II SA/Bd 1039/18
WyrokWSA w Bydgoszczy2018-11-28
Skład orzekający: Jarosław Wichrowski, Joanna Brzezińska, Anna Klotz
Analiza orzeczenia
Sekcja wygenerowana przez AI na podstawie treści orzeczenia — nie stanowi cytatu.
Zagadnienie prawne
Czy działalność w Klubie Inteligencji Katolickiej w okresie stanu wojennego, w tym wykonywanie pracy administracyjnej i inwigilacja przez Służbę Bezpieczeństwa, może stanowić podstawę do potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych w rozumieniu ustawy z dnia 20 marca 2015 r.?Ratio decidendi
Sąd uznał, że sama inwigilacja przez organy bezpieczeństwa państwa oraz praca w Klubie Inteligencji Katolickiej, nawet w okresie stanu wojennego, nie są wystarczające do potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych. Konieczne jest wykazanie aktywnego udziału w wystąpieniach wolnościowych oraz konkretnych, prawnie zdefiniowanych represji wynikających z tego udziału, takich jak bezprawne działania organów bezpieczeństwa, pozbawienie możliwości wykonywania zawodu czy rozwiązanie umowy o pracę z przyczyn politycznych. W analizowanej sprawie skarżąca nie wykazała spełnienia tych przesłanek.Stan faktyczny
Skarżąca I. K. wniosła o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych z tytułu działalności w Klubie Inteligencji Katolickiej (KIK) w T. w okresie stanu wojennego. Organ odmówił przyznania statusu, uznając, że działalność w KIK i zatrudnienie tam nie stanowiły podstawy do jego przyznania, a skarżąca nie wykazała udziału w wystąpieniach wolnościowych ani poniesienia represji w rozumieniu ustawy. Po utrzymaniu decyzji w mocy przez organ II instancji, skarżąca wniosła skargę do WSA, zarzucając naruszenie przepisów k.p.a. poprzez dowolną ocenę dowodów i brak wyczerpującego rozpatrzenia materiału.Rozstrzygnięcie
Oddalono skargę.Pełny tekst orzeczenia
Dnia 28 listopada 2018 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: sędzia WSA Jarosław Wichrowski Sędziowie: sędzia WSA Joanna Brzezińska (spr.) sędzia WSA Anna Klotz Protokolant: asystent sędziego Magdalena Gadecka-Kauczor po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 28 listopada 2018 roku sprawy ze skargi I. K. na decyzję Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych w W. z dnia [...] czerwca 2018 r. nr [...] w przedmiocie potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej oddala skargę.
Wnioskiem z dnia [...] lutego 2017r. I. K. (skarżąca) zwróciła się do Szefa Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych z tytułu działalności w Klubie Inteligencji Katolickiej w T. m.in. w okresie stanu wojennego, gdzie w okresie od [...] października 1980r. do [...] grudnia 1981r. zatrudniona była na stanowisku kierownika kancelarii, i w tym czasie angażowała się w działalność NSZZ "Solidarność". W związku z zawieszeniem działalności KIK-u w T. w stanie wojennym skarżąca pozostawała do dyspozycji zarządu komisarycznego, gdzie świadczyła niewolniczą pracę. Do wniosku dołączyła kserokopię świadectwa pracy dotyczącego zatrudnienia w zawieszonym KIK-u w T. w okresie od [...] października 1980 do [...] stycznia 1983r. Podniosła, że ZUS odrzucił to świadectwo pracy i okres po 13.12.1989r. nie został uwzględniony przy obliczeniu emerytury, co potwierdził wyrok sądu.
