I SA/Bd 957/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Mirella Łent po rozpoznaniu w dniu 27 czerwca 2014 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku S.R. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym sprawy ze skargi S. R. na postanowienia Dyrektora Izby Celnej w T. z dnia [...]r., Nr [...]z dnia [...] r. Nr [...], Nr [...] i od Nr [...] do Nr [...] w przedmiocie nadania rygoru natychmiastowej wykonalności decyzji nieostatecznej postanawia odmówić przyznania prawa pomocy W dniu 23 stycznia 2014 r. wpłynął do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata. Sprawa dotyczy skargi na postanowienie nadające rygor natychmiastowej wykonalności decyzji, jaką określono zobowiązanie podatkowe skarżącemu oraz M. N., których uznano za zbywających olej smarowy pod cudzą firma. Z oświadczenia o stanie rodzinnym, majątku i dochodach, sporządzonym na urzędowym formularzu PPF wynikało, że skarżący prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Oświadczył, że nie posiada żadnego majątku oraz jakichkolwiek dochodów. Zarządzeniem z dnia 24 stycznia 2014 r. referendarz sądowy wezwał skarżącego do nadesłania dokumentów oraz oświadczeń obrazujących jego sytuację finansową i majątkową. W odpowiedzi skarżący przedłożył: zeznania podatkowe (PIT-37, PIT 36L), z których wynikało, że w 2013 r. osiągnął dochód w kwocie 3.414,41 zł, natomiast w 2012 r. osiągnął dochód w kwocie 99.934,29 zł, zaświadczenie o wysokości zarobków z którego wynikało, że z tytułu umowy o pracę przeciętnie otrzymywał wynagrodzenie w kwocie 800 zł brutto miesięcznie oraz historię operacji na rachunku bankowym za okres od 10 grudnia 2012 r. do 29 stycznia 2014 r. Oświadczył, że nie posiada żadnych tytułów prawnych do zamieszkiwanego lokalu, nie posiada oszczędności, posiada zobowiązania wobec Banku PKO BP oraz Banku Zachodniego WBK na dowód czego przedłożył stosowne dokumenty, nie posiada wierzytelności, prowadzona jest w stosunku do niego egzekucja komornicza. Wyjaśnił, że całość zarobków przeznacza na wyżywienie i zapewnienie artykułów pierwszej potrzeby. Postanowieniem z dnia 21 lutego 2014 r. referendarz sądowy odmówił przyznania prawa pomocy. Od powyższego postanowienia skarżący złożył sprzeciw, w którym wyjaśnił, że w urzędowym formularzu PPF w rubryce 10 nie wpisał własnego dochodu przez pomyłkę, bo myślał, że chodzi o dochody wyłącznie osób pozostających we wspólnym gospodarstwie domowym. Podał, że jest zameldowany u rodziców (J. R. i R.R.), ale nie prowadzi z nimi wspólnego gospodarstwa domowego, ponieważ nie pokrywa żadnych kosztów utrzymania tego mieszkania. Postanowieniem z dnia 14 marca 2014 r. WSA w Bydgoszczy odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy wskazując, że skoro wnioskodawca pozostaje we wspólnocie rodzinnej i majątkowej z innymi osobami (w przedmiotowej sprawie z rodzicami), to dochody i wydatki tych osób bezsprzecznie kształtują jego status majątkowy. Zdaniem Sądu, skoro inne osoby pokrywają koszty utrzymania nieruchomości, w której skarżący zamieszkuje, to wątpliwości budzi jego oświadczenie o prowadzeniu jednoosobowego gospodarstwa domowego. Na powyższe postanowienie skarżący złożył zażalenie, wskazując, iż nie rozumie, dlaczego zamieszkiwanie z rodzicami miałby wpływać na ocenę jego możliwości finansowych. Podniósł, iż egzekucja jak i oczekiwanie poniesienia kosztów sądowych skierowane są bezpośrednio do niego. Podał, że