II SA/Bd 1004/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędziowie: Sędzia NSA Wiesław Czerwiński (spr.) Sędzia WSA Jarosław Wichrowski Protokolant Bartosz Kornalewicz po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 18 października 2011 r. sprawy ze skargi M. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości 1. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta B. z dnia [...], nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu, 3. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. na rzecz skarżącego 457 (czterysta pięćdziesiąt siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania. II SA/Bd 1004/11 UZASADNIENIE Wnioskiem z dnia [...] M. T. reprezentowany przez adwokata K. P. zwrócił się do Prezydenta Miasta B. o nieodpłatne przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości gruntowej położonej w B. przy ul. W. [...], oznaczonej w rejestrze ewidencji gruntów jako działka nr [...] o pow. 1,1244 ha, zapisanej w KW Nr [...], prowadzonej przez Sąd Rejonowy w B. Podniósł, że jest synem W. T., który był właścicielem W. F. W. T. B., W. [...] i W [...]. Orzeczeniem Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...], znak [...], stwierdzono iż Wytwórnia, w szczególności nieruchomość położona w B. przy ul. W. [...] o pow. 1,1244 ha, oznaczona wg planu podziału jako działka nr [...], wraz z zabudowaniami i urządzeniami znajdującymi się na niej przeszła na własność Skarbu Państwa. Wnioskiem z dnia [...] W. T. wniósł do Prezydenta Miasta B. o zwrot odebranej mu nieruchomości. Na podstawie decyzji Prezydenta Miasta B. z dnia [...] znak: [...] oddano wnioskodawcy aktem notarialnym Rep. [...] numer [...] z dnia [...] przedmiotową nieruchomość w użytkowanie wieczyste. Podał również, że spadek po W. T. nabyli J. T. i M. T. W drodze umowy zniesienia współwłasności z dnia [...] stał się jedynym użytkownikiem wieczystym nieruchomości. Decyzją z dnia [...] znak: [...] Prezydent Miasta B. odmówił przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że uprawnienie do żądania nieodpłatnego przekształcenia prawa użytkowania wieczystego przysługuje między innymi osobom wymienionym w art. 1 ust. 1a pkt 1 ustawy z 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. Przy czym odnosi się wyłącznie do sytuacji, gdy użytkowanie wieczyste zostało przyznane w zamian za wywłaszczenie lub przejęcie nieruchomości gruntowej jako forma odszkodowania. Na potwierdzenie wyrażonego stanowiska organ przytoczył wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 6 sierpnia 2009 r. sygn. IV SA/Po 310/09 w którym Sąd stwierdził: "Nieodpłatne przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności następuje tylko na rzecz użytkowników albo ich następców prawnych, tzn. osób fizycznych będących w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi nieruchomości, niezależnie od jej przeznaczenia), jeżeli użytkowanie wieczyste uzyskały w zamian za wywłaszczenie lub przejęcie nieruchomości gruntowej na rzecz Skarbu Państwa na podstawie innych tytułów, przed dniem 5 grudnia 1990 r., a także na podstawie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m. st. Warszawy". W dalszej części uzasadnienia organ pierwszej instancji podkreślił, iż z umowy oddania gruntu państwowego w użytkowanie wieczyste z dnia [...] sporządzonej w formie aktu notarialnego nie wynika, że użytkowanie wieczyste zostało uzyskane przez poprzednika prawnego wnioskodawcy w zamian za przejęcie nieruchomości gruntowej przez Państwo Polskie - zdaniem organu wnioskodawcy nie przysługuje bezpłatne przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności. Od decyzji tej odwołał się M. T. reprezentowany przez adwokata K. P. zarzucając jej: I. naruszenie przepisów postępowania: 1) art. 7 K.p.a., przez jego nieprawidłowe zastosowanie, polegające na nie wyjaśnieniu w stopniu dokładnym okoliczności faktycznych sprawy, to jest podstawy ustanowienia na rzecz