Decyzją z dnia [...] marca 2018r. nr [...], Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych, na podstawie art. 5 ust. 1 w zw. z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ustawy z dnia 20 marca 2015r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2015r., poz. 693 ze zm. – dalej "ustawa") odmówił I. K. potwierdzenia statusu działacza opozycji antykomunistycznej oraz osoby represjonowanej z powodów politycznych. W uzasadnieniu organ wskazał, że w okresie do dnia zawieszenia działalności KIK w T. stanowił w pełni legalne stowarzyszenie, zaś jego członkowie za prowadzenie działalności zgodnej z celami statutowymi klubu nie mogli zostać pociągnięci do odpowiedzialności karnej – działalność prowadzona w ramach KIK-u lub świadczenie na jego rzecz pracy nie może stanowić podstawy potwierdzenia statusu skarżącej jako działacza opozycji antykomunistycznej. Organ stwierdził, że zgromadzony materiał dowodowy nie pozwala na ustalenie, iż skarżąca prowadziła jakąkolwiek działalność opozycyjną, niezgodną z przepisami ówczesnego prawa, ani podlegała represjom w rozumieniu art. 3 ustawy. Okoliczność, że po wprowadzeniu stanu wojennego skarżąca poddana była inwigilacji, co wynika z informacji Instytutu Pamięci Narodowej, nie jest powiązana przyczynowo z jej intencjonalnym udziałem w skonkretyzowanym wystąpieniu wolnościowym w rozumieniu ustawy z dnia 24 stycznia 1991r. o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego oraz ustawy z dnia 7 maja 2009r. o zadośćuczynieniu rodzinom ofiar zbiorowych wystąpień wolnościowych w latach 1956-1989. Jak wskazał organ, zastosowanie wobec pracowników KIK-u określonych represji było wynikiem w dużej mierze niezależnego charakteru organizacji oraz chęci sprawowania nad nią przez władze komunistyczne większej kontroli, niemniej jednak skarżąca nie była ofiarą zindywidualizowanych represji, a jedynie odczuła zmianę statusu prawnego jej pracodawcy. Stwierdził, że materiał dowodowy nie pozwala na ustalenie, że organy bezpieczeństwa podjęły na szkodę skarżącej bezprawne działania polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia ani na ustalenie, że rozwiązano z nią z powodów politycznych umowę o pracę – mimo zawieszenia działalności Klubu skarżąca była przez cały czas formalnie jego pracownikiem.
We wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skarżąca zakwestionowała stanowisko organu, jakoby działalność KIK-u prowadzona była w zgodzie ze statutem. W jej ocenie Klub wspierał działalność opozycyjną w całym kraju przez co jego pracownicy poddani byli nieustającemu zagrożeniu, co w konsekwencji spowodowało, że skarżąca stała się obiektem represji. Z dokumentów w sprawie wynika, że aktywnie prowadziła działalność opozycyjną w ramach rzeczywistych działań wolnościowych KIK, które nie były tożsame z opresyjnym statutem. Po zawieszeniu działalności klubu w dniu 14 grudnia 1981r. skierowana została do wykonywania czynności znacznie poniżej jej kwalifikacji i pierwotnych warunków zatrudnienia, otrzymywała symboliczną pensję, była poddawana kilkugodzinnym przesłuchaniom z racji na działalność w KIK-u, oraz że w związku z tym uniemożliwiono jej zmianę pracy. Powyższe spowodowało w jej ocenie ograniczenie w możliwości rozwoju zawodowego i funkcjonowania na normalnym poziomie, pozbawieniu możliwości pracy w zawodzie, obniżenie stopy życiowej poniżej godności, a także trudności w późniejszym uzyskaniu emerytury. Podniosła, że rozwiązanie KIK 12 maja 1983r. należy uznać za tożsame z utratą przez nią pracy.
Decyzją z dnia [...] czerwca 2018r. nr [...], Szef Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych utrzymał w mocy decyzję własną z dnia [...] marca 2018r.. W uzasadnieniu organ powielił dotychczasową argumentację. W odniesieniu do zarzutów strony wskazał, że skierowanie do wykonywania czynności poniżej kwalifikacji, bez sprecyzowania jakich, oraz obniżenie pensji nie noszą znamion pozbawienia możliwości wykonywania zawodu. Organ powołał wyrok Sądu Okręgowego w T. IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...] stycznia 2017r., z którego wynika, że od [...] października 1980r. skarżąca była zatrudniona na stanowisku sekretarki – kierownika kancelarii Klubu, a zaprzestanie wykonywania pracy nastąpiło w wyniku zawieszenia działalności KIK. Wskazał, że w dołączonej do wniosku relacji skarżąca podniosła, że była kierowana przez Zarządcę-Komisarza do pracy w komórkach organizacyjnych Urzędu Miasta T. polegającej na wydawaniu zezwoleń na opuszczenie miejsca zamieszkania, do pracy w izbie wytrzeźwień, do pracy polegającej na wydawaniu dowodów osobistych oraz wydawaniu zezwoleń na odbywanie zgromadzeń; w dniu [...] lutego 1983r. skarżąca została przeniesiona na zasadzie porozumienia między zakładami do pracy w Izbie Skarbowej w T. i również w tym wypadku nie powołała się na udział w wystąpieniu wolnościowym. Zdaniem organu opisane wyżej okoliczności nie noszą znamion podlegania represjom w rozumieniu art. 3 pkt 3 lit. d ustawy – z przedłożonego świadectwa pracy z [...] lutego 1983r. wynika, że umowa o pracę została rozwiązana w dniu [...] stycznia 1983r. na mocy porozumienia zakładów pracy, natomiast w powołanym wyroku stwierdzono, że skarżąca nie mogła pozostawać w stosunku pracy z KIK po 14 grudnia 1981r. w związku z zawieszeniem działalności Klubu. Organ wskazał, że w przypadku obu tych dat skarżąca nie wykazała udziału w wystąpieniu wolnościowym.
