia 17 grudnia 2012r. odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Od powyższego postanowienia strona wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy sprzeciw. Nie zgodziła się ze stanowiskiem, że nie wykazała, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów sądowych, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, w szczególności, że oświadczenia złożone przez skarżącego są nierzetelne i pozostają ze sobą w sprzeczności, co uniemożliwia dokonanie właściwej oceny jego sytuacji materialnej. Skarżący twierdzi, że przedstawił pełną i rzetelną sytuacje materialną w jakiej się znajduje. Podkreślił, że nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa, mieszka oddzielnie i pozostaje z nią w faktycznej separacji. Na potwierdzenie tej okoliczności złożył zarówno oświadczenie oraz stosowny dokument -umowę małżeńską majątkową z 11 grudnia 2006r. Natomiast jego oświadczenie zawarte w formularzu PPF w tym zakresie należy traktować jako oczywistą omyłkę. Skarżący podniósł, że fakt, iż za 2011r wykazał w zeznaniu podatkowym przychód oraz nieznaczny dochód w niczym nie koliduje z prawdziwością oświadczenia, ze nie prowadzi żadnej działalności gospodarczej. Zdaniem strony akta sprawy zawierają pełne informacje odnoszące się do przepływów środków na rachunkach bankowych, stąd i ta okoliczność jest sądowi znana. Skarżący obecnie żyje wyłącznie z renty oraz dzięki pomocy najbliższej rodziny. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez Sąd na posiedzeniu niejawnym. Przechodząc do meritum sprawy należy podnieść, że instytucja prawa pomocy w postępowaniu sądowoadministracyjnym uregulowana została w Rozdziale 3 Działu V ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Z treści przepisów art. 243 § 1, art. 244, art. 245, art. 246 § 1 oraz art. 252 p.p.s.a. wynika, iż osobie fizycznej może być przyznane na jej wniosek prawo pomocy w zakresie całkowitym, jeżeli wykaże, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania, natomiast w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Wyjaśnić przy tym należy, iż prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie m.in. adwokata lub radcy prawnego. W zakresie częściowym obejmuje zaś zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie m.in. adwokata lub radcy prawnego (§ 2 i § 3 art. 245 p.p.s.a.). Z kolei koszty sądowe obejmują opłaty sądowe, w tym wpis i opłatę kancelaryjną, oraz zwrot wydatków (art. 211 i art. 212 § 1 p.p.s.a.). Wykazanie powyższych okoliczności powinno nastąpić poprzez złożenie na urzędowym formularzu stosownego oświadczenia obejmującego dokładne dane o stanie rodzinnym i majątkowym. Należy również zauważyć, że użyte w przepisie 246 § 1 określenie "gdy wykaże" oznacza, iż to na wnoszącym o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej go do skorzystania z prawa pomocy. Zatem rozstrzygnięcie Sądu w tej kwestii będzie zależało od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (J. P. Tarno - "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - Komentarz" Wydawnictwo LexisNexis, Warszawa 2004). Do oceny Sądu należy uznanie, czy strona ubiegająca się o takie zwolnienie wykazała, że spełnia wskazane przesłanki. Podstawę do przyznania prawa pomocy stanowią informacje wynikające z oświadczenia zawartego na wniosku składanym przez strony na urzędowym formularzu (art. 252 § 1 p.p.s.a.). Oznacza to, że powinna ona poczynić wszelkie kroki mające na celu uprawdopodobnienie tych okoliczności. Strona wnosząca o przyznanie prawa pomocy składa na urzędowym formularzu stosowny wniosek (art. 252 § 2 p.p.s.a.), który ma na celu ogólne zobrazowanie jej sytuacji majątkowej, rodzinnej, finansowej. Jednakże w razie pojawienia się wątpliwości co do przedstawionych na formularzu