II SA/Lu 524/11

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Cylc-Malec (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia NSA Maria Wieczorek-Zalewska, Sędzia WSA Bogusław Wiśniewski, Protokolant Starszy sekretarz sądowy Beata Basak, po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 6 października 2011 r. sprawy ze skargi B. P. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] r. działający z upoważnienia Wójta Gminy - Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej , odmówił przyznania B.P. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną, wnioskowanego na babcię – J, B,. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: matce albo ojcu, innym osobom, na których, zgodnie z przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ciąży obowiązek alimentacyjny oraz opiekunowi faktycznemu dziecka. Zgodnie natomiast z art. 129 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem. Jeżeli jest kilku zstępnych lub wstępnych obowiązek ten obciąża bliższych stopniem przed dalszymi. Powyższe zdaniem organu wskazuje, że w pierwszej kolejności zobowiązanymi do alimentacji na rzecz J, B, są jej dzieci: M, B,, J, B,, B, D, oraz A,P,. Jak wskazał organ M, B,, J, B, oraz B, D,pracują zawodowo i nie zamieszkują razem z wymagającą opieki matką. A, P, mieszka natomiast wspólnie z niepełnosprawną matką i jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna z prawem do zasiłku z tytułu pozostawania bez pracy. W tych okolicznościach organ wskazał, iż praca zawodowa oraz posiadanie statusu osoby bezrobotnej z prawem do zasiłku nie zwalnia dzieci z obowiązku sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką. To one bowiem są zobowiązane w pierwszej kolejności do sprawowania opieki nad J, B,, a nie jej wnuk. W odwołaniu od powyższej decyzji B, P, zarzucił, że w sprawie nie zostały wzięte pod uwagę okoliczności dotyczące stanu zdrowia jego matki A, P,, która z uwagi na posiadane schorzenia nie jest w stanie sprawować opieki nad J,B,. Jedyną osobą, która taką opiekę wykonuje jest on sam. Samorządowe Kolegium Odwoławcze decyzją z dnia [...] r. utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu pierwszej instancji. W uzasadnieniu decyzji Kolegium wyjaśniło, iż zgodnie z regulacją zawartą w art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych, świadczenie pielęgnacyjne można przyznać osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, wyłącznie w przypadku gdy nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki. Jak zaznaczyło Kolegium, J, B, jest wdową i posiada czworo dzieci. Troje z nich pracuje, natomiast mieszkająca z nią córka A, P, pobiera zasiłek dla bezrobotnych, a ze względu na stan zdrowia stara się w postępowaniu odwoławczym prowadzonym przed sądem o przywrócenie prawa do renty inwalidzkiej. Z tych względów zdaniem Kolegium opiekę nad niepełnosprawną J, B, może sprawować córka A, P,, tj. osoba spokrewniona w pierwszym stopniu. Powyższe stanowi negatywną przesłankę wymienioną w art. 17 ust. 1a ustawy o świadczeniach rodzinnych uniemożliwiającą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wnukowi osoby wymagającej opieki. W ocenie Kolegium nie bez znaczenia jest fakt, że J. B. wraz z córką, jej mężem oraz ich synem B. P. prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, co wiąże się z wykonywaniem wspólnych czynności porządkowo-gospodarczych. Kolegium nie zakwestionowało, że odwołujący włącza się w opiekę nad chorą babcią. Wskazało natomiast, że zakres tych czynności nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia. Odwołujący uczestniczy w codziennych obowiązkach domowych, jednak są to typowe czynności, w których może i powinien uczestniczyć pełnoletni członek rodziny. Zdaniem Kolegium świadczenie pielęgnacyjne nie może stanowić rekompensaty za uczestnictwo w codziennych obowiązkach związanych z opieką nad babką w sytuacji, gdy matka wnioskodawcy jest w stanie zabezpieczyć opiekę J. B.. Nadto w ocenie Kolegium odwołujący nie zrezygnował z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej celu sprawowania opieki nad babką, o czym może świadczyć fakt ponownego zarejestrowania się w Powiatowym Urzędzie Pracy. Na powyższą