I SA/Bd 980/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Sędzia WSA Halina Adamczewska-Wasilewicz po rozpoznaniu w dniu 7 lutego 2013 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. S. o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie radcy prawnego w sprawie ze skargi na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie podatku od towarów i usług za poszczególne miesiące od maja do grudnia 2005 r. postanawia : 1. zwolnić skarżącego od kosztów sądowych 2. oddalić wniosek w pozostałym zakresie W złożonym do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy wniosku o przyznanie prawa pomocy strona wniosła o zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie pełnomocnika w osobie radcy prawnego. W oświadczeniu o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wnioskodawca podał, że prowadzi gospodarstwo domowe, w którym pozostaje z małoletnim synem. Oświadczył, że jest zarejestrowany w urzędzie pracy jako osoba bezrobotna i pobiera zasiłek w kwocie [...] zł miesięcznie. Strona podała, że w pierwszej połowie roku prowadziła działalność gospodarczą, jednakże z uwagi na toczące się postępowania egzekucyjne, w dniu 29 czerwca 2012 r. zakończyła jej prowadzenie. Wnioskodawca wskazał, że rachunek bankowy oraz wszelkie ruchomości zostały zajęte, a środki uzyskane w wyniku zajęcia są przekazywane na konto urzędu skarbowego. Skarżący oświadczył, że nie posiada oszczędności oraz przedmiotów wartościowych. Pozostaje w związku małżeńskim, jednakże z żoną ma rozdzielność majątkową. Wnioskodawca przedłożył kserokopię zeznania podatkowego za 2011 r., kserokopię umowy o wyłączeniu wspólności ustawowej z dnia 27 sierpnia 2010 r. zawartej w formie aktu notarialnego, decyzję o uznaniu go za osobę bezrobotną z dniem 4 października 2012 r. Ponadto oświadczył, że nie może przedłożyć wyciągu z rachunku bankowego, albowiem konto zostało zablokowane przez urząd skarbowy. Mieszkanie, w którym mieszka, jest własnością jego rodziców. Wnioskodawca oświadczył również, że miesięcznie przekazuje żonie [...] zł na utrzymanie dziecka. Postanowieniem z dnia 16 stycznia 2013 r. Referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy odmówił stronie przyznania prawa pomocy. W złożonym sprzeciwie skarżący wskazał, że przedstawił zaświadczenie z Urzędu Pracy, z którego wynikało, że od 4 października 2012 r. jest osobą bezrobotną oraz przedłożył oświadczenia i zeznanie podatkowe za 2011 r. Podkreślił, że tylko przez okres sześciu miesięcy przysługuje mu zasiłek w wysokości [...] zł, który i tak w niewielkim stopniu pozwala na wyżywienie, utrzymanie się i wydatki związane z poszukiwaniem pracy. Podkreślił, że kwotę [...] zł przekazuje na utrzymanie małoletniego syna, chociaż sam pozostaje w niedostatku. Sprostował, że wpisana we wniosku o przyznanie prawa pomocy kwota [...] zł brutto jako jego dochód miesięczny w 2011 r., została podana omyłkowo. W rzeczywistości w 2011 r. wykazał stratę w wysokości [...] zł, co potwierdza jego zeznanie podatkowe za ten rok. Skarżący wskazał, że jego sytuacja materialna jest bardzo zła; nie ma żadnych oszczędności, a prowadzenie działalności gospodarczej zakończył z powodu nieuzyskiwania z niej dochodów. Załączył kopię zawiadomienia o zajęciu prawa majątkowego potwierdzającego, że w wyniku postępowania egzekucyjnego, nastąpiło zajęcie jego rachunku bankowego oraz wszelkich środków, którymi dysponował. Przedłożył także informacje o dochodach żony za 2010 r. i 2011 r. Wskazał, że nie posiada żadnych wartościowych przedmiotów, mieszka w mieszkaniu użyczonym mu przez rodziców. W ocenie skarżącego, jeżeli małżonkowie pozostają w ustroju małżeńskiej rozdzielności majątkowej, potrzeby rodziny nie obejmują kosztów związanych z działalnością gospodarczą, a w szczególności kwoty wpisu sądowego w postępowaniu, które dotyczy działalności gospodarczej tylko jednego z małżonków i wpływa na sytuację majątkową tylko tego małżonka. Ponadto przedstawił zeznania podatkowe żony, wskazujące na zmniejszenie się jej dochodów w roku 2011 ([...] zł) w stosunku do roku poprzedniego ([...] zł). Wskazał, że wadliwe ustalenia inspektora UKS w B. doprowadziły do określenia marży w ramach działalności, której nigdy nie uzyskał, ale zakwestionowanie tego stanowiska wiąże się z koniecznością uiszczenia opłaty, której wysokość pozostaje w ścisłej relacji do wadliwie ustalonej kwoty. Podniósł, że w sytuacji, gdy organ podatkowy znacząco zawyża przychody, odmowa przyznania prawa pomocy pozbawia prawa do sądu i możliwości zweryfikowania decyzji. Wszelkie środki, które posiadał, zostały zajęte przez organ podatkowy, którego decyzję kwestionuje. Skarżący wniósł o ustanowienie pełnomocnika w osobie radcy prawnego E. P. prowadzącej Kancelarię Radcy Prawnego z siedzibą w T. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Wniosek strony skarżącej zasługuje na częściowe uwzględnienie. Zgodnie z art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), dalej jako p.p.s.a., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie, przeciwko któremu został on wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. W świetle art. 199 p.p.s.a., zasadą jest, że strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie. Intencją wprowadzenia przepisów dotyczących prawa pomocy było stworzenie możliwości dochodzenia swoich praw przed sądem osobom, które znajdując się w trudnej sytuacji finansowej nie mogą uiścić kosztów sądowych. Instytucja prawa pomocy stanowi wyjątek od ogólnej zasady ponoszenia przez stronę kosztów postępowania i zapewnia osobie znajdującej się w ciężkich warunkach materialnych możność obrony swoich praw przed sądem, mimo braku środków finansowych potrzebnych do poniesienia należnych kosztów sądowych. Na podstawie art. 245 § 1-3 p.p.s.a., prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym. Prawo pomocy w zakresie całkowitym obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Prawo pomocy w zakresie częściowym obejmuje natomiast zwolnienie tylko od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmuje tylko ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym następuje, gdy osoba wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a.). Wykładnia użytego w powyższych przepisach zwrotu "gdy wykaże" oznacza, że to na ubiegającym się o przyznanie prawa pomocy spoczywa ciężar dowodu, że znajduje się w sytuacji uprawniającej do przyznania prawa pomocy (por. postanowienie NSA z dnia 9 lipca 2009 r., I OZ 713/09). Rozpatrując złożony przez skarżącego wniosek o przyznanie prawa pomocy oraz podniesioną w sprzeciwie argumentację, należy w pierwszej kolejności odnieść się do panującego między małżonkami ustroju rozdzielności majątkowej ustanowionego umową majątkową małżeńską (akt notarialny) z dnia 27 sierpnia 2010 r. i twierdzenia skarżącego, że ustrój ten wpływa bezpośrednio na zwolnienie żony z obowiązku partycypowania w kosztach toczącego się przed tut. Sądem postępowania. Otóż, zgodnie z art. 23 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r., poz. 788 ze zm.), małżonkowie mają równe prawa i obowiązki w małżeństwie. Są obowiązani do wspólnego pożycia, do wzajemnej pomocy i wierności oraz do współdziałania dla dobra rodziny, którą przez swój związek założyli. Ponadto, stosownie do art. 27 tej ustawy, oboje małżonkowie obowiązani są, każdy według swych sił oraz swych możliwości zarobkowych i majątkowych, przyczyniać się do zaspokajania potrzeb rodziny, którą przez swój związek założyli. Zdaniem Sądu, wskazane w art. 27 potrzeby rodziny mogą w konkretnych okolicznościach obejmować również zobowiązania względem Skarbu Państwa z tytułu kosztów sądowych w sprawach jednego z małżonków i to bez wyjątku, jaki ustrój majątkowy panuje pomiędzy małżonkami. Jak wskazał Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z dnia 2 lipca 2009 r., sygn. akt I FSK 216/09, obowiązek alimentacyjny nie jest uzależniony od ustroju majątkowego małżeńskiego, a ponadto obejmuje on również wydatki związane z prowadzeniem postępowań sądowych. Jak stwierdzono w powołanym orzeczeniu, rozdzielność majątkowa małżeńska, w świetle przepisów prawa rodzinnego odnosi się, jak sama nazwa wskazuje, do majątków małżonków, a nie do ich wzajemnych obowiązków. Rozdzielność majątkowa dotyczy kwestii zobowiązań każdego z małżonków wobec osób trzecich, a także kwestii samodzielnego dysponowania i zarządzania swoimi majątkami. Nie można zatem przyjąć, że ze względu na istniejącą między małżonkami rozdzielność