II SA/Bd 1071/12

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Elżbieta Piechowiak Sędziowie: Sędzia WSA Jarosław Wichrowski Sędzia WSA Grzegorz Saniewski (spr.) Protokolant Katarzyna Korycka po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 19 grudnia 2012 r. sprawy ze skargi S. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w B. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka 1. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy D. z dnia [...] nr [...], 2. stwierdza, że zaskarżona decyzja nie podlega wykonaniu. Decyzją z dnia [...] Wójt Gminy[...], na podstawie art. 2 pkt 4 i art. 15b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2006 r., Nr 139 poz. 992 ze zm., zwanej dalej "u.ś.r."), odmówił skarżącej S. B. przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia się dziecka, wnioskowanego na córkę K. L. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że matka dziecka –S. B., nie pozostawała pod opieką medyczną, nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. Według zaświadczenia wystawionego przez położną skarżąca pozostawała pod taką opieką od 15 tygodnia ciąży (pierwsza wizyta 11 stycznia 2012 r.). W odwołaniu od decyzji organu pierwszej instancji skarżąca podniosła, że wychowuje rocznego syna, a z uwagi to, że ojciec dziecka pracuje, miała problem z zorganizowaniem opieki nad dzieckiem. Kiedy jej się to udało, była już w 15 tygodniu ciąży. Podkreśliła, że potem była już pod systematyczną opieką medyczną. Wskazała też na trudną sytuację finansową swojej rodziny – brak stałej pracy ojca dziecka. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Kolegium wskazało, że zgodnie z art. 15b ust. 5 u.ś.r. jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się żywego dziecka przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. Pozostawanie pod opieką medyczną potwierdza się zaświadczeniem lekarskim lub zaświadczeniem wystawionym przez położną. Przepisy wydane na podstawie art. 9 ust. 8 stosuje się odpowiednio (art. 15b ust. 6 u.ś.r.) Kolegium podkreśliło, że przepis dotyczący konieczności potwierdzenia pozostawania kobiety od 10 tygodnia ciąży do dnia porodu pod opieką lekarską wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2009 r. (Dz. U. z 2008 r., Nr 237, poz. 1654) i obowiązywał w chwili zajścia przez skarżącą w ciążę. Ze wskazanych przepisów wynika, że warunkiem koniecznym przyznania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka jest przedstawienie zaświadczenia potwierdzającego pozostawanie kobiety w ciąży pod opieką lekarską od 10 tygodnia ciąży. Z zaświadczenia przedstawionego przez skarżącą wynika, że pozostawała pod opieką medyczną od 15 tygodnia ciąży, a więc nie spełnia ona ustawowej przesłanki przyznania świadczenia. Kolegium podkreśliło, że przesłanki przyznania jednorazowej zapomogi zostały przez ustawodawcę określone ściśle, a tym samym organ nie ma żadnej swobody przy przyznawaniu tego świadczenia. W skardze do sądu S. B. ponownie wskazała na trudną sytuację swojej rodziny, wymuszającą korzystanie z opieki społecznej oraz konieczność opieki nad 5-cio miesięcznym dzieckiem w okresie, kiedy powinna była w 10 tygodniu ciąży, co skutkowało brakiem czasu na sprawdzenie, czy jest w ciąży. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie podtrzymując swoje stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga zasługuje na uwzględnienie, jednakże nie ze względu na podniesione w niej zarzuty lecz z przyczyn, które Sąd wziął pod uwagę z urzędu. Przedmiotem rozpoznania Sądu jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji, odmawiającą przyznania skarżącej jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka. Podstawę prawną wydania zaskarżonej decyzji zawiera ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (u.ś.r.). Zgodnie z art. 2 u.ś.r. świadczeniem rodzinnym jest m.in. jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia się dziecka. W myśl art. 15b ust 1 i 2 u.ś.r. jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia żywego dziecka w wysokości 1.000 zł przysługuje matce lub ojcu dziecka, opiekunowi prawnemu albo opiekunowi faktycznemu dziecka - niezależnie od wysokości dochodów. Jednym z warunków przyznania ww. zapomogi jest udokumentowanie stosownym zaświadczeniem faktu pozostawania kobiety pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu (art. 15b ust. 5 i 6 u.ś.r.). Przywołane przepisy art. 15b ust. 5 i 6 u.