W. T. użytkowania wieczystego nieruchomości, w szczególności przez nie uwzględnienie: a) treści decyzji Prezydenta Miasta B.z dnia [...] na [...]) b) treści wniosku W. T. z dnia [...] opatrzonego dopiskiem z numerem decyzji) o której mowa w·lit. a), c) treści umowy ustanowienia użytkowania wieczystego z dnia [...]) w formie aktu notarialnego nr Rep. [...] w szczególności w zakresie § 2 tej umowy) d) treści pisma Zrzeszenia Handlu i Usług, popierającego przekazanie przedmiotowej nieruchomości W. T., 2) art. 10 § 1 K.p.a. przez jego nieprawidłowe zastosowanie polegające na nie udzieleniu wnioskodawcy możliwości wypowiedzenia się o zebranych dowodach i materiałach) II. Obrazę prawa materialnego, to jest przepisu art. 1 ust. 1a ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, przez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na przyjęciu, że przesłanką nieodpłatnego przekształcenia użytkowania wieczystego we własność jest wskazanie w akcie kreującym użytkowanie wieczyste, iż ustanowienie tego prawa rzeczowego następuje w zamian za wcześniej przejętą przez Skarb Państwa nieruchomość. Zdaniem odwołującego się stanowisko organu jest wadliwe z uwagi na rozszerzenie zbioru przesłanek warunkujących przekształcenie użytkowania wieczystego we własność o zawarcie w akcie kreującym użytkowanie wieczyste zapisu, z którego wynikałoby, że użytkowanie wieczyste zostało ustanowione w zamian za wcześniejsze przejęcie przez Skarb Państwa nieruchomości. Strona odwołująca podniosła, że z uwagi na brak normy, która ograniczałaby dopuszczalność przekształcenia do sytuacji, w których z aktu kreującego użytkowanie wieczyste na rzecz byłego właściciela expressis verbis wynika, iż następuje to w zamian za odebraną nieruchomość, zaistnienie przesłanki w postaci ustanowienia użytkowania wieczystego w zamian za wywłaszczenie lub przejęcie nieruchomości gruntowej na rzecz Skarbu Państwa podlega ustaleniu w drodze zwykłego postępowania dowodowego. Odwołujący się zwrócił również uwagę, że decyzja oddająca nieruchomość w użytkowanie wieczyste wydana została na wniosek W. T. z dnia [...], w którym przedstawił przebieg postępowania w rezultacie, którego wyzuto go z własności nieruchomości przy ul. W. Formułując wniosek wniósł o jej zwrot. Zamiast zwrotu orzeczono o oddaniu tej nieruchomości w użytkowanie wieczyste. Toteż użytkowanie wieczyste - zdaniem strony - zostało ustanowione w zamian za przejęcie tej nieruchomości na własność Skarbu Państwa. Strona zarzuciła również brak możliwości wypowiedzenia się, co do zgromadzonych w sprawie materiałów i dowodów, co stanowi naruszenie art. 10 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. decyzją z dnia [...], Nr [...] utrzymało zaskarżona decyzję w mocy wskazując, że zgodnie z art. 1 ust. 1a ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości (Dz. U. Nr 175, poz. 1459 z późno zm.) - z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości mogą wystąpić również osoby fizyczne będące w dniu wejścia w życie ustawy użytkownikami wieczystymi nieruchomości, niezależnie od jej przeznaczenia, jeżeli użytkowanie wieczyste uzyskały w zamian za wywłaszczenie lub przejęcie nieruchomości gruntowej na rzecz Skarbu Państwa na podstawie innych tytułów, przed dniem 5 grudnia 1990 r. Z kolei art. 5 pkt 1 tej ustawy stanowi, że przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości następuje nieodpłatnie na rzecz osób fizycznych, o których mowa w art. 1 ust. 1 lub ich następców prawnych. Organ odwoławczy podkreślił, że w dniu wejścia w życie ustawy o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności tj. w dniu 13 października 2005 r. nieruchomość będąca przedmiotem postępowania znajdowała się w użytkowaniu wieczystym M. T. M. T. nie uzyskał jednak nieruchomości w zamian za wywłaszczenie lub przejęcie na rzecz Skarbu Państwa. Uzyskał ją w drodze dziedziczenia i zniesienia współwłasności. Nie jest zatem osobą, o której mówi art. 1a pkt 1 ustawy. Nie dotyczy go również art. 5 pkt 1 ww. ustawy ponieważ nie jest spadkobiercą osoby która w dniu [...] była użytkownikiem wieczystym tej nieruchomości. M. T. reprezentowany przez adwokata K. P. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skargę na decyzję z dnia [...] z żądaniem jej uchylenia. Zaskarżonej decyzji zarzucił: 1) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, to jest przepisu art. 1 ust. 3 w zw. z ust. 1a oraz art. 5 pkt 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, przez ich nieprawidłową wykładnię, polegające na przyjęciu, że z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nie może wystąpić osoba będąca użytkownikiem wieczystym nieruchomości w dacie wejścia w życie wskazanej ustawy, która jest następcą prawnym osoby, której przyznano prawo użytkowania wieczystego w zamian za odebraną nieruchomość, 2) naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, to jest przepisu art. 1 ust. 1a ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości, przez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na przyjęciu, że przesłanką nieodpłatnego przekształcenia użytkowania wieczystego we własność jest wskazanie w akcie kreującym użytkowanie wieczyste, iż ustanowienie tego prawa rzeczowego następuje w zamian za wcześniej przejętą przez Skarb Państwa nieruchomość. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując w całości argumenty przedstawione w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie. Zadaniem sądów administracyjnych jest ocena zaskarżonej decyzji pod względem zgodności z prawem. Dlatego też ocenę tą należy poprzedzić analizą uregulowań ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości (Dz. U. Nr 175, poz. 1459 ze zm.). Pierwszym warunkiem ustawowym jest to, aby osoby fizyczne lub ich następcy prawni były użytkownikami wieczystymi nieruchomości w dniu wejścia w życie ustawy, czyli w dniu 13 października 2005 r. Skorzystanie z prawa przekształcenia użytkowania wieczystego w prawo własności nie dotyczy każdej nieruchomości. Dotyczy tylko nieruchomości: - zabudowanych na cele mieszkalne, - zabudowane garażami, - albo przeznaczonymi pod tego rodzaju zabudowę, - nieruchomości rolnych w rozumieniu Kodeksu cywilnego. Art. 1 ust.1a zrywa z kryterium przeznaczenia nieruchomości, jeżeli osoby fizyczne lub ich następcy użytkowanie wieczyste uzyskały: 1/ w zamian za wywłaszczenie lub przejęcie nieruchomości gruntowej na rzecz Skarbu Państwa na podstawie innych tytułów, przed dniem 5 grudnia 1990 r. , 2/ na podstawie art. 7 dekretu z dnia 26 października 1945 r. o własności i użytkowaniu gruntów na obszarze m.st. Warszawy (Dz. U. Nr 50, poz. 279). Punkt ten w niniejszej sprawie nie ma zastosowania. Przed datą wejścia w życie ustawy problematykę wywłaszczenia regulowała ustawa z dnia 29 kwietnia 1985 r. o gospodarce gruntami i wywłaszczeniu nieruchomości (Dz. U. z 1991 r., Nr 30, poz. 127 ze zm.). Ponieważ ustawa mówi generalnie o wywłaszczeniu należy przyjąć że obejmuje każde wywłaszczenie, również na podstawie ustawy z dnia 12 marca 1958 r. o zasadach i trybie wywłaszczenia nieruchomości (Dz. U. z 1974 r., Nr 10, poz. 64 ze zm.). Dlatego należy rozważyć, czy skarżący otrzymał użytkowanie wieczyste "w zamian za wywłaszczenie". Odpowiedź na to pytanie jest negatywna. Organy trafnie oceniły, że M. T. nie uzyskał nieruchomości w zamian za wywłaszczenie. Ale art. 1 ust. 1a pkt 1 ustawy po słowie "lub" przewiduje uzyskanie użytkowania także w inny sposób: lub przejęcie nieruchomości gruntowej na rzecz Skarbu Państwa na podstawie innych tytułów, przed dniem 5 grudnia 1990 r. Tytułem, na podstawie którego Skarb Państwa przejął nieruchomość było orzeczenie Przewodniczącego Komitetu Drobnej Wytwórczości z dnia [...]