I. K. zaskarżyła powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, zarzucając naruszenie:
- art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a. poprzez brak wyczerpującego rozpatrzenia całego materiału dowodowego zebranego w sprawie i jego dowolna ocenę skutkującą błędnym uznaniem, że skarżącej nie należy się status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych, podczas gdy materiał dowodowy wskazuje na tę okoliczność,
- art. 107 § 7 k.p.k. (powinno być k.p.a.) poprzez brak precyzyjnego wyjaśnienia podstawy prawnej decyzji obu instancji, co uniemożliwia zrozumienie ich motywów oraz rzeczowe i wyczerpujące ustosunkowanie się do nich.
Na tej podstawie skarżąca wniosła o uchylenie obu decyzji Szefa Urzędu ds. Kombatantów i Osób Represjonowanych i wydanie orzeczenia potwierdzającego status działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych oraz zasądzenie kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Materialnoprawną podstawę kontrolowanego rozstrzygnięcia stanowiły przepisy ustawy z dnia 20 marca 2015r. o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych (Dz.U. z 2018r., poz. 690), zwanej dalej ustawą. Akt ten wprowadza dwie kategorie podmiotów, którym na gruncie tej ustawy przyznano różnorakie uprawnienia.
Pierwszą kategorię, "działaczy opozycji antykomunistycznej" ustawodawca uregulował w art. 2 ust. 1 ustawy, zgodnie z którym działaczem opozycji antykomunistycznej jest osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956r. do dnia 4 czerwca 1989r., łącznie przez co najmniej 12 miesięcy prowadziła, w ramach struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi, zagrożoną odpowiedzialnością karną, działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Przy czym, w myśl art. 2 ust. 2 ustawy, do okresu 12 miesięcy, o którym mowa w ust. 1, nie wlicza się okresów działalności w ramach niezależnego ruchu związkowego lub niezależnego ruchu studenckiego, prowadzonej w okresie od dnia 31 sierpnia 1980r. do dnia 12 grudnia 1981r.
Ponadto ustawa w art. 3 wprowadza definicję "osoby represjonowanej z powodów politycznych" statuując, że jest nią osoba, która w okresie od dnia 1 stycznia 1956r. do dnia 31 lipca 1990r.:
1) przebywała w:
a) więzieniu lub innym miejscu odosobnienia na terytorium Polski na mocy wyroku wydanego w latach 1956-1989 albo bez wyroku jednorazowo przez okres dłuższy niż 48 godzin lub wielokrotnie przez łączny okres dłuższy niż 30 dni, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce,
b) ośrodku odosobnienia na podstawie art. 42 dekretu z dnia 12 grudnia 1981r. o stanie wojennym (Dz.U. poz. 154, z 1982r. poz. 18, z 1989 r. poz. 178 oraz z 2011 r. poz. 342) za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;
2) przez okres powyżej 30 dni pełniła zasadniczą służbę wojskową lub czynną służbę wojskową w ramach ćwiczeń wojskowych, do której odbycia została powołana z przyczyn politycznych za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce;
3) brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym:
a) na skutek działania, w tym niejawnego, wojska, milicji lub organów bezpieczeństwa państwa, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 18 grudnia 1998 r. o Instytucie Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu (Dz.U. z 2016 r. poz. 1575 oraz z 2018 r. poz. 5 i 369), zwanych dalej "organami bezpieczeństwa państwa", poniosła śmierć, doznała uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia na okres dłuższy niż 7 dni,
b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia,
c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu,
d) została z nią rozwiązana umowa o pracę,
e) została relegowana z uczelni wyższej lub innej szkoły,
f) była objęta zakazem publikacji przez Główny Urząd Kontroli Prasy, Publikacji i Widowisk, wojewódzki lub miejski urząd kontroli prasy, publikacji i widowisk albo Główny Urząd Kontroli Publikacji i Widowisk lub okręgowy urząd kontroli publikacji i widowisk przez okres dłuższy niż jeden rok;
4) była poszukiwana listem gończym, oskarżona lub skazana za popełnienie przestępstwa lub wielokrotnie skazywana za popełnienie wykroczenia, za działalność na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce.