decyzję skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie wniósł B. P., powtarzając, że Kolegium nie wzięło pod uwagę okoliczności, iż jego matka jest poważnie chora i nawet wykonywanie prac manualnych powoduje u niej drętwienie rąk i ból kręgosłupa. Od ponad roku jest stale na środkach przeciwbólowych. Nadto organ nie uwzględnił sytuacji w jakiej znajduje się jego rodzina, gdzie oprócz chorej babci i matki, również jego ojciec ma chory kręgosłup oraz wszczepiony rozrusznik. B. P. do skargi dołączył pisemne oświadczenie jego matki A. P., w którym szczegółowo opisała stan zdrowia matki oraz własne schorzenia zdrowotne, które jej zdaniem uniemożliwiają sprawowanie opieki nad niepełnosprawną matką. W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko i argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Lublinie zważył, co następuje: W punkcie wyjścia należy wskazać, iż sąd administracyjny rozpoznając skargę bada, czy zaskarżona decyzja wydana została zgodnie z obowiązującymi przepisami prawa. Sąd nie jest zatem władny oceniać takich okoliczności, jak pokrzywdzenie strony orzeczeniem organu oraz czy orzeczenie to wiąże się z negatywnymi skutkami dla strony i im podobnych. Sąd związany jest wyłącznie normą prawną, wyrażoną w treści odpowiedniego przepisu prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpoznając skargę w tak zakreślonej kognicji stwierdził, iż zaskarżona decyzja odpowiada obowiązującym przepisom prawa. Przedmiotem zaskarżonej decyzji jest odmowa przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Świadczenie to obok zasiłku pielęgnacyjnego należy do grupy świadczeń opiekuńczych uregulowanych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t.j. Dz. U. z 2006 r., Nr 139, poz. 992 ze zm.) powoływanej w dalszej części uzasadnienia jako "ustawa". Mianowicie zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, 3) opiekunowi faktycznemu dziecka - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji, albo osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ponadto zgodnie z art. 17 ust. 1a ustawy, prawo do tego świadczenia przysługuje również osobie innej niż spokrewniona w pierwszym stopniu, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, z tym jednak zastrzeżeniem, że nie ma osoby spokrewnionej w pierwszym stopniu albo gdy osoba ta nie jest w stanie sprawować opieki. Z przedstawionych przepisów wynika zatem jednoznacznie, że uprawnienia do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego wiążą się ściśle z obowiązkiem alimentacyjnym, który polega na dostarczaniu środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania i ciąży na krewnych w linii prostej oraz rodzeństwie. Zgodnie z art. 617 § 1 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego krewnymi w linii prostej są osoby, z których jedna pochodzi od drugiej, zaś stopień pokrewieństwa określa się według liczby urodzeń, wskutek których powstało pokrewieństwo (§ 2). Wśród krewnych w linii prostej rozróżnia się linię wstępną (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie, itd.) oraz linię zstępną (dzieci, wnuki, prawnuki, itd.). Zgodnie natomiast z art. 129 § 1 kodeksu obowiązek alimentacyjny obciąża zstępnych przed wstępnymi, a wstępnych przed rodzeństwem. Kolejność obowiązku alimentacyjnego polega natomiast na tym, że obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero wtedy, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi. Jak zatem z powyższego wynika opisane zasady dotyczące obowiązku alimentacyjnego obowiązujące na gruncie prawa rodzinnego zostały przyjęte przez ustawę o świadczeniach rodzinnych. Zestawienie treści art. 17 ust. 1 z treścią art. 17 ust. 1a ustawy jednoznacznie bowiem wskazuje, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje w pierwszej kolejności osobom najbliższym, tj. matce, ojcu, dzieciom, czyli osobom spokrewnionym w pierwszym stopniu. Natomiast dalszym krewnym świadczenie pielęgnacyjne przysługuje tylko w przypadku, gdy nie ma osób najbliższych (spokrewnionych w pierwszym stopniu), albo osoby te nie mogą wypełnić swojego obowiązku. W rozpoznawanej sprawie jest bezspornym, że J. B., w związku z opieką nad którą skarżący ubiega