II SA/Bd 1081/11

Dnia 3 listopada 2011 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia NSA Wiesław Czerwiński Sędziowie: sędzia WSA Małgorzata Włodarska sędzia WSA Jarosław Wichrowski (spr.) Protokolant: Krzysztof Cisewski po rozpoznaniu w II Wydziale na rozprawie w dniu 3 listopada 2011 roku sprawy ze skargi M. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we [...] z dnia [...] września 2011 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [..], Nr [...]działający z upoważnienia Prezydenta Miasta W. Miejski Ośrodek Pomocy Rodzinie we W. na podstawie art. 17, art. 20, art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 139, poz. 992 ze zm.), rozporządzenia Ministra Polityki Społecznej z dnia 2 czerwca 2005 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. Nr 105, poz. 881 ze zm.), art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. Nr 9, poz. 59, ze zm.) art. 104 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2000 r., Nr 98, poz. 1071 ze zm.) po rozpatrzeniu wniosku M. G. odmówił przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zawodowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad A. G. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że w dniu [...] M. G. złożył wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zawodowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad babcią A. G. Zgodnie z treścią art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce lub ojcu, innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (k.r.o.) ciąży obowiązek alimentacyjny, opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje także osobom innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki - art. 17 ust. 1a powołanej ustawy. Zgodnie z treścią art. 128 k.r.o., obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Obowiązek alimentacyjny obciąża: krewnych w linii prostej: zstępnych, tj. dzieci, wnuki, prawnuki oraz wstępnych, tj. rodziców, dziadków, pradziadków; rodzeństwo. W toku prowadzonego postępowania organ ustalił, że A. G. jest osobą posiadającą znaczny stopień niepełnosprawności. Posiada ona troje dzieci, tj. osoby spokrewnione w pierwszym stopniu, na których ciąży obowiązek alimentacyjny, córka T. zamieszkuje w R., syn K. G. zamieszkuje we W., pracuje zarobkowo w delegacji, natomiast córka D. K. zamieszkuje we W., lecz nie utrzymuje kontaktów z matką. A. G. obecnie mieszka ze swoim wnukiem M. G. M. G. w stosunku do A. G. jest krewnym w linii prostej drugiego stopnia, zatem przy rozpatrywaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, należy rozważyć, czy osoby w pierwszym stopniu nie są w stanie sprawować opieki nad A. G. Nie budzi wątpliwości fakt, że obowiązek w zakresie sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną w pierwszej kolejności nałożony jest na dzieci, a w następnej dopiero w przypadku braku takiej możliwości na inne osoby. Organ dokonując oceny w zakresie możliwości sprawowania opieki przez osoby zobowiązane do alimentacji w pierwszym stopniu uznał, iż córka T. oraz syn K. nie są w stanie sprawować opieki nad chorą matką - córka ze względu na odległe miejsce zamieszkania, natomiast syn pracuje w delegacji. Natomiast druga córka D. zamieszkała we W. i jest w stanie opiekować się matką, bowiem jest osobą emerytowaną, nie zgłasza większych problemów zdrowotnych oraz nie posiada orzeczenia o niepełnosprawności, źródłem jej utrzymania jest emerytura z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. W/w oświadczyła, że ma dużo wolnego czasu, dobre warunki mieszkaniowe, w związku z tym może opiekować się chorą matką, co wynika z oświadczenia D. K. z dnia [...]. Skoro zatem osoba zobowiązana do alimentacji w pierwszym stopniu jest w stanie zapewnić opiekę swoim członkom rodziny, to nie ma podstaw ani konieczności angażowania środków publicznych w taką opiekę. Nie można kategorycznie zaprzeczyć, że M. G. nie uczestniczy w sprawowaniu opieki nad babcią A. G. oraz pomaga w codziennych obowiązkach domowych, nie oznacza to jednak, że z tego tytułu powinna przysługiwać rekompensata w postaci świadczenia pielęgnacyjnego. Zdaniem organu skoro A. G. ma troje dzieci, to głównie one powinny starać się sprawować opiekę nad matką osobiście lub przez innych członków rodziny, np. wnuków, może być to opieka łączona. Oceniając zatem całokształt sprawy powyższa sytuacja nie odpowiada przesłankom wynikającym z art. 17 ustawy o świadczeniach rodzinnych i dlatego należało odmówić przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Od powyższej decyzji odwołanie złożył M. G. argumentując, iż sprawuje opiekę nad babcią i z tego powodu nie może podjąć pracy. Decyzją z dnia [...] Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że nie budzi w sprawie wątpliwości okoliczność, iż odwołujący się jako wnuk jest osobą zobowiązaną do alimentacji babci (art. 128 k.r.o.), jednakże jego obowiązek alimentacyjny jest wyprzedzony przez obowiązek alimentacyjny jego ojca oraz sióstr ojca jako krewnych bliższych stopniem (matka - syn i córki) - art. 129 k.r.o. Konsekwencją uregulowań kodeksowych jest art. 17 ust. 1a u.