Należy podkreślić, że status "działacza opozycji antykomunistycznej" lub "osoby represjonowanej z powodów politycznych" może zostać potwierdzony przez właściwy organ wyłącznie osobom spełniającym warunki określone wprost przez ustawodawcę odpowiednio w art. 2 oraz art. 3 ustawy.
W niniejszej sprawie, co jest niesporne, skarżąca uzyskała decyzję Prezesa IPN z dnia [...] października 2017r. nr [...], w której organ ten stwierdził, że I. Z. K. nie była pracownikiem, funkcjonariuszem lub żołnierzem organów bezpieczeństwa państwa, a w archiwum Instytutu Pamięci Narodowej - Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu nie zachowały się dokumenty wytworzone przez nią lub przy jej udziale, w ramach czynności wykonywanych przez nią w charakterze tajnego informatora lub pomocnika przy operacyjnym zdobywaniu informacji przez organy bezpieczeństwa państwa. Tym samym stwierdzić trzeba, że wobec skarżącej nie zachodzą przesłanki negatywne, co do przyznania wnioskowanego statusu.
W piśmie IPN z [...] maja 2017r. ([...]) wskazano, ze w wyniku kwerendy odnaleziono dokumenty paszportowe oraz zapis ewidencyjny o treści: "Rejestrowana przez Wydz. IV WUSW T. do nr [...] do sprawy obiektowej "[...]" o Nr [...]. Aktywny członek Klubu Inteligencji Katolickiej w T.. W związku z rozwiązaniem KIK zaniechano dalszej kontroli."
Nadto z pisma IPN Komisji Ścigania Zbrodni przeciwko Narodowi Polskiemu z [...].10.2017r. do skarżącej wynika, że w wyniku kwerendy przeprowadzonej w zasobie archiwalnym Instytutu Pamięci Narodowej nie odnaleziono dokumentów potwierdzających jej zatrudnienie i pozostawanie w stosunku pracy ze Stowarzyszeniem Klubu Inteligencji Katolickiej w T. w okresie od [...] października 1980r. do [...] grudnia 1981r. Odnaleziono jednocześnie materiały ewidencyjne wytworzone przez Służbę Bezpieczeństwa, potwierdzające jej inwigilację w latach 1980-1985 w ramach sprawy operacyjnej – Sprawy Obiektowej "[...]", założonej w celu rozpracowywania środowiska Klubu Inteligencji Katolickiej w T.. Organ ten poinformował stronę o trybie uzyskania kopii tych dokumentów.
W piśmie z [...] stycznia 2018r. skarżąca doprecyzowując wniosek powołała się na wyrok Sądu Rejonowego w T. z [...] stycznia 2017r., w którym na str. 8 stwierdzono, że "z przyczyn oczywistych ubezpieczona nie mogła pozostawać w stosunku pracy od [...] grudnia 1981r.". Wskazała, że pracę straciła nie dlatego, ze pracowała w instytucji czy też organizacji o charakterze związkowym, opozycyjnym, ale przeciwnie działalność demokratyczna i wolnościowa wykraczała poza statut Klubu Inteligencji Katolickiej w T.. W 1983r. Klub został zlikwidowany z uwagi na działalność sprzeczną z działalnością statutową i głębokie zaangażowanie na rzecz przemian wolnościowych i demokratycznych. Do 13 grudnia 1981r. Klub organizował, wspierał i użyczał pomieszczeń na działalność opozycyjną. Skarżąca osobiście uczestniczyła w regionalnym zjeździe pracowników NSZZ "Solidarność" Służby Zdrowia oraz strajku NSZZ "Solidarność" Rolników Indywidualnych odbywających się na trenie KIK w T., Zdaniem Skarżącej inwigilowanie jej osoby w latach 1980-1985 w ramach ww. sprawy operacyjnej założonej w celu rozpracowywania środowiska KIK w T., a konkretnie brak satysfakcjonujących dla Służby Bezpieczeństwa jej rezultatów, odmowa współpracy, skutkowały całkowitą blokadą możliwości uzyskania pracy jak w art. 3 pkt 3 b, c, d.