. W orzeczeniu tym stwierdzono, że przedsiębiorstwo: W. P. W. T., B., W. [...] i W. [...] będące w dniu do dnia [...] pod przymusowym zarządem państwowym na podstawie zarządzenia Ministra Przemysłu Drobnego i Rzemiosła z dnia 29 listopada 1955 r. wykonywanym przez B. Zakłady Drzewne Przemysłu Terenowego w B. przeszło z dniem [...] z mocy prawa na własność Państwa w stanie, w jakim znajdowało się w dniu objęcia go pod przymusowy zarząd państwowy. W szczególności jako składnik majątkowy przedsiębiorstwa, przeszła na własność Państwa nieruchomość w Bydgoszczy przy ul. W. Nr [...] położona o pow. 1 ha 1244 m2 wraz z zabudowaniami i urządzeniami na niej znajdującymi się. W ocenie Sądu, taka treść orzeczenia wyczerpuje dyspozycję określenia "przejęcie nieruchomości gruntowej na rzecz Skarbu Państwa na podstawie innych tytułów, przed dniem 5 grudnia 1990 r." Jak to trafnie podniósł skarżący, przez inny tytuł należy rozumieć podstawę przejścia własności odmienną od wywłaszczenia. Na podstawie tego orzeczenia dokonano wpisu do księgi wieczystej w dniu [...]. Następny wpis w księdze wieczystej dokonano [...]. W podstawie wpisu wskazano "umowa o oddanie terenu państwowego w użytkowanie wieczyste". Jest to w następstwie decyzji Prezydenta Miasta B. z dnia [...] – między Skarbem Państwa zawarto umowę w formie aktu notarialnego z dnia [...] w drodze której ustanowiono na rzecz W. T. użytkowanie wieczyste nieruchomości objętej księgą wieczystą prowadzoną przez Sąd Rejonowy w B. pod numerem [...]. Istotne znaczenie ma moment przejęcia nieruchomości na rzecz Skarbu Państwa, który nastąpił w momencie upaństwowienia. Tym samym należy uznać, że zaskarżone decyzje zapadły z naruszeniem art. 1 ust. 1a pkt 1 w związku z ust. 3 i art. 5 ust. 1 ustawy z dnia 29 lipca 2005 r. o przekształceniu prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości. Rozpatrujące sprawy organy dopuściły się także naruszenia art. 7 i 77 K.p.a. polegającego na niewyczerpującym zebraniu całego materiału dowodowego. Akta należy uzupełnić o postanowienie o nabyciu praw spadkowych po W. T. Nie ustalono przeznaczenia nieruchomości i obecnego jego stanu. Ma to istotne znaczenie dla treści art. 1 ust. 1 ustawy o przekształceniu... albowiem kryteria określone w art. 1 ust. 1a nie ma mają zastosowania w sytuacji, gdy nieruchomość jest zabudowana na cele mieszkaniowe lub zabudowane garażami. Z akt sprawy nie wynika, w jaki sposób jest zabudowana ta nieruchomość. Wymogi art. 1 ustawy spełnia także sytuacja, gdy nieruchomość jest przeznaczona na te cele. Należy więc sięgnąć do planów zagospodarowania przestrzennego i ustalić, jakie jest przeznaczenie tej nieruchomości w planach zagospodarowania przestrzennego. Czynności tej nie wykonano, ani też nie stwierdzono, że nie ma dla tego terenu planu zagospodarowania przestrzennego. Okoliczności te należy uzupełnić, jakkolwiek przy wyczerpaniu znamion przepisu art. 1 ust. 1a pkt nie ma to aż tak istotnego znaczenia. Zgodnie z art. 1 ust. 3 i art. 5 pkt 1 z żądaniem przekształcenia prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości mogą również wystąpić osoby fizyczne będące następcami prawnymi osób, o których mowa w ust. 1 i 1a oraz osoby fizyczne i prawne będące następcami prawnymi osób, o których mowa w ust. 2, a przekształcenie prawa użytkowania wieczystego w prawo własności nieruchomości następuje nieodpłatnie na rzecz osób fizycznych, o których mowa w art. 1 ust. 1a, lub ich następców prawnych. Sąd podziela pogląd skarżącego, że z żądaniem przekształcenia mogą wystąpić następcy prawni osoby, która była użytkownikiem wieczystym w dacie wejścia w życie ustawy, która użytkowanie wieczyste uzyskała w zamian za wywłaszczenie lub przejęcie nieruchomości gruntowej na rzecz Skarbu Państwa. Data złożenia wniosku decyduje o tym, kto występuje z żądaniem. Mogą to być również następcy prawni użytkownika wieczystego. Uzasadnia to, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit a i c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji. O kosztach orzeczono na podstawie art. 200 cytowanej ustawy z 30 sierpnia 2002 r.