się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, jest osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności, wymagającą stałej opieki i pomocy innej osoby w związku z niezdolnością do samodzielnej egzystencji orzeczonej na stałe (orzeczenie Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności we W. z dnia 5 listopada 2010 r., k. 5 akt adm.). Osoba ta jest wdową i ma czworo dzieci: M.B., J. B., B. D. oraz A. P.. W świetle powołanego przepisu art. 17 ust. 1a ustawy, skoro niepełnosprawna J. B. ma czworo dzieci, to przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego dla skarżącego będącego jej wnukiem mogło nastąpić wyłącznie w razie ustalenia, że żadne z jej dzieci nie jest w stanie sprawować stałej opieki nad matką. Przepisy ustawy nie wyjaśniają, w jakich przypadkach przyjąć należy, iż osoba spokrewniona w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki "nie jest w stanie" tej opieki świadczyć. Oceny tej okoliczności dokonują zatem organy administracji zgodnie z logiką i zasadami doświadczenia życiowego. Zdaniem Sądu nie ulega jednak wątpliwości, że przesłanka ta dotyczy okoliczności uniemożliwiających w sposób obiektywny, a więc niezależny od woli osób spokrewnionych w pierwszym stopniu z osobą niepełnosprawną, sprawowanie przez te osoby opieki nad chorym krewnym. W tym zakresie prawidłowe jest stanowisko organów, iż w świetle całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w aktach sprawy nie można przyjąć, by dzieci J. B., nie były w stanie opiekować się niepełnosprawną matką. Przy czym należy wyjaśnić, iż ocena ta nie tylko dotyczy A. P. zamieszkującej razem z wymagającą opieki matką, lecz również pozostałych jej dzieci. Wskazać bowiem należy (co błędnie przyjął organ odwoławczy), iż fakt, że M. B., J. B. oraz B. D. pracują zawodowo, nie wyłącza - w rozumieniu art. 17 ust. 1a ustawy - możliwości sprawowania przez te osoby opieki nad niepełnosprawną matką. Podstawową przesłanką przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok wykazania, że osoba bliska, co do której istnieje obowiązek alimentacji, wymaga opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, jest bowiem właśnie rezygnacja z zatrudnienia w celu sprawowania opieki nad tą osobą. Świadczenie pielęgnacyjne ze swej istoty służy zaś częściowemu zrekompensowaniu strat finansowych, jakie ponoszą osoby opiekujące się chorymi członkami najbliższej rodziny, wskutek rezygnacji z aktywności zawodowej na rzecz sprawowania stałej opieki. Żadne z dzieci J.B. nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, a troje z nich pozostaje w zatrudnieniu, a zatem istnieje możliwość rezygnacji przez nich z zatrudnienia i ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem stałej opieki nad niezdolną do samodzielnej egzystencji matką. Dla oceny omawianej kwestii nie ma znaczenia również to, że M. B., J. B. i B. D. mają inne miejsce zamieszkania niż matka. Ponownie należy podkreślić, iż o tym, czy osoby te nie są w stanie świadczyć opieki nad chorą matką decydować mogą wyłącznie okoliczności, które w sposób obiektywny, a więc niezależny od ich woli, wyłączają możliwość sprawowania przez nie opieki nad matką. Nie ulega zaś wątpliwości, że zmiana miejsca zamieszkania przez opiekuna bądź podopiecznego nie stanowi okoliczności tego rodzaju. Odnosząc się natomiast do głównych zarzutów skargi nie można przyjąć, jak słusznie uznało kolegium, że zamieszkująca wspólnie z J. B. córka A. P. nie jest w stanie sprawować opieki nad chorą matką. W tym zakresie podnieść bowiem należy, iż zły stan zdrowia osób spokrewnionych w pierwszym stopniu może - co do zasady - stanowić przeszkodę w sprawowaniu przez nich opieki, co umożliwia starania o świadczenie pielęgnacyjne osób zobowiązanych do alimentacji w dalszej kolejności. Nie mniej jednak okoliczność tego typu powinna być jednoznacznie w aktach udokumentowana orzeczeniem właściwego organu lub sądu, co w sprawie nie miało miejsca. W szczególności podnieść należy, iż podstawą do stwierdzenia złego stanu zdrowia matki skarżącego uniemożliwiającego jej sprawowanie opieki nad wymagającą tego J.B.nie mogą być ani ustne twierdzenia strony ani przedłożone przez nią zaświadczenia