W ocenie Sądu organ, na podstawie wszechstronnej oceny zgromadzonego materiału dowodowego prawidłowo ustalił i uznał, że nie zaistniały podstawy do potwierdzenia skarżącej statusu działacza opozycji antykomunistycznej, w rozumieniu art. 2 ww. ustawy. Brak jest bowiem podstaw, aby uznać, iż działalność skarżącej w stowarzyszeniu Klub Inteligencji Katolickiej w T. oraz zatrudnienie w nim od [...] października 1980r. (na stanowisku sekretarki – kierownika kancelarii) do zawieszenia działalności KIK zarządzeniem Wojewody T. z dnia [...] grudnia 1981r., nie spełnia warunku działalności opozycyjnej, czyli zagrożonej odpowiedzialnością karną działalności na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania publicznych praw człowieka w Polsce. Skarżąca nie wykazała nadto aby po zawieszeniu działalności KIK w T., do dnia jego rozwiązania i wykreślenia z rejestru stowarzyszeń (decyzją Prezydenta Miasta T. z dnia [...] maja 1983r.) czy też do [...] czerwca 1989r. prowadziła tego typu działalność w ramach konkretnych struktur zorganizowanych lub we współpracy z nimi.
W dalszej kolejności należało zatem ocenić czy zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa organ stwierdził, iż skarżąca nie spełnia także przesłanek do potwierdzenia statusu "osoby represjonowanej z powodów politycznych" określonego w art. 3 ww. ustawy. Niesporne w sprawie pozostaje, iż w jej okolicznościach faktycznych, w odniesieniu do twierdzeń wnioskodawczyni i zgromadzonego materiału dowodowego należało rozpatrzyć w szczególności spełnienie przesłanek określonych w art. 3 pkt 3 lit. b, c i d ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych.
Przypomnieć zatem należy, że osobą represjonowaną z powodów politycznych jest osoba, która w okresie od dnia [...] stycznia 1956r. do dnia 31 lipca 1990r. między innymi (pkt 3): brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce i w związku z tym:
b) była inwigilowana przez organy bezpieczeństwa państwa i podjęto wobec niej bezprawne działanie polegające na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia,
c) była pozbawiona możliwości wykonywania swojego zawodu,
d) została z nią rozwiązana umowa o pracę.
W każdej z tych sytuacji, aby stwierdzić, że mamy do czynienia z osobą represjonowaną z powodów politycznych należy zatem w pierwszej kolejności ustalić, czy osoba ta w okresie od dnia 1 stycznia 1956r. do dnia 31 lipca 1990r. brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, a następnie dopiero czy konsekwencję tego stanowiły konkretne represje określone wyżej.
Podkreślenia wymaga, że "udział w wystąpieniu wolnościowym" nie jest pojęciem zdefiniowanym, jednakże w orzecznictwie sądowoadministracyjnym uznaje się, że jest to wyłącznie forma świadomego uczestnictwa, aktywności danej osoby w przedsięwzięciu zorganizowanym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka, która jednak choć nieprzypadkowa, nie musiała wiązać się z pełniejszym zaangażowaniem przybierającym już formę działalności politycznej. Jest to z pewnością także szereg działań o charakterze organizacyjnym, przygotowawczym itp., gdyż wystąpienie takie ze swojej natury jest pewnym procesem, niekiedy wieloetapowym i wymagającym różnorakich działań. W tym zakresie uwzględnienia wymaga szczególny charakter działalności opozycyjnej i związanych z nią wystąpień wolnościowych. Działalność ta, aby mogła odnieść zamierzony skutek, często opiera się na szeregu mniejszych czynności, które składają się na pewną całość i nie zawsze może być rozumiana wyłącznie jako bezpośredni, publiczny udział w strajku czy manifestacji. Należy mieć na uwadze, że każde wystąpienie, aby w ogóle mogło dojść do skutku, potrzebuje odpowiedniego zaplecza i nie sposób przyjąć, że osoby działające w ramach tego zaplecza, nie działały na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce. Fakt, że ustawa nie definiuje pojęcia "wystąpienia wolnościowego" i nie wskazuje konkretnych wydarzeń uznanych za takie wystąpienia potwierdza, że pojęcie to należy rozumieć szerzej.
Wbrew poglądom Szefa Urzędu, konkretyzacja wystąpień wolnościowych na gruncie przepisów ustawy o kombatantach oraz niektórych osobach będących ofiarami represji wojennych i okresu powojennego oraz ustawy o zadośćuczynieniu rodzinom ofiar zbiorowych wystąpień wolnościowych w latach 1956-1989 nie jest definicją legalną tego pojęcia, a określeniem zakresu obowiązywania obu wspomnianych aktów prawnych. Zakładając racjonalność ustawodawcy i zakaz wykładni synonimicznej, przyjąć trzeba, że skoro ustawodawca w ustawie o działaczach opozycji, nie zdefiniował konkretnych wydarzeń rozumianych jako wystąpienia wolnościowe, to pojęcie to należy rozumieć szerzej, aniżeli uczynił to organ orzekający w sprawie. Analogiczne stanowisko w tej kwestii zaprezentował Naczelny Sąd Administracyjny w wyrokach z 21 marca 2018r. sygn. akt II OSK 2346/17, z 25 września 2018r. sygn. II OSK 143/18 (CBOSA).
