II SA/Bd 1014/15

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) Sędziowie sędzia WSA Anna Klotz sędzia WSA Grzegorz Saniewski Protokolant asystent sędziego Jacek Grzegorzewski po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 10 listopada 2015 r. sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...]. nr [...] w przedmiocie świadczenia pomocy społecznej oddala skargę. Wnioskami z 21 i 25 maja 2015 r. S. K. zwrócił się do Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C. w przedmiocie świadczenia pomocy społecznej w postaci 500 kg węgla orzech, jednej pary obuwia zimowego, jednej pracy obuwia letniego, 200 zł na zakup żywności oraz pokrycia kosztów naprawy telewizora. W uzasadnieniu wnioskodawca wskazał na swoją trudną sytuację życiową, w szczególności podkreślając zadłużenie, chorobę z którą wiąże się konieczność leczenia i ponoszenia kosztów, brak środków na utrzymanie. Decyzją z dnia [...] czerwca 2015 r. znak [...] Kierownik GOPS, działając z upoważnienia Wójta Gminy C., na podstawie art. 3, 4, 8, 12 ust. 1, art. 17 pkt 5, art. 39, 41, 98, 106 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2015 r., poz. 163; zwana dalej: "u.p.s.") odmówiły przyznania pomocy w formie 500 kg węgla orzech, jednej pary obuwia zimowego i letniego, 200 zł na zakup żywności, naprawy telewizora. W uzasadnieniu organ podał, że wnioskodawca jest osobą samotnie gospodarującą, pozbawioną osób zobowiązanych do pomocy, niepełnosprawną w stopniu znacznym na stałe (orzeczenie [...]). Ponosi następujące koszty: energia elektryczna ok. 60 zł, rachunek co dwa miesiące, zakup leków ok. 109,76 zł, także co dwa miesiące, co daje kwotę 54,88 zł miesięcznie. Organ wskazał, że źródłem utrzymania S. K. jest renta rolnicza w wysokości 859,11 zł oraz dodatek pielęgnacyjny w wysokości 208,17 zł. Organ wyjaśnił, że uzyskiwany dochód przekracza określone art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. kryteria dochodowe, które dla osoby samotnie gospodarującej wynoszą 542,00 zł. Organ podniósł także, że zasiłek celowy nie może być przyznany w formie zwrotu na wcześniej poniesione wydatki, ponadto organ zwrócił uwagę, że w kwietniu wnioskodawca zakupił 300 kg węgla orzech oraz otrzymał od osoby prywatnej kolejny telewizor, który nie wymaga naprawy. Organ stwierdził, że rozważył tez pomoc na podstawie art. 41 pkt 1 ustawy, który dotyczy szczególnie uzasadnionych przypadków osób przekraczających kryterium dochodowe, jednak wsparcie to ma charakter fakultatywny i uzależnione jest od tego czy przypadek osoby lub rodziny spełnia kryterium szczególnie uzasadnionego przypadku oraz jakimi możliwościami finansowymi w tym zakresie dysponuje ośrodek pomocy społecznej. Organ pokreślił, że ten rodzaj pomocy cechuje wyjątkowość, co znaczy, że dotyczy zdarzeń występujących zupełnie okazjonalnie, wymagające wielu niefortunnych zbiegów wydarzeń, wykraczających poza możliwości ludzkiej zapobiegliwości. Opisana przez wnioskodawcę sytuacja życiowa nie kwalifikuje się do szczególnej okoliczności uzasadniającej potrzebę pomocy w formie zasiłku celowego. Ponadto organ zwrócił uwagę, że wnioskodawca marnotrawi posiadane środki pieniężne na bezcelowe korespondowanie z różnymi organami i instytucjami oraz na kserowanie dokumentacji. W ocenie organu takie nieoszczędne szafowanie i gospodarowanie zasobami uzasadnia w oparciu o art. 11 ust. 1 u.p.s. odmowę przyznania świadczenia. W odwołaniu od powyższej decyzji S. K., ponownie wskazał na swoją trudną sytuację życiową i materialną, ponadto zarzucił organowi I instancji błędne ustalenie stanu faktycznego, w szczególności miesięcznych kosztów utrzymania jakie ponosi. Odwołujący się podniósł także, że organ nie uwzględnił jego pism do Urzędu Kombatantów oraz faktu, że od 31 sierpnia 2015 r. wchodzi w życie ustawa o działaczach opozycji antykomunistycznej i osobach represjonowanych w powodów politycznych, która zaleca przyznanie pierwszeństwa w udzielaniu pomocy z opieki społecznej ludziom prześladowanym w okresie PRL jak on. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. decyzją z [...] lipca 2015 r. znak [...], na podstawie art. 3, art. 4, art. 8, art. 41 ust. 1 w zw. z art. 39 ust. 1, art. 106 ust. 1 i 4 oraz art. 150 u.p.s. oraz art. 138 § 1 pkt 1 K.p.a. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu organ odwoławczy wskazał, że S. K. posiada stały dochód w łącznej wysokości 1067,28 zł miesięcznie, z czego potrącane jest zajęcie komornicze w zw. z obowiązkiem alimentacyjnym, co zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s. nie jest odliczane od dochodu osoby. Kolegium stwierdziło, że organ I instancji prawidłowo ustalił, iż dochód wnioskodawcy przekracza ustawowe kryterium dochodowe ustalone na kwotę 542 zł. Organ I instancji prawidłowo także ustalił stan faktyczny oraz wyczerpująco uzasadnił przyczyny odmowy udzielenia pomocy na podstawie art. 39 i 41 u.p.s. W ocenie SKO jednorazowa odmowa pomocy wbrew twierdzeniu strony nie oznacza pozbawienia go pomocy w ogóle a wydana decyzja pierwszoinstancyjna jest prawidłowa i nie narusza prawa. S. K. w skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w B. zarzucił, że decyzje organów I i II instancji naruszają art. 41 ustawy o pomocy społecznej, poprzez nieuwzględnienie jego szczególnych okoliczności życiowych i losowych, a które polegają na skierowaniu pisma z dnia 2 kwietnia 2015r. do Urzędu Kombatantów i Osób Represjonowanych w Warszawie oraz nieuwzględnieniu art. 11 ust. 3, art. 12, 13 ustawy z dnia 20 marca 2015 r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. W ocenie skarżącego mimo, że ustawa nie weszła jeszcze w życie to może być z wyprzedzeniem stosowana ze względu na bezradność życiową skarżącego, co potwierdzają orzeczenia lekarskiej, znaczny stopień niepełnosprawności i inwalidztwo II grupy do 1986 r. z powodu komplikacji na skutek naruszenia jego nietykalności w czasie stanu wojennego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B. wniosło o jej oddalenie. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej - art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz.U. z 2014r. poz. 1647). W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), decyzja administracyjna podlega uchyleniu wówczas, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego albo inne naruszenie przepisów postępowania jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Przedmiot sądowej kontroli w niniejszej sprawie stanowi decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z [...] lipca 2015 r. utrzymująca w mocy decyzję Wójta Gminy C. z dnia [...] czerwca 2015r. o odmowie przyznania skarżącemu pomocy w formie 500 kg węgla orzech, 1 pary obuwia zimowego, 1 pary obuwia letniego, 200zł na zakup żywności oraz naprawę telewizora. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia organów administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz.U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.), dalej jako: "u.p.s." oraz rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz.U. z 2012r., poz. 823). Podkreślić należy, że ustawa o pomocy społecznej reguluje rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania. Stosownie do treści art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zgodnie zaś z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., prawo do tego świadczenia przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 542 zł miesięcznie, zwanej kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej. Zauważyć trzeba, że w sytuacji przekroczenia kryterium dochodowego na osobę w rodzinie ustawodawca, w art. 41 u.p.s., przewidział przyznanie, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe: 1) specjalnego zasiłku celowego w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłku okresowego, zasiłku celowego lub pomocy rzeczowej, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie i niespornego materiału dowodowego wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i uzyskuje dochód w wysokości 1.067,28 zł miesięcznie, na który składa się renta rolnicza oraz zasiłek pielęgnacyjny. Nie ulega zatem wątpliwości, że wskazany dochód przekraczał wysokość kryterium dochodowego określonego w powołanym wyżej art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. Zasadnie tez organ odwoławczy stwierdził, że potrącane poprzez zajęcie komornicze kwoty z tytułu alimentów, pozostają bez wpływu na określenie wysokości miesięcznych dochodów skarżącego według przepisów ustawy. Prawidłowo zatem organy orzekające w sprawie uznały, że brak jest podstaw prawnych do przyznania pomocy w formie zasiłku celowego. Organy jednocześnie dokonały analizy okoliczności sprawy, w zakresie zaistnienia w sprawie przesłanek do przyznania wnioskowanej pomocy na podstawie art. 41 powołanej ustawy. Podkreślić należy, że z treści cytowanego art. 41 u.p.s. wynika, że świadczenia na podstawie tego przepisu przyznawane są w ramach uznania administracyjnego. Co oznacza, iż organ dokonuje oceny przesłanek przyznania świadczenia uwzględniając okoliczności faktyczne danej sprawy, wysokość posiadanych środków finansowych oraz możliwości zaspokajanie potrzeb innych osób ubiegających się o udzielenie świadczeń z pomocy społecznej (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2014 r., sygn. akt I OSK 1559/12, dnia 25 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 1560/10, poz. baza wyroków www.nsa.gov.pl). Specjalny zasiłek celowy może być przyznany osobie lub rodzinie uzyskującej dochód przekraczający kryterium dochodowe. Jednocześnie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej nakłada na organ pomocy społecznej obowiązek rozważenia sytuacji życiowej osoby ubiegającej się o pomoc w kategoriach "przypadku szczególnie uzasadnionego", przy czym na ocenę w tym zakresie nie ma wpływu wysokość uzyskiwanego dochodu. Ustawodawca nie wyjaśnia, co należy uznać za szczególnie uzasadnione przypadki, jednak w ocenie Sądu muszą one bezsprzecznie wynikać z nadzwyczajnych sytuacji i okoliczności oraz polegać na niemożności zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych człowieka, takich jak żywność, utrzymanie higieny, konieczne lekarstwa czy zakup opału. Z art. 3 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej wynika, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia z pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, przy czym potrzeby osób korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. W związku z tym organ administracji publicznej może odmówić przyznania świadczenia lub też przyznać je w innym rozmiarze niż domaga się tego strona. Przenosząc powyższe kwestie na grunt rozpatrywanej sprawy należy wskazać, że bezsprzecznie skarżący znajduje się w trudnej sytuacji życiowej. Jest osobą schorowaną z orzeczonym znacznym stopniem niepełnosprawności, w podeszłym wieku, prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nie oznacza to jednak, że organom rozpatrującym wnioski skarżącego można zarzucić, iż w zaskarżanych rozstrzygnięciach naruszyły prawo. W ocenie Sądu, organy obu instancji dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych, rozważyły i opisały dokładnie sytuację życiową skarżącego i prowadziły postępowanie w zgodzie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Jak wynika z akt sprawy skarżący zakupił w kwietniu 300 kg węgla orzech na opał oraz otrzymał od darczyńcy sprawny telewizor, co w tej części czyni wniosek bezzasadnym. Nadto skarżący wnioskował o parę obuwia zarówno zimowego, jak i letniego. Analiza powyższych okoliczności wskazuje, iż skarżący zdaje się oczekiwać, iż pomoc społeczna służyć będzie zaspokajaniu jego potrzeb, niezależnie od posiadanego źródła stałego dochodu i własnych wydatków, lub też sukcesywnego gromadzenia np. niezbędnego opału lub sprzętu RTV. Nadto należy zauważyć, że posiadanie telewizora jak i jego naprawy nie należą do podstawowych