ś.r. zostały wprowadzone do ustawy o świadczeniach rodzinnych na mocy art. 7 pkt 3 ustawy z dnia 6 grudnia 2008 r. o zmianie ustawy - Kodeks pracy oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2008 r. Nr 237, poz. 1654). W myśl art. 18 ustawy nowelizującej wskazany wyżej obowiązek potwierdzenia opieki medycznej od daty "nie później niż 10 tygodnia ciąży" wszedł w życie z dniem 1 listopada 2009 r. Jednakże po czasowym obowiązywaniu przywołanej nowelizacji (1 listopad 2009 r. – 30 marca 2010 r.) wprowadzającej dodatkową restrykcję w prawie otrzymania omawianej zapomogi, ustawodawca zdecydował się na złagodzenie skutków nowelizacji odraczając na mocy art. 3 ustawy z dnia 5 marca 2010r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (Dz. U. Nr 50, poz. 301) obowiązek stosowania przepisu art. 15b ust. 5 u.ś.r. Zgodnie bowiem z treścią powołanego artykułu dodatek z tytułu urodzenia dziecka lub jednorazowa zapomoga z tytułu urodzenia dziecka, o których mowa w art. 9 ust. 1 i art. 15b ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, do dnia 31 grudnia 2011 r. przysługują po przedstawieniu zaświadczenia lekarskiego lub zaświadczenia wystawionego przez położną, potwierdzającego co najmniej jedno badanie kobiety w okresie ciąży przez lekarza ginekologa lub położną. Na podstawie tego przepisu nastąpiło zatem "zawieszenie" do dnia 31 grudnia 2011 r. obowiązku (wynikającego z art. 15b ust. 5 i 6 u.ś.r.) legitymowania się przez kobietę, która urodziła dziecko, zaświadczeniem potwierdzającym pozostawanie pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do dnia porodu. Odnosząc powyższe do kontrolowanej sprawy zauważyć należy, iż córka skarżącej urodziła się w dniu [...]r., a zatem już w dacie nieobowiązywania przepisu "zawieszającego" wymóg posiadania zaświadczenia lekarskiego, potwierdzającego pozostawanie pod opieką medyczną, nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. Ze znajdującego się w aktach zaświadczenia lekarskiego wystawionego przez położną wynika natomiast, że skarżąca pozostawała pod opieką medyczną od 15 tygodnia ciąży, przy czym pierwszy termin wizyty u położnej przypadał na 11 stycznia 2012 r. Wynika z tego, że w przypadku skarżącej, ów okres 10 tygodniowy upływał w momencie obowiązywania przepisu "zawieszającego" wymóg posiadania zaświadczenia lekarskiego, potwierdzającego pozostawanie pod opieką medyczną od 10 tygodnia ciąży. Sąd orzekający w niniejszym składzie podziela stanowisko wyrażone w wyrokach sądów administracyjnych, zgodnie z którym wydawanie zaświadczeń zawierających informację dotyczącą daty wizyty lekarskiej (ewentualnie u położnej) w zestawieniu z okresem ciąży, dotyczy wyłącznie kobiet znajdujących się od dnia 1 stycznia 2012 r. w dziesiątym tygodniu ciąży, bowiem do dnia 31 grudnia 2011 r. stosowanie art. 15b ust. 5 u.ś.r. było zawieszone (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 26 czerwca 2012 r., sygn. akt II SA/Ol 397/12, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 6 września 2012 r., sygn. akt II SA/Po 564/12). Do dnia 31 grudnia 2011 r. brak było bowiem podstawy prawnej do ubiegania się przez ciężarną o potwierdzenie sprawowania opieki medycznej już od 10 tygodnia ciąży, co wynika wprost z art. 3 ustawy z dnia 5 marca 2010 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz ustawy o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Zdaniem Sądu odmienna interpretacja treści art. 15b u.ś.r. oraz art. 3 powołanej ustawy z dnia 5 marca 2010 r. prowadziłaby do sytuacji naruszenia zasady lex retro non agit. Skoro bowiem przepis art. 15b ust. 5 u.ś.r. nie obowiązywał w czasie gdy skarżąca była w 10 tygodniu ciąży, a w czasie tym dla uzyskania jednorazowej zapomogi z tytułu urodzenia dziecka wystarczyło przedłożenie zaświadczenia lekarskiego lub wystawionego przez położną potwierdzającego co najmniej jedno badanie kobiety w okresie ciąży, to nałożenie na stronę obowiązku przedłożenia stosownego zaświadczenia dotyczącego okresu, gdy zaświadczenie takie nie było wymagane do otrzymania stosownego uprawnienia, stanowi naruszenie ww. zasady nie działania prawa wstecz (por. WSA w Poznaniu w ww. wyroku z dnia 6 września 2012 r. sygn. akt II SA/Po 564/12). Reasumując, wbrew stanowisku Kolegium – wynikający z art. 15b ust. 5 i 6 u.ś.r. obowiązek wykazania stosownym zaświadczeniem pozostawania pod opieką medyczną nie później, niż od 10 tygodnia ciąży do porodu, nie dotyczy kobiet, które w 10 tygodniu ciąży znajdowały się przed dniem 1 stycznia 2012 r. Ponownie rozpatrując sprawę organ winien rozstrzygnąć zgodnie z ww. przedstawioną przez Sąd interpretacją prawa. Ze względu na powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a oraz art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ) Sąd uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Rozstrzygnięcie zawarte w pkt 2 sentencji podjęto stosownie do art. 152 ww. ustawy.