Z analizy akt sprawy i zgromadzonego materiału dowodowego, nie wynika wprost, że skarżąca brała udział w wystąpieniach wolnościowych w powyższym znaczeniu, z tego tylko powodu że jako pracownik KIK, w ramach obowiązków służbowych współuczestniczyła w użyczaniu pomieszczeń dla wskazanych zgromadzeń takich jak zjazdy pracowników NSZZ "Solidarność" odbywających się na terenie Klubu Inteligencji Katolickiej. Sam fakt współpracy KIK z NSZZ "Solidarność" także nie stanowi dowodu na czynny osobisty udział skarżącej w takim wystąpieniu wolnościowym. Skarżąca nie przedstawiła dowodów na swoje osobiste zaangażowanie w takie konkretne działania w konkretnym czasie.
Niezależnie od powyższego od powyższego zgodzić należy się z organem, iż aby uznać za osobę represjonowaną z powodów politycznych, w rozumieniu ww. przepisów muszą wystąpić łącznie określone w nich przesłanki. Oznacza to, iż nawet ustalenie, że dana osoba brała udział w wystąpieniu wolnościowym na rzecz odzyskania przez Polskę niepodległości i suwerenności lub respektowania politycznych praw człowieka w Polsce, nie jest wystarczające. Konieczne jest bowiem następnie ustalenie, że w związku z tym właśnie udziałem, nastąpiły konkretnie określone przez ustawodawcę negatywne konsekwencje (represje).
I tak aby uznać zaistnienie wskazywanej przez skarżącą przesłanki określonej w pkt 3 lit. b, konieczne jest nadto łączne zaistnienie dwóch powiązanych okoliczność tj. nie tylko inwigilacji przez organy bezpieczeństwa państwa (co pozostaje niesporne i wynika z akt sprawy), lecz również podjęcia wobec tej osoby bezprawnych działań polegających na popełnieniu na jej szkodę przestępstwa lub wykroczenia. Tej drugiej przesłanki skarżąca nie powołuje jednak, jak i brak jest jakichkolwiek podstaw aby wywodzić jej spełnienie z analizy zgromadzonego materiału dowodowego.
Wbrew zarzutom skarżącej, zgromadzony materiał dowodowy i dość ogólne twierdzenia skarżącej, nie poparte stosowanymi dokumentami lub zeznaniami świadków, nie dają również podstaw aby stwierdzić, iż w związku z ewentualnym udziałem w wystąpieniu wolnościowym skarżąca była pozbawiona i w jakim konkretnie czasie "możliwości wykonywania swojego zawodu" (art. 3 pkt 3 lit. c ustawy), jak również że w związku z tym właśnie została z nią rozwiązana umowa o pracę (pkt 3 lit. d).
Podzielić należy stanowisko organu co do braku bezpośredniego związku przyczynowego pomiędzy stosunkiem pracy w Klubie Inteligencji Katolickiej w T. na stanowisku sekretarki – kierownika kancelarii Klubu od [...].10.1980r.), i niemożnością dalszego świadczenia pracy na tym stanowisku w związku z formalnym zawieszeniem przez władze działalności Klubu w związku z wprowadzeniem stanu wojennego (zarządzenie Wojewody T. nr [...] z [...] grudnia 1981r.), a twierdzeniem strony o pozbawieniu możliwości wykonywania swojego zawodu alternatywnie o rozwiązaniu umowy o pracę.
KlK po zawieszeniu nie podjął już działalności do dnia rozwiązania i wykreślenia z rejestru w maju 1983r.
Jak wynika z dołączonego przez stronę do akt sprawy uzasadnienia wyroku Sądu Okręgowego w T. IV Wydziału Pracy i Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 stycznia 2017r. (sygn. IV U 2310/16), w sprawie o ustalenie wysokości emerytury Sąd zaliczył I. K. do okresów składkowych okres pozostawania w stosunku pracy ze Stowarzyszeniem Klub Inteligencji Katolickiej w T. od [...] października 1980r. do [...] grudnia 1981r.
Jak wynika z uzasadnienia ww. wyroku I. K. (urodzona [...] marca 1955r.), ukończyła wyższe studia na UAM w Poznaniu uzyskując tytuł magistra filozofii w dniu [...] maja 1980r. W okresie od [...] sierpnia 1978r. do [...] sierpnia 1979r. pracowała jako nauczyciel w Zbiorczej Szkole Gminnej w P. .