nie posiada środków, którymi mógłby pokryć zobowiązania i nie rozumie, dlaczego, skoro jest osobą dorosłą, miałby zostać one pokryte przez jego rodziców. Według skarżącego nie prowadzi on wspólnego gospodarstwa domowego z rodzicami, gdyż w żaden sposób nie partycypuje on w kosztach jego utrzymania. Postanowieniem z dnia 25 kwietnia 2014 r., sygn. akt I GZ 89/14 Naczelny Sąd Administracyjny uchylił zaskarżone postanowienie i przekazał wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy do ponownego rozpoznania Wojewódzkiemu Sądowi Administracyjnemu w Bydgoszczy. Na pytanie Sądu w sprawie posiadania nieruchomości i wartościowych rzeczy ruchomych oświadczył, że takich nie posiada. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje. Generalną zasadą postępowania przed sądami administracyjnymi jest konieczność ponoszenia przez strony kosztów postępowania związanych z udziałem w sprawie, o czym mówi art. 199 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm., dalej jako p.p.s.a.). Wyjątek od powyższej zasady wprowadza instytucja prawa pomocy. Zgodnie z art. 245 § 1 p.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 2 p.p.s.a.). Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego (art. 245 § 3 p.p.s.a.). Zgodnie z art. 246 § 1 p.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje: 1) w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania; 2) w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu dotyczącym przedmiotowej sprawy z dnia 25 kwietnia 2014 r., sygn. akt I GZ 89/14 stwierdził, że nie ma podstaw do budowania argumentacji postanowienia odnośnie nie przedstawienia przez skarżącego danych o obciążeniach finansowych wspólnego gospodarstwa domowego. Dane takie nie miałyby znaczenia dla oceny sytuacji majątkowej strony wnioskującej o przyznanie prawa pomocy, skoro skarżący w toku postępowania wyraźnie stwierdził, że nie ponosi żadnych tego rodzaju wydatków. Ponadto NSA uznał, że oświadczenie przez wnioskodawcę, iż nie ponosi kosztów utrzymania wspólnego gospodarstwa domowego sprawia, że w tym konkretnym przypadku dla oceny sytuacji majątkowej skarżącego nie jest potrzebna ocena sytuacji majątkowej pozostałych osób wchodzących wraz z nim w skład gospodarstwa domowego. Mając na względzie powyższe oraz całość materiału sprawy, Sąd podkreśla, że bez względu na to w czym skarżący upatruje swego prawa do rozpoznania skargi bez uiszczenia wymaganych przez prawo opłat (czy to będzie ubóstwo, czy prowadzona egzekucja), podstawowym obowiązkiem wnioskodawcy jest wiarygodne i przekonujące Sąd przedstawienie swej sytuacji życiowej i majątkowej. Tymczasem już na etapie orzekania w sprawie przez Referendarza pojawiły się wątpliwości co do rzetelnego przedstawienia możliwości płatniczych. Poczynając od oświadczenia na formularzu wniosku, gdzie S. R.pisze nieprawdę nie wymieniając swych dochodów, poprzez udzielanie lakonicznych odpowiedzi na wezwania Sądu, aż po treść dokumentów z których wynika, że uzyskiwał i uzyskuje dochód. W tym miejscu przypomina się, że w tym postępowaniu inicjatywa dowodowa należy do wnioskodawcy i w jego interesie leży konieczność przedstawienia sytuacji. Taka polityka skarżącego przejawia się w całym postępowaniu, aż do niniejszego postanowienia. Do tej pory nie wiadomo ostatecznie jakie wydatki ponosi na wyżywienie i zapewnienie podstawowych artykułów pierwszej potrzeby. W ocenie Sądu wskazanie, że całość zarobków jest