majątkową, żona skarżącego zwolniona jest z obowiązków określonych w cytowanych art. 23 oraz art. 27 ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Zatem również w razie ustanowienia rozdzielności majątkowej, czy nawet prowadzenia odrębnych gospodarstw domowych, małżonkowie nadal obowiązani są do zaspokajania potrzeb rodziny. Pozostawanie jednego z małżonków na utrzymaniu drugiego z nich i wykonywanie ciążącego na nim obowiązku alimentacyjnego sprawia, że sytuacja materialna małżonka, nawet nie uzyskującego dochodu, jest pochodną sytuacji materialnej małżonka, który uzyskuje dochód. Tak więc, niezależnie od ustroju majątkowego, który obowiązuje w danym związku małżeńskim, oceny aktualnego stanu majątkowego i możliwości płatniczych wnioskodawcy należy dokonać z uwzględnieniem sytuacji majątkowej współmałżonka (por. postanowienie NSA z dnia 23 maja 2011 r., sygn. akt II FZ 156/11). Ze złożonego wniosku o przyznanie prawa pomocy wynika, że skarżący w roku podatkowym 2011 poniósł stratę w kwocie [...] zł, a w 2010 r. jego dochód wynosił [...] zł miesięcznie. Dochody jego żony, z którą nie prowadzi gospodarstwa domowego, zmalały z [...] zł w 2010 r. do [...] zł w 2011 r. Na podstawie zawartej umowy majątkowej ustanowiona została pomiędzy małżonkami rozdzielność majątkowa. Skarżący osiąga dochód w postaci zasiłku dla bezrobotnych w kwocie [...] zł miesięcznie. Na utrzymaniu skarżącego pozostaje czteroletni syn W., na którego skarżący przekazuje [...] zł miesięcznie. Łącząc zatem powyższe źródła dochodu w poszczególnych latach podatkowych, mając na uwadze rozważania dotyczące interpretacji art. 23 oraz art. 27 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, należy stwierdzić, że skarżący nie może zostać zaliczony do osób wymagających szczególnego, pełnego wsparcia ze strony Państwa w zakresie przyznania prawa pomocy w zakresie całkowitym. Wprawdzie z tytułu prowadzonej działalności gospodarczej strona osiągnęła w 2010 r. niewielki dochód, a w 2011 r. poniosła stratę, w wyniku której zakończyła działalność gospodarczą, jednak dochody małżonki kształtują się na średnim poziomie. Uwzględniając wskazane przez stronę i potwierdzone dowodami okoliczności, Sąd postanowił o zwolnieniu skarżącego od kosztów sądowych oceniając, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Natomiast za niezasadne Sąd uznał ustanowienie radcy prawnego. W ocenie Sądu skarżący nie należy do kręgu osób, które nie są w stanie ponieść żadnych kosztów związanych z postępowaniem sądowym. Przy ocenie sytuacji skarżącego w kontekście prawa pomocy nie można bowiem ograniczać się wyłącznie do wielkości osiąganego przez niego dochodu w postaci zasiłku dla bezrobotnych. Należy także mieć na uwadze dochody żony, które skarżący podał wyłącznie za 2010 r. oraz 2011 r., pomijając dochody żony za 2012 r. i nie podając ich wysokości (choćby w formie oświadczenia, czy zaświadczenia, nawet jeżeli nie dysponuje jeszcze stosowną informacją PIT-11 ze względu na termin otrzymania tego dokumentu). Zauważyć należy, że skarżący znajduje się w lepszej sytuacji niż wielu innych obywateli, bowiem jego rodzice użyczyli mu mieszkanie i tym samym nie jest zmuszony do ponoszenia choćby kosztów związanych z wyjmowaniem lokalu. Jest to niewątpliwie realna pomoc dla skarżącego, która nie może być pominięta przy ocenie jego sytuacji majątkowej. Sądowi z urzędu jest znana także okoliczność, że w sprawie o sygn. akt I SA/Bd 209/11 skarżącemu udzielono także prawa pomocy w zakresie częściowym, przy analogicznym stanie faktycznym i skarżący był w stanie zapłacić ½ wpisu sądowego w kwocie [...] zł w dniu 22 lipca 2011 r. Oznacza to, że skarżący jest w stanie ponieść częściowo koszty związane z postępowaniem sądowym. Stąd opłacenie ewentualnych usług świadczonych przez radcę prawnego – z których zamierza skorzystać skarżący – nie powinno sprawiać szczególnych problemów w kontekście wszystkich okoliczności sprawy. Biorąc pod uwagę zwolnienie skarżącego od kosztów sądowych należy stwierdzić, że taka ocena wniosku nie powoduje ograniczenia prawa do sądu po stronie skarżącego. Mając powyższe na uwadze, Sąd na podstawie art. 260, art. 245 § 1 i 4 oraz art. 246 § 1 pkt 2 p.p.s.a. postanowił jak w sentencji.