[...] września 1980r. została przyjęta w poczet członków stowarzyszenia Klubu Inteligencji Katolickiej w T.. Z dniem [...] października 1980r. skarżąca została zatrudniona w KIK na stanowisku sekretarki – kierownika kancelarii Klubu w pełnym wymiarze czasu pracy. Do jej obowiązków należało prowadzenie spraw organizacyjnych i biurowych, w tym przygotowywanie korespondencji, ustalanie terminów spotkań z prelegentami, koordynowanie prac poszczególnych sekcji tematycznych Klubu, przepisywanie programów odczytów, spotkań i programów działalności Klubu, zaopatrzenie, rozprowadzanie prasy, wypisywanie faktur w zastępstwie księgowej, przyjmowanie składek, dokonywanie przelewów.
W okresie od daty zawieszenia działalności KIK w T. (wprowadzenia stanu wojennego) do daty likwidacji w maju 1983r. skarżąca nie kontynuowała pracy na rzecz Klubu Inteligencji Katolickiej w T., podejmowała jednak różne zatrudnienie w komórkach organizacyjnych Urzędu Miasta T., próbowała podjąć zatrudnienie w SP nr [...] w T. (pracowała przez 3 dni w 1982r.). W okresie od [...] lutego 1983r. do [...] lutego 1985r. skarżąca była pracownikiem Izby Skarbowej w T., która przed zatrudnieniem zwracała się do Zarządcy Komisarycznego ds. Związków i Stowarzyszeń Zawieszonych w T. o zgodę na jej zatrudnienie.
W załącznikach do wniosku o potwierdzenie statusu działacza opozycji antykomunistycznej lub osoby represjonowanej z powodów politycznych i w toku postępowania administracyjnego skarżąca wielokrotnie podnosiła, że była przez Komisarza kierowana do wykonywania pracy w różnych komórkach organizacyjnych Urzędu Miasta tj. do wydawania zezwoleń na opuszczanie miejsca zamieszkania, do izby wytrzeźwień, wydawania dowodów osobistych, wydawania zezwoleń na odbywanie zgromadzeń, wydziału finansowego). Kiedy powstał z wydziału finansowego urząd skarbowy zastępca kierownika wydziału rozpoczął starania o zatrudnienie skarżącej w w Urzędzie Skarbowym w T. co nastąpiło [...] lutego 1983r., na zasadzie porozumienia między zakładami
Wobec powyższego, uwzględniając także twierdzenia i stanowisko skarżącej w toku niniejszego postępowania należy stwierdzić, iż brak jest podstaw faktycznych i prawnych aby stwierdzić, iż skarżąca w związku z jej udziałem w wystąpieniu wolnościowym, została pozbawiona możliwości wykonywania swojego uprzedniego zawodu.
Jak wynika bowiem z powyższego skarżąca uzyskała tytuł magistra filozofii, po czym zatrudniła się na stanowisku biurowo-administracyjnym jako sekretarka – kierownik kancelarii. Na skutek zawieszenia działalności KIK (od [...] grudnia 1981r. do [...] stycznia 1983r.) jak twierdzi była kierowana przez Zarządcę Komisarycznego ds. Związków i Stowarzyszeń Zawieszonych w T. do świadczenia pracy w różnych komórkach organizacyjnych Urzędu Miasta wskazane stanowiska były stanowiskami administracyjnymi, urzędniczymi w urzędzie administracji państwowej. Niezależnie zatem od subiektywnej oceny skarżącej co do charakteru tej pracy i warunków jej wykonywania (w tym płacowych), w aspekcie merytorycznym, doświadczenia zawodowego i wykształcenia nie odbiegały one zasadniczo od poprzednio wykonywanej pracy administracyjnej, jak również od takowego charakteru akceptowanej już przez skarżącą pracy od [...] lutego 1983r.
