II SA/Bd 1075/14

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska po rozpoznaniu w dniu 14 kwietnia 2016 r. na posiedzeniu niejawnym wniosku M. G. o przyznanie prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych w sprawie ze skargi M. G. na decyzję Prezesa Sądu z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji dotyczącej danych osobowych postanawia odmówić przyznania prawa pomocy. M. G. wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy skargę na decyzję Prezesa Sądu z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji dotyczącej danych osobowych. W odpowiedzi na wezwanie do uiszczenia wpisu sądowego skarżący wniósł o przyznanie mu prawa pomocy w zakresie zwolnienia od kosztów sądowych wskazując na trudną sytuację materialną spowodowaną brakiem pracy. Wskazał, że prowadzi jedynie ok. [...] ha gospodarstwo rolne w większości przeznaczone na trawę i siano dla zwierząt jak: króliki, kaczki, kury. Podkreślił, że wprawdzie taka praca nie przynosi mu miesięcznej pensji to jednak pozwala być ubezpieczonym i pozwala na sprawowanie stałej opieki nad chorą matką. Dodatkowo wskazał, że nie otrzymuje żadnych zasiłków z opieki społecznej, nie uzyskuje również dotacji unijnych. Wyjaśnił, że zamieszkuje wraz z matką w jej domu o powierzchni ok. [...] m2 posadowionym na działce o powierzchni [...] m2. Podkreślił także, że utrzymuje się wraz z matką z jej renty oraz dodatku pielęgnacyjnego w kwocie [...]zł. Kwota ta wydatkowana jest na opłaty związane z mieszkaniem, raty koszty leczenia, które wynoszą ok. [...] zł miesięcznie. Postanowieniem z dnia 17 lutego 2015 r. referendarz sądowy oddalił wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy uznając, że skarżący nie wykazał spełnienia ustawowych przesłanek przyznania prawa pomocy, w szczególności braku możliwości poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Na skutek sprzeciwu skarżącego postanowieniem z dnia 17 kwietnia 2015 r. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy odmówił przyznania prawa pomocy. Następnie Naczelny Sąd Administracyjny, postanowieniem z dnia 9 lipca 2015 r. sygn. akt I OZ 740/15 oddalił zażalenie skarżącego na powyższe postanowienie. Z uwagi na powyższe zarządzeniem Przewodniczącego Wydziału II WSA w Bydgoszczy z dnia 17 lipca 2015 r. skarżący został wezwany do uiszczenia wpisu sądowego od wniesionej skargi w wysokości [...] zł. W odpowiedzi na to wezwanie M. G. ponownie zwrócił się o przyznanie prawa pomocy w zakresie częściowym, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. Podkreślił, że jego sytuacja materialna uległa zmianie od czasu rozpoznania poprzedniego wniosku bowiem samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe i nie posiada płynności finansowej, jest zadłużony. Postanowieniem z dnia 10 grudnia 2015 r. referendarz sądowy oddalił przedmiotowy wniosek. W sprzeciwie od ww. postanowienia skarżący podniósł, że jego sytuacja materialna uległa zmianie bowiem w związku ze śmiercią matki prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, iż niniejsza sprawa toczy się ze skargi M. G. na decyzję na decyzję Prezesa Sądu z dnia [...] lipca 2014 r., nr [...] w przedmiocie odmowy udostępnienia informacji dotyczącej danych osobowych, która wpłynęła do organu w dniu [...] września 2014r. Wobec powyższego zastosowanie w sprawie znajduje przepis art. 260 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2012 r. poz. 270 ze zm.), dalej w skrócie "P.p.s.a.", w brzmieniu obowiązującym przed nowelizacją ww. ustawy dokonaną mocą przepisów ustawy z dnia 9 kwietnia 2015 r. o zmianie ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2015 r. poz. 658) z dniem 15 sierpnia 2015r. W myśl przepisu art. 260 P.p.s.a. w brzmieniu sprzed 15 sierpnia 2015 r., w razie wniesienia sprzeciwu, który nie został odrzucony, zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego, przeciwko któremu środek ten został wniesiony, traci moc, a sprawa będąca przedmiotem sprzeciwu podlega rozpoznaniu przez sąd na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 243 § 1 P.p.s.a. prawo pomocy może być przyznane stronie na jej wniosek złożony przed wszczęciem postępowania lub w jego toku. Prawo pomocy może być przyznane stronie w zakresie całkowitym (art. 245 § 2 P.p.s.a) lub częściowym (art. 245 § 3 P.p.s.a.), przy czym