danych, bądź jeśli okażą się one niewystarczające do oceny rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego, sąd administracyjny może na podstawie art. 255 p.p.s.a. wezwać stronę do złożenia dodatkowych oświadczeń lub przedłożenia dokumentów źródłowych dotyczących stanu majątkowego, stanu rodzinnego i dochodów. Czynności określone w art. 255 p.p.s.a. podejmowane są po to, aby umożliwić stronie należyte uzasadnienie i udokumentowanie wniosku o przyznanie prawa pomocy. W konsekwencji - podmiot wezwany do uzupełnienia oświadczenia winien z należytą starannością wypełnić treść sądowego wezwania. W interesie strony leży bowiem przedstawienie informacji służących uzyskaniu prawa pomocy. Niedostarczenie żądanych przez sąd danych, przedstawienie ich w sposób niekompletny, mało czytelny, wybiórczy powoduje, że oświadczenie pozostaje niepełne, niewystarczające do wydania pozytywnego dla strony rozstrzygnięcia. Mając na uwadze powyższe regulacje należy stwierdzić, iż wniosek skarżącego nie zasługuje na uwzględnienie. Oceniając przedstawione przez stronę informacje w kontekście przesłanki warunkującej przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, tj. sytuacji gdy strona wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny uznać należy, że składający wniosek o przyznanie prawa pomocy, z naruszeniem spoczywającego na stronie obowiązku nie wykazał i nie udokumentował podnoszonych we wniosku okoliczności. W ocenie Sądu nie uprawdopodobnił, że jego sytuacja materialna uzasadnia uwzględnienie wniosku. Składane przez wnioskodawcę w trakcie postępowania oświadczenia pozostają ze sobą w sprzeczności i jako niewiarygodne nie pozwalają ocenić jego sytuacji majątkowej i rodzinnej. Wskazać należy, iż we wniosku strona oświadczyła, że prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z żoną, która nie osiąga żadnych dochodów i nie posiada żadnego majątku. Dochód rodziny stanowi kwota 1000 zł z tytułu świadczenia rentowego skarżącego, w części zajęta przez Urząd Skarbowy. Skarżący nie posiada żadnych nieruchomości ani ruchomości, oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Przedstawił również strukturę wydatków związanych z koniecznym (żywność 300 zł, prąd 150 zł, gaz 50 zł, środki czystości 100, lekarstwa 100 zł) i oświadczył, że korzysta z pomocy rodziny. Skarżący podnosząc piśmie z dnia 11 grudnia 2012r oraz w sprzeciwie, że jest z żoną w separacji uchylił się od przedstawienia jej sytuacji materialnej. Podkreślić należy, że w formularzu PPF w części dotyczącej stanu rodzinnego (pole 6) wnioskodawca wskazał żonę jako osobę z którą pozostaje we wspólnym gospodarstwie domowym. W polu 8 - Stan majątkowy osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym - podał, że żona nie osiąga żadnych dochodów ani nie posiada majątku. Jednocześnie uzasadniając wniosek skarżący podał, że na jego utrzymaniu jest żona, która nie ma żadnych dochodów. Trudno uznać zapisy dokonane w kilku miejscach formularza PPF za oczywistą pomyłkę, jak podnosi strona we wniesionym sprzeciwie i przyjąć za wiarygodne oświadczenie o tym, że nie prowadzi z żoną wspólnego gospodarstwa domowego, nie utrzymuje z nią żadnych kontaktów i pozostaje w konflikcie. Jednocześnie podkreślić należy, że okoliczność pozostawania skarżącego w rozdzielności majątkowej z żoną nie może wpłynąć na ocenę sytuacji rodzinnej i materialnej strony. Przywołać w tym miejscu wypada postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 maja 2008r., sygn. akt II FZ 146/08, w którym podkreślono, iż zgodnie z art. 23, art. 27 oraz art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59 ze zm.), małżonkowie zobowiązani są do wzajemnej pomocy i alimentacji również w zakresie ponoszenia kosztów sądowych postępowania, a na istnienie