Z podobnych powodów brak jest w stanie faktycznym rozpoznawanej sprawy dostatecznych podstaw aby uznać, że ze skarżącą w wyniku jej własnego udziału, zaangażowania organizowania w wystąpieniu wolnościowym – została rozwiązana umowa o pracę. W tej sprawie jak wynika z powyższych rozważań stosunek pracy ze stowarzyszeniem Klub Inteligencji Katolickiej w T. po pierwsze nie został rozwiązany z uwagi na udział skarżącej w wystąpieniu wolnościowym, lecz przekształcił się w związku z zawieszeniem działalności tego stowarzyszenia w związku z wprowadzeniem stanu wojennego. Nie wynika z akt sprawy także i to, żeby uległ on rozwiązaniu z dniem [...] grudnia 1981r., bowiem skarżąca wywodziła w toku postępowania przez sądem pracy i ubezpieczeń społecznych oraz przed organem, że świadczyła nadal pracę w ramach skierowania przez Komisarza aż do [...] stycznia 1983r., a następnie na zasadzie porozumienia między zakładami kontynuowała ją w Urzędzie Skarbowym od [...] lutego 1983r. Odmienną kwestią, bez znaczenia dla niniejszej sprawy pozostaje to, w jaki sposób przekształcił się stosunek pracy skarżącej od [...] grudnia 1981r. na czyją rzecz, w jakim wymiarze skarżącą świadczyła pracę, kto pozostawał pracodawcą. Istotne jest, że nie wynika z akt sprawy ani twierdzeń strony aby rozwiązano z nią umowy o pracę, w rozumieniu art. 3 pkt 3 lit. d ustawy o działaczach opozycji antykomunistycznej oraz osobach represjonowanych z powodów politycznych. Skarżąca zdaję się dla potrzeb różnych postępowań odmiennie interpretować datę, tryb i przyczyny rozwiązania z nią umowy o pracę. Podobnie jak Sąd Okręgowy w T. w ww. wyroku, w kontekście oceny całości zgromadzonego materiału dowodowego i twierdzeń skarżącej, należy jednak z dużą ostrożnością ocenić wiarygodność dowodu w postaci nieczytelnej kopii świadectwa pracy wystawionego [...] lutego 1983r. przez Zarządcę -Komisarza zawieszonych stowarzyszeń, z którego miałoby wynikać, iż skarżąca świadczyła pracę w zawieszonym Klubie Inteligencji Katolickiej w T. po [...] grudnia 1981r. do [...] stycznia 1983r. Z kolei literalna treść tego dokumentu przeczy twierdzeniu skarżącej o rozwiązaniu z nią umowy o pracę w związku z udziałem w wystąpieniach wolnościowych w jego siedzibie, w trakcie działania tego stowarzyszenia.
Zwrócić należy uwagę, iż z przedłożonego do akt sprawy artykułu "Powstanie i rozwój Klubu Inteligencji Katolickiej w T. część IV od wprowadzenia stanu wojennego do rozwiązania KIK-u (lata 1981-1983) oraz innych opracowań tego tematu dostępnych na stronach internetowych wynika zaangażowanie i represje wobec wskazanych członków KIK, w opracowaniach tych jednak nazwisko skarżącej jako podlegającej określonym represjom politycznym nie występuje.
W ocenie Sądu zgromadzony w niniejszej sprawie materiał dowodowy jest wystarczający dla ustalenia okoliczności faktycznych niezbędnych do merytorycznego jej rozstrzygnięcia, a ocena dowodów nie okazała się dowolną. Niezasadne okazały się zatem zarzuty naruszenia wskazanych w skardze przepisów postępowania administracyjnego (art. 7, art. 77 i art. 80 k.p.a.). Mimo częściowo błędnej wykładni przepisu art. 3 pkt 3 ustawy, został on jednak w sprawie prawidłowo zastosowany. Odnosząc się do uzasadnienia decyzji, należy stwierdzić, iż mimo jego lakoniczności i braku oczekiwanego przez skarżącą bardziej rozwiniętej argumentacji, nie narusza ono przepisu art. 107 § 3 k.p.a. w taki sposób iżby mogło mieć to istotny wpływ na wynik sprawy, czy też uniemożliwić stronie oraz sądowi administracyjnemu ocenę motywów rozstrzygnięcia.
Mając powyższe na uwadze, nie negując wskazywanych przez skarżąca okoliczności, faktu jej inwigilacji przez organy bezpieczeństwa państwa, niewykazanej ale wskazywanej represji finansowej wobec innych współpracowników w okresie stanu wojennego, brak jest jednak podstaw, aby uznać skarżącą za działacza opozycji antykomunistycznej lub osobę represjonowaną z powodów politycznych w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 marca 2015r.
Z tych powodów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz.U. z 2018r. poz. 1302), skarga podlegała oddaleniu. Wobec oddalenia skargi, zgodnie z art. 199 strony ponoszą koszty postępowania związane ze swym udziałem w sprawie.
Źródło: Centralna Baza Orzeczeń Sądów Administracyjnych (orzeczenia.nsa.gov.pl), pozyskano 25.07.2026. · Źródło