lekarskie dotyczące jej stanu zdrowia. Sąd w żaden sposób nie podważa treści tych dokumentów, wskazuje jedynie, iż żaden z nich nie stanowi, że A. P. jest osobą niepełnosprawną w stopniu uniemożliwiającym sprawowanie opieki nad matką. W szczególności nie legitymuje się ona orzeczeniem o niepełnosprawności lub innym tego typu dokumentem. Co więcej prawomocną decyzją z dnia 13 lipca 2010 r. Prezes Kasy Rolniczego Ubezpieczenia Społecznego odmówił przyznania jej prawa do renty rolniczej. W opinii biegłych sądowych sporządzonej dla Sądu Okręgowego w Lublinie rozpatrującego odwołanie A. P.od tej decyzji jednoznacznie wskazano, iż jakkolwiek jest ona osobą wymagającą systematycznego i specjalistycznego leczenia, jednak stopień zaawansowania stwierdzonych chorób pozwala jej na osobiste wykonywanie niezbędnych prac w gospodarstwie rolnym. W tym stanie rzeczy nie można uznać, że A.P. będąca osobą spokrewnioną w pierwszym stopniu nie jest (w obecnym czasie) w stanie sprawować opieki nad niepełnosprawną matką. Przy czym zastrzec należy, iż stan ten może ulec z czasem zmianie. Jednakże jak wskazano powyżej nawet gdyby przyjąć, iż A. P.nie jest w stanie sprawować opieki nad matką, to i tak sytuacja skarżącego odnośnie żądanego prawa nie uległaby zmianie. Jak bowiem wskazano prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje w pierwszej kolejności osobom spokrewnionym w pierwszym stopniu z niepełnosprawną, a zatem pozostałym dzieciom J. B., w stosunku do których nie można obecnie przyjąć, iż nie są one w stanie sprawować opieki nad matką. W tej sytuacji, wobec stwierdzenia istnienia osób spokrewnionych w pierwszym stopniu mogących sprawować opiekę nad chorą, słusznie uznał organ, że wykluczona jest możliwość nabycia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego przez wnuka niepełnosprawnej, który jest jej zstępnym w linii prostej, ale drugiego stopnia. W takiej sytuacji wskazanie na fakt, że wnuk jest opiekunem niepełnosprawnej nie jest wystarczającym powodem do uznania, że były przesłanki do przyznania mu żądanego świadczenia. Również argumenty podnoszone przez skarżącego, niewątpliwie istotne z punktu widzenia sytuacji życiowej i materialnej jego rodziny (brak zatrudnienia, trudna sytuacja finansowa, trudności związane ze sprawowaniem opieki nad osobą chorą oraz kłopoty zdrowotne członków rodziny) nie mogły zostać uwzględnione przy rozstrzyganiu niniejszej sprawy, albowiem dotyczą one sfery pozaprawnej. Obowiązujące przepisy prawa nie odwołują się natomiast do tego typu okoliczności, uzależniając prawo do żądanego świadczenia od ich istnienia. Dla porządku należy natomiast jako błędną ocenić argumentację organów w zakresie twierdzeń, iż podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego stanowi również fakt posiadania przez skarżącego statusu osoby bezrobotnej w rozumieniu przepisów ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2008 r. Nr 69, poz. 415 ze zm.). W tym zakresie uznając, iż uchybienie to nie miało wpływu na wynik sprawy, gdyż nie stanowiło głównej podstawy odmowy przyznania przedmiotowego świadczenia wskazać należy, iż w orzecznictwie sądowym ugruntowany jest pogląd, że składając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, osoba bezrobotna, będąc z definicji jedynie "gotową do zatrudnienia", jak stanowi art. 2 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, rezygnuje z tej gotowości, przez co także tylko z potencjalnej pracy, którą dopiero mógłby zaproponować jej organ zatrudnienia. Potencjalne zatrudnienie nie jest jednak tożsame z trwającym zatrudnieniem, z którego - jak wymaga art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych - osoba zainteresowana ma zrezygnować. Fakt rejestracji osoby bezrobotnej nie stanowi więc okoliczności wykluczającej nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (por. przykładowo wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 2 lipca 2008 r., I OSK 1364/07, Lex nr 535018 i z dnia 24 października 2008 r., I OSK 1758/07, Lex nr 501328, wyrok WSA w Krakowie z dnia 6 sierpnia 2008 r., III SA/Kr 276/08, Lex nr 497594). Z tych wszystkich względów Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) skargę oddalił.