potrzeb bytowych człowieka, jak stara się sugerować skarżący. Co do zasady organ I instancji zasadnie wskazał, że osoba, która przeznacza własne zasoby finansowe na realizowanie innych potrzeb niż zaspokojenie niezbędnych realnych potrzeb bytowych, nie może oczekiwać zastąpienia jej przez organ pomocy społecznej w zaspokojeniu tychże podstawowych potrzeb. Skarżący, jak wynika z akt sprawy (kwestionariusz rodzinnego wywiadu środowiskowego, vide akta organu I instancji), nie jest zainteresowany innymi formami wsparcia. Należy również podzielić stanowisko organów, iż brak jest podstaw do uznania, że skarżący, mimo iż jego dochód przekracza ustawowe kryterium, na skutek szczególnych okoliczności bądź nadzwyczajnego zdarzenia losowego, znalazł się czasowo w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu pomocy na zakup środków opałowych, ponadto jak słusznie podkreślił organ skarżący nie wskazał nadzwyczajnych okoliczności uzasadniających udzielenie zasiłku w celu dokonania opłat za energię elektryczną, kosztów leczenia a nadto ustawa nie przewiduje wsparcia w celu spłaty zadłużenia. Z tych powodów, mając na uwadze charakter decyzji podjętych w ramach uznania administracyjnego, brak jest podstaw podważenia dokonanej przez organy oceny, że sytuacja życiowa skarżącego i możliwości finansowe organu pomocy społecznej I instancji uzasadniały odmowę przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia z pomocy społecznej. Odnosząc się do zarzutów skargi podkreślenia wymaga, że ani Sąd ani organ pomocy społecznej nie mogły uwzględnić żądania skarżącego aby objąć go pomocą finansową wynikającą z ustawy z dnia 20 marca 2015r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z dnia 20 maja 2015 r.), gdyż Sąd nie jest do tego uprawniony a także zgodnie z brzmieniem ww. ustawy takie kompetencje nie przysługują Wójtowi Gminy. Powyższa ustawa reguluje zasady nabywania statusu osoby represjonowanej z powodów politycznych oraz przyznawania świadczeń z tego tytułu (art. 1), status działacza potwierdza decyzja adm. Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych po stwierdzeniu przez Prezesa Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu, iż osoba ubiegająca się o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych spełnia warunki, o których mowa w art. 4. (art. 5). Świadczenie pieniężne i pomoc pieniężną przyznaje, w drodze decyzji administracyjnej, Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na wniosek osoby uprawnionej (art. 8), na określonych w tej ustawie zasadach. Należy jednocześnie stwierdzić, żaden organy administracji działają wyłącznie na podstawie obowiązujących przepisów prawa, przestrzegając z urzędu swojej właściwości w załatwieniu konkretnych spraw. Ustawa o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych weszła w życie, jak wskazał sam skarżący, dopiero 31 sierpnia 2015r. i dopiero po tej dacie zainteresowany może składać wniosek do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych. W przedmiotowej sprawie nie było żadnych podstaw prawnych aby organy pomocy społecznej, uwzględniały w sprawach dotyczących tej formy pomocy publicznej ewentualne przyszłe uprawnienia skarżącego, których ustalenia należy do właściwości innych organów administracji publicznej. Powyższe potwierdza sam Urząd do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, który w piśmie z 3 czerwca 2015 r. poinformował skarżącego, iż ustawa o którą opiera on swoje roszczenia wchodzi w życie w dniem 31 sierpnia 2015 r. i dopiero wnioski składane po tej dacie będą rozpatrywane w oparciu o jej przepisy. Z niewiadomych względów skarżący nie chce przyjąć tego faktu do wiadomości. Także błędna i nieznana prawu jest teoria budowana przez skarżącego, że ustawa powinna obowiązywać przed wejściem w życie ze względu na szczególne okoliczności jak np. bezradność lub niepełnosprawność wnioskodawcy. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, skarga podlegała oddaleniu