ś.r., który pozwala przyznać świadczenie pielęgnacyjne osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny - jedynie w sytuacji, gdy brak osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu lub gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Ze zgromadzonych w sprawie akt wynika, że niepełnosprawna babcia wnioskującego zamieszkuje wraz z nim. Syn A. G., a ojciec wnioskodawcy, pracuje w delegacji i rzadko odwiedza matkę. Jedna z córek – T.- mieszka w R., natomiast córka D. K., wedle oświadczeń strony i zeznań świadków (babci oraz znajomej – S. A. i pielęgniarki opieki długoterminowej – I. J.) - nie utrzymuje kontaktów z matką i nie interesuje się jej losem. Z kolei z przeprowadzonego u D. K, wywiadu środowiskowego, jak również jej oświadczenia wynika jednoznacznie, że jej sytuacja życiowa w tym zdrowotna przesądzają okoliczność, iż jest ona w stanie sprawować opiekę nad swoją matką, a babcią wnioskującego. Podkreślenia wymaga zdaniem organu to, że wynikający z zapisów kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny ma charakter bezwzględny tak jeśli idzie o krąg osób nim obciążonych jak i kolejność determinowaną stopniem pokrewieństwa. W duchu zatem wynikającym z tego kodeksu należy interpretować zapisy art. 17 ust. 1 i 1a u.ś.r. - przy czym ust. 1a pozwala na ubieganie się o świadczenie pielęgnacyjne osób tam wymienionych jedynie w sytuacji, gdy brak jest krewnych w pierwszym stopniu w ogóle lub gdy tacy krewni nie są w stanie - obiektywnie - sprawować opieki nad chorym członkiem rodziny. Pamiętać także należy, że ideą przyświecającą prawodawcy wprowadzającemu świadczenie pielęgnacyjne w omawianej ustawie było choćby częściowe zrekompensowanie zarobków czy też dochodów, jakie traci osoba z powodu rezygnacji lub nie podejmowania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej wskutek konieczności wypełnienia ciążącego na niej obowiązku alimentacyjnego przejawiającego się m.in. właśnie w sprawowaniu opieki nad wymagającym tego krewnym. W żadnym razie omawiane świadczenie nie może być traktowane jako źródło dodatkowych dochodów rodziny. Jeżeli zatem córka D. K., jako zobowiązana do alimentowania A. G. w pierwszej kolejności, oświadcza, że jest w stanie i będzie opiekować się matką, zaś obiektywną możliwość sprawowania takiej opieki potwierdza wywiad środowiskowy - to tym samym wnuk – M. G. - nie będzie legitymowany do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad babcią, skoro a contrario zapis art. 17 ust. 1a u.ś.r . - jest osoba zobowiązana w pierwszej kolejności do alimentacji będąca w stanie sprawować opiekę nad matką. Od powyższej decyzji skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy złożył M. G. wywodząc, że sprawuje on opiekę nad babcią i nie może w związku z tym podjąć pracy, natomiast jej córka D. K. nie odwiedza matki i również babcia nie chce, aby opiekę nad nią miała sprawować córka. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoje dotychczasowe stanowisko. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1269 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Jedną z form sprawowanej kontroli działalności administracji publicznej w ramach postępowania sądowoadministracyjnego jest rozpoznawanie skarg na ostateczne decyzje administracyjne. Sąd ocenia zaskarżoną decyzję z punktu widzenia jej zgodności z prawem materialnym i przepisami postępowania administracyjnego, biorąc pod uwagę stan prawny istniejący w dacie wydania tej decyzji oraz stan faktyczny ustalony przez organy prowadzące postępowanie administracyjne. Badając zarówno zaskarżoną decyzję organu odwoławczego, jak i poprzedzające ją rozstrzygnięcie organu I instancji, Sąd doszedł do wniosku, że rozstrzygnięcia te odpowiadają prawu. Na wstępie należy zauważyć, iż stosownie do przepisu art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. Nr 139, poz. 992 ze zm.), dalej zwana u.ś.r., świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. Nr 9, poz. 59, z późn. zm.) ciąży obowiązek alimentacyjny, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto w myśl przepisu art. 17 ust. 1a u.