takiego obowiązku nie ma wpływu rozdzielność majątkowa małżonków. Obowiązek wzajemnego wspierania się i alimentacji dotyczy również rodziców i dzieci (art. 87 w związku z art. 128 wskazanej ustawy). Tym samym konieczność zapewnienia środków utrzymania członkom rodziny (małżonkowi, dzieciom czy rodzicom) przez stronę ubiegającą się o prawo pomocy, jak i możliwość pomocy rodziny przy pozyskaniu przez nią środków na ich opłacenie ma znaczenie przy ocenie możliwości poniesienia kosztów sądowych. Na stan majątkowy strony niewątpliwie ma wpływ stan majątkowy i dochody jej rodziny (członków, którzy mają obowiązek wspierania strony). Konieczność oceny stanu majątkowego strony ubiegającej się o prawo pomocy w oparciu wiedzę na temat stanu majątkowego jej rodziny potwierdza również art. 252 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym oświadczenie strony, będącej osobą fizyczną powinno zawierać dokładne dane o jej stanie majątkowym, dochodach i stanie rodzinnym. Powołać również można tezę postawioną w postanowieniu Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 06 października 2004 r., sygn. akt GZ 71/04, w którym Sąd stwierdził, że przy badaniu przesłanek z art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a., należy wziąć pod uwagę, iż zgodnie z art. 23 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego małżonkowie są zobowiązani do wzajemnej pomocy i z tego obowiązku nie zwalnia pozostawanie w rozdzielności majątkowej. Przede wszystkim wskazać należy, że w ocenie Sądu skarżący nie przedstawił w wiarygodny sposób własnej sytuacji finansowej. Z przedłożonego zeznania podatkowego za 2011r. wynika, iż uzyskał dochód w kwocie 26.245,47 zł ( 12.340,42 zł z tytułu świadczenia rentowego, 13.905,08 zł z pozarolniczej działalności gospodarczej)., tj. ok. 2.187 zł miesięcznie. Wnioskodawca mimo wezwania Sądu nie przedstawił aktualnych wyciągów z posiadanych kont bankowych. Na wcześniejszym etapie postępowania wniósł o przedłużenie terminu do złożenia tych dokumentów z uwagi na chorobę. W sprzeciwie zaś ograniczył się do argumentu, że akta sprawy zawierają pełne informacje odnoszące się do przepływów środków na rachunkach bankowych. Podkreślić należy, że wbrew twierdzeniom strony akta sprawy nie zawierają aktualnych wyciągów z kont bankowych skarżącego, obrazujących wielkość obrotów na tych kontach i potwierdzających jego twierdzenia. W aktach administracyjnych znajdują się wprawdzie wyciągi z kont strony, dotyczą jednak roku 2008. Sprzeczności w oświadczeniach strony dotyczą również ponoszonych wydatków. W oświadczeniu zawartym na urzędowym formularzu PPF jako comiesięczne koszty związane z utrzymaniem wskazuje prąd oraz gaz w łącznej kwocie 200 zł, tymczasem w piśmie z dnia 11 grudnia 2012r. wskazuje, że nie ponosi żadnych kosztów eksploatacyjnych mieszkania, które ponosi jego siostra jako właścicielka domu, która użycza mu nieodpłatnie pokój. W konsekwencji trudno uznać przedstawione przez stronę informacje za pełne, rzetelne i wiarygodne. Wnioskodawca uchylił się od przedstawienia rzetelnych informacji pozwalających ustalić jego sytuację finansową. W związku z powyższym w ocenie Sądu w rozpoznawanej sprawie brak pełnej wiedzy uniemożliwia dokonanie wszechstronnej i właściwej oceny możliwości finansowych skarżącego, a tym samym brak jest dostatecznych podstaw do przyjęcia, że skarżący jest osobą, której sytuacja materialna uzasadniałaby przyznanie prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. W świetle powyższego Sąd uznał, iż skarżący nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania i na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 w związku z art. 260 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzekł jak w sentencji postanowienia. .