na to przeznaczona – nie wystarczy. Jak wcześniej wyjaśniono, chcąc uzyskać pomoc wnioskodawca musi wiarygodnie przedstawić swoją sytuację materialną. Skarżący w żaden sposób nie udokumentował ani wysokości, ani samego ponoszenia wydatków. Zatem mając na względzie mijanie się skarżącego z prawdą oraz brak chęci rzetelnego przedstawienia swych możliwości płatniczych, Sąd skupił się na dokumentach przedstawionych w sprawie, tj. zeznanie podatkowe z 2013r. (w którym wykazał dochód brutto 3.414.41 zł), zeznanie podatkowe z 2012 r. (dochód z działalności gospodarczej brutto 99.934,29 zł), zaświadczenie o wysokości aktualnych zarobków (przeciętne miesięczne wynagrodzenie w wysokości 800 zł brutto) oraz historię operacji na rachunku bankowym za okres od 10 grudnia 2012 r. do 29 stycznia 2014 r. W tym miejscu Sąd oparł się również na istotnym ze względu na istotę sprawy, wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 24 czerwca 2014r., I GZ 84/14 (dostępny w C.B.O.S.A.), gdzie Sąd uznał, że skoro skarżący wraz ze skargą do WSA złożył wniosek o zwolnienie od kosztów sądowych, jednocześnie swojego wniosku nie poparł żadnymi dokumentami i twierdzeniami, dopiero na żądanie Sądu przesłał wypełniony formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy z którego wynikało, że nie uzyskuje żadnych dochodów, natomiast w odpowiedzi na wezwanie do uzupełnienia wniosku o przyznanie prawa pomocy przesłał oświadczenia, a wśród nich dokumenty, których wynika, że pełni funkcję członka zarządu w spółce T. C. sp. z o.o. i z tego tytułu otrzymuje wynagrodzenie w wysokości 700 zł brutto, ponadto skarżący oświadczył, że jego jedynym źródłem utrzymania jest praca oraz, że ponoszone przez niego wydatki przeznaczone są na podstawowe potrzeby, twierdzenia te nie zostały poparte żadnymi dokumentami; to mając na uwadze, że skarżący w swoich kolejnych pismach przytaczał odmienne dane na temat swojej sytuacji majątkowej (okoliczności przedstawione przez skarżącego we wniosku o przyznanie prawa pomocy różniły się od danych przytoczonych na dalszych etapach postępowania w przedmiocie wniosku o przyznanie prawa pomocy) należy uznać, że nie wykazał on braku dostatecznych środków pieniężnych na pokrycie kosztów postępowania sądowego. NSA wyjaśnił, że skarżący wskazał jedynie ogólnie, że ponosi wydatki na żywność i środki higieny osobistej. Nie podał natomiast żadnych danych na podstawie których możliwie było ustalenie jakie stałe opłaty obciążają jego budżet domowy i z jakich środków są pokrywane. NSA uznał takie niepełne przedstawienie przez skarżącego sytuacji majątkowej uniemożliwiło dokonanie oceny czy uiszczenie wpisu od skargi spowoduje na tyle istotny uszczerbek majątkowy, którego konsekwencją będzie brak środków dla utrzymania koniecznego skarżącej. Obecnie WSA stwierdza, że przedłożonych przez S. R. dokumentów wynika, iż w 2014 roku oraz w latach poprzednich uzyskiwał dochód. Nie ma na utrzymaniu rodziny, jest młody i nie jest chory. Przy czym jest niewiarygodny. Zatem mając na względzie powyższe rozważania przyjąć należy, że oświadczenie skarżącego zawarte w złożonym formularzu wniosku o przyznanie prawa pomocy uzupełnione dodatkowymi wyjaśnieniami oraz dokumentami nie stanowi wystarczającej podstawy do uwzględnienia jego wniosku. Skarżący nie przedstawił przekonująco, jakie rzeczywiście posiada możliwości płatnicze. Mając powyższe na uwadze Sąd postanowił jak w sentencji.