ś.r. osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki, o której mowa w ust. 1. W rozpatrywanym przypadku bezsprzeczne jest, że A. G. legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności. W aktach organu I instancji znajduje się kserokopia orzeczenia Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności we W. z dnia [...], na mocy którego zaliczono w/w do znacznego stopnia niepełnosprawności na stałe, z jednoczesnym wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji (k. 3). Nie podlega wątpliwości, że A. G. jako osoba niepełnosprawna w podeszłym wieku wymaga stałej opieki zapewnionej przez inną osobę. Bezsporne jest również to, że skarżący jest wnukiem A. G. Ponadto niewątpliwy jest fakt, iż A. G. posiada troje dzieci, z czego syn pracuje w delegacji i nie może się nią w związku z tym opiekować, natomiast jedna z córek zamieszkuje w R., tj. w znacznej odległości od W., gdzie zamieszkuje jej matka. Natomiast córka D. K. zamieszkuje we W., pobiera emeryturę, nie pracuje, jej stan zdrowia jest zadowalający. Powołany wyżej przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. uzależnia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego innym osobom aniżeli matka, ojciec czy opiekun faktyczny dziecka, które rezygnują z aktywności zawodowej ze względu na konieczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności, od tego, czy na osobach tych ciąży wobec podopiecznego obowiązek alimentacyjny zgodnie z przepisami ustawy Kodeks rodzinny i opiekuńczy, zwanej dalej w skrócie "k.r.o.". Należy w tym miejscu zwrócić uwagę na stosowne regulacje w/w ustawy. Zgodnie z jej art. 128 obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. Stosownie zaś do art. 129 § 1 k.r.o. w przypadku istnienia kilku zstępnych lub wstępnych obowiązek alimentacyjny obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami, o czym stanowi art. 132 k.r.o. Skarżący jako wnuk jest co prawda krewnym niepełnosprawnej w linii prostej, jednakże przy życiu pozostają również bliżsi stopniem zstępni - dzieci, których obowiązek alimentacyjny w stosunku do niepełnosprawnej obciąża w pierwszej kolejności. W tym stanie rzeczy niewątpliwe jest, że osobami uprawnionymi do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego pozostają zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. w/w dzieci A. G. Wobec przedstawionej przez skarżącego argumentacji dotyczącej braku możliwości sprawowania przez w/w osoby (a w szczególności przez D. K.) opieki nad A. G. rozważyć w przedmiotowej sprawie należało, czy spełnione zostały warunki przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia w oparciu o powołany powyżej przepis art. 17 ust. 1a u.ś.r. W opinii Sądu organy prawidłowo uznały, iż w przedmiotowej sprawie nie ma możliwości przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego na zasadzie regulacji art. 17 ust. 1a u.ś.r. Jak się powszechnie przyjmuje w orzecznictwie sądów administracyjnych, przez niemożność sprawowania opieki, o której mowa w w/w przepisie, należy rozumieć okoliczność o charakterze obiektywnym w postaci braku fizycznej możliwości sprawowania opieki spowodowanej stanem zdrowia, charakterem wykonywanej pracy czy znaczną odległością zamieszkiwania. Przepisy ustawy nie wyjaśniają bowiem, w jakich przypadkach przyjąć należy, iż osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki "nie jest w stanie" tej opieki sprawować. Oceny tej okoliczności dokonują zatem organy administracji zgodnie z logiką i zasadami doświadczenia życiowego. Zdaniem Sądu nie ulega jednak wątpliwości, że przesłanka ta dotyczy okoliczności uniemożliwiających w sposób obiektywny, a więc niezależny od woli osób spokrewnionych w pierwszym stopniu z osobą niepełnosprawną, sprawowanie przez te osoby opieki nad chorym krewnym (tak np. wyrok WSA w Lublinie z dnia 20 października 2011 r., II SA/Lu 524/11, wyrok WSA w Poznaniu z dnia 16 czerwca 2011 r., II SA/Po 313/11). Chodzi tu o taką sytuację, gdy żadna z osób powołanych w pierwszej kolejności do otrzymania świadczenia pielęgnacyjnego nie może z uwagi w/w okoliczności sprawować stałej opieki nad inną osobą. Słusznie organ wywiódł, że faktycznie syn A. G. (z powodu charakteru wykonywanej pracy) oraz jej córka zamieszkująca w R. (z powodu znacznej odległości) nie są w stanie obiektywnie sprawować opieki nad matką. Natomiast jest w stanie sprawować taką opiekę nad swoją matką w rozumieniu art. 17 ust. 1a u.ś.r. jej córka D. K. Osoba ta nie ma orzeczonej niepełnosprawności, z akt sprawy wynika również, że jej stan zdrowia jest zadowalający, nie pracuje. Niewątpliwie kwestie związane ze stosunkami rodzinnymi nie mogą stanowić, bynajmniej w niniejszej sprawie, obiektywnych okoliczności uniemożliwiających sprawowanie opieki nad osobą niepełnosprawną. Fakt istnienia konfliktu w rodzinie nie może prowadzić do angażowania Państwa w pomoc, która może być zapewniona przez członków rodziny. Podkreślić należy, ze D. K. wykazuje wolę sprawowania opieki nad matką, a same subiektywne odczucia A. G. co do sprawowania tej opieki nie świadczą o tym, że jej córka jest w stanie tej opieki sprawować w rozumieniu art. 17 ust. 1a u.ś.r. Z uwagi na powyższe Sąd uznał, że orzekające w sprawie organy działały zgodnie z obowiązującym prawem odmawiając skarżącemu przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. W tym stanie rzeczy skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2002 r., Nr 153, poz. 1270 ze zm.).