jego przyznanie uzależnione jest od spełnienia przez stronę ustawowo przewidzianych przesłanek. Zgodnie z art. 246 § 1 P.p.s.a. przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej następuje w zakresie całkowitym – gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania (pkt 1), a w zakresie częściowym – gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (pkt 2). Z konstrukcji powołanego przepisu wynika, że ciężar udowodnienia istnienia okoliczności, które mogłyby stanowić podstawę przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie spoczywa na stronie. W niniejszej sprawie skarżący nie wykazał, poprzez przedstawienie stosownych informacji i dokumentów, że jego uprzednia sytuacja pogorszyła się w takim stopniu, że uprawnia do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. To skarżący winien wykazać, że nie jest w stanie ponieść kosztów sądowych, które na obecnym etapie ograniczają się do wpisu od skargi (200 zł), bez uszczerbku koniecznego dla siebie utrzymania. W kolejnym wniosku o przyznanie prawa pomocy i sprzeciwie skarżący oświadczył, że jego sytuacja materialna uległa zmianie od czasu rozpoznania poprzedniego wniosku, bowiem samodzielnie prowadzi gospodarstwo domowe i nie posiada płynności finansowej, jest zadłużony. Mając na uwadze, że przedstawione przez skarżącego oświadczenie budziło wątpliwości pod kątem określenia na ile jego sytuacja materialna wynika z jego subiektywnego nastawienia do własnych zdolności płatniczych, skarżący został wezwany do przedstawienia dodatkowych wyjaśnień. Wyjaśnienia te miały na celu uszczegółowienie przedstawionych wcześniej informacji, z drugiej zaś strony nadanie charakteru wiarygodności okolicznościom wskutek nadesłania dokumentów źródłowych potwierdzających w sposób bezpośredni wysokość uzyskiwanych dochodów i ponoszonych wydatków. W sytuacji bowiem, gdy oświadczenie strony okaże się niewystarczające do oceny jej rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych oraz stanu rodzinnego lub budzi wątpliwości, strona jest obowiązana złożyć na wezwanie, w zakreślonym terminie, dodatkowe oświadczenie lub przedłożyć dokumenty źródłowe dotyczące jej stanu majątkowego, dochodów lub stanu rodzinnego. Z tego względu, zarządzeniem z dnia 10 lutego 2016 r. Sąd wezwał skarżącego do przedłożenia, w terminie 7 dni: - wobec zadeklarowanego braku dochodów - oświadczenia czy skarżący jest rolnikiem prowadzącym gospodarstwo rolne, czy jest ubezpieczony w KRUS, jakie są konkretnie ewentualne inne jego źródła dochodów i ich miesięczna wysokość - oświadczenia, czy po zmarłej P. G. zostało wszczęte i zakończone postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku, jeśli tak to wezwać do nadesłania postanowienia o stwierdzenie nabycia spadku, - zaświadczenia właściwego wójta o ilości posiadanych w roku podatkowym hektarów przeliczeniowych, - oświadczenie o wysokości przychodu z działalności rolniczej w 2015 r. ze wskazaniem tytułów z jakich pochodzi, wysokość i rodzaj kosztów związanych z jej prowadzeniem i wysokość uzyskanego dochodu/straty za ten okres; - czy korzystał w 2015 r. i/lub korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej lub z innego rodzaju pomocy udzielanej przez jakiekolwiek instytucje bądź osoby trzecie lub też z pomocy finansowej/rzeczowej członków rodziny, jeśli tak - to z czyjej pomocy korzystał/korzysta, jakiego rodzaju pomoc otrzymał/otrzymuje oraz kiedy i przez jaki okres czasu; - kopii dokumentów obrazujących aktualny stan ewentualnego zadłużenia wnioskodawcy (to jest na dzień złożenia wniosku o przyznanie prawa pomocy) wobec ZUS/KRUS, urzędu skarbowego, banków, jednostek samorządu terytorialnego, osób prawnych i innych podmiotów; - szczegółowej pisemnej informacji na temat kosztów ponoszonych przez niego w skali miesiąca na bieżące utrzymanie (z wyodrębnieniem na poszczególne pozycje, w tym pozycje dotyczące kosztów utrzymania lokalu mieszkalnego, zakupu wyżywienia, ubrania, środków czystości, higieny, raty pożyczek/kredytów (ze wskazaniem daty ich zaciągnięcia i tytułów z jakich pochodzą) oraz źródła ich pokrycia, a ponadto kopii dokumentów potwierdzających fakt ich ponoszenia w wykazanej wysokości, - czy otrzymywał dopłaty bezpośrednie do gruntów rolnych bądź inną pomoc finansową z Agencji Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa lub Agencji Rynku Rolnego, a jeśli tak to w jakiej wysokości - przedłożenie wyciągów z posiadanych rachunków bankowych z okresu ostatnich sześciu miesięcy dokumentujących wszelkie operacje finansowe wykonane w tym okresie (nadesłany wydruk nie obrazuje operacji przeprowadzanych na koncie), - wyjaśnienia czy posiada maszyny rolnicze ze wskazaniem ich marki, wartości i roku produkcji wraz z ostatnim dowodem opłaty ubezpieczenia tych maszyn, oraz czy posiada samochód osobowy jeśli tak podać markę rok produkcji i wartość. Podkreślenia wymaga, że skarżący nie przedłożył wskazanych dokumentów, ani nie wykazał swojej rzeczywistej sytuacji w zakresie wskazanym w powyższym wezwaniu. Lakoniczne twierdzenia nie odpowiadają całości treści wezwania. Strona skarżąca ograniczyła się do podania okoliczności, które mają potwierdzać jej subiektywne twierdzenia, a zaniechała wykazania rzeczywistej sytuacji majątkowej i dochodowej. W tym zakresie stwierdzić należy przykładowo, że nie złożono oświadczenia, co do miesięcznych wydatków skarżącego, ani też nie udokumentowano twierdzenia, że jest ubezpieczony w KRUS. Przedłożył jedynie decyzję Prezesa Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego z dnia [...] września 2015 r. stwierdzającej podleganie M. G. ubezpieczeniu społecznemu rolników za okres od [...].01.2009 do [...].10.2013 r. Nadto skarżący nie podał jakie dochody faktycznie uzyskuje w związku z prowadzonym gospodarstwem oraz nie przedstawił zaświadczenia właściwego wójta o ilości posiadanych w roku podatkowym hektarów przeliczeniowych. Nie przedłożył również żądanych dokumentów urzędowych. Stwierdzić przyjdzie, że powyższe zaniechanie pozostaje w sprzeczności z zasadą, zgodnie z którą chcąc skorzystać z prawa pomocy, strona skarżąca powinna liczyć się z koniecznością udzielania wszelkich wyjaśnień odnoszących się do jej sytuacji materialnej, a także udokumentowania podnoszonych we wniosku okoliczności. W orzecznictwie sądowoadministracyjnym przyjmuje się, że odstąpienie od obowiązku przedstawienia dokumentów uzupełniających wniosek o prawo pomocy, do których nawiązuje konstrukcja art. 255 P.p.s.a., nie pozwala traktować wniosku jako obarczonego brakiem formalnym, niemniej w określonych okolicznościach, gdy przedstawione przez wnioskodawcę oświadczenie okaże się niewystarczające do oceny jego rzeczywistego stanu majątkowego i możliwości płatniczych lub budzą one wątpliwości, nakazuje oddalić wniosek jako pozbawiony usprawiedliwionych podstaw. Ocena ta odnosi się nawet do niedopełnienia jedynie w części obowiązku złożenia przez stronę dodatkowego oświadczenia, co jest wynikiem uznania, że jedynie rzetelne wywiązanie się przez zainteresowanego z przedstawienia pełnej informacji o swojej sytuacji materialnej może być podstawą formułowanej przez organ sądowy wypowiedzi o możliwości partycypowania przez wnioskodawcę w kosztach postępowania (por. postanowienie NSA z 14 stycznia 2015 r. sygn. I OZ 1216/14; postanowienie NSA z 4 lipca 2014 r. sygn. I OZ 530/14). W niniejszym postępowaniu niewyjaśniona pozostała kwestia rzeczywistych dochodów i wydatków skarżącego, gdyż nie nadesłał on żadnych dokumentów ani oświadczeń określonych w zarządzeniu z dnia 10 lutego 2016 r. Nie nadsyłając dodatkowych wyjaśnień oraz dokumentów dotyczących złożonego wniosku wnioskodawca tym samym nie wykazał w sposób niebudzący wątpliwości, że znajduje się w sytuacji materialnej uprawniającej go do przyznania prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Podkreślić należy, że strona wnosząc o przyznanie prawa pomocy musi uprawdopodobnić, w sposób bardzo rzetelny, okoliczności przemawiające za uwzględnieniem wniosku. Tymczasem uchylanie się strony od obowiązków nałożonych w toku postępowania o przyznanie prawa pomocy, czy też nierzetelne ich wykonanie, jest przeszkodą wykluczającą uprawdopodobnienie wskazanych we wniosku okoliczności, a w konsekwencji wyłącza możliwość przyznania jej prawa pomocy w żądanym zakresie (por.: postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 września 2005 r. sygn. akt II FZ 414/05 oraz z dnia 14 września 2005 r. sygn. akt II FZ 575/05). Z powyższych względów, na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 a contrario ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Sąd orzekł jak w sentencji postanowienia.