II SA/Bd 1083/13

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Wojciech Jarzembski Sędziowie: Sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.) Sędzia WSA Małgorzata Włodarska Protokolant Starszy sekretarz sądowy Jakub Jagodziński po rozpoznaniu w Wydziale II na rozprawie w dniu 25 marca 2014r. sprawy ze skargi E.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] sierpnia 2013r. nr [...] w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego 1. oddala skargę, 2. przyznaje ze Skarbu Państwa (Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy) na rzecz radcy prawnego I.W. kwotę 295,20 (dwieście dziewięćdziesiąt pięć 20/100) złotych tytułem zwrotu kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej z urzędu. Decyzją z dnia [...] Burmistrz K., na podstawie art. 3 pkt 10, art. 16a ust. 1, ust. 2, art. 20, art. 24 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jednolity: Dz. U. Nr 139 z 2006 r., poz. 992 z późn. zm.), rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Społecznej z dnia 3 stycznia 2013 r. w sprawie sposobu i trybu postępowania w sprawach o świadczenia rodzinne (Dz.U. z 2013 r., poz. 3), rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 10 sierpnia 2012 r. w sprawie wysokości dochodu rodziny albo dochodu osoby uczącej się stanowiących podstawę ubiegania się o zasiłek rodzinny oraz wysokości świadczeń rodzinnych (Dz. U. z 2012 r., poz. 959), art. 104 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (t.j. Dz.U. z 2013 r., poz. 267), po rozpatrzeniu wniosku Nr[...], odmówił przyznania E. Cz. specjalnego zasiłku opiekuńczego w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad niepełnosprawnym mężem – D. Cz. W uzasadnieniu podjętego rozstrzygnięcia orzekający organ podniósł, iż w dniu 27.06.2013 r. został złożony wniosek o ustalenie prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego wraz z kompletem dokumentów, z których wynika, że wnioskodawczyni sprawuje opiekę nad mężem D. Cz., który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności wydanym przez [...] Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w [...] (nr sprawy[...], orzeczenie z dnia [...]r., ma charakter stały). Na podstawie art. 23 ust. 4 w dniu 1.07.2013 r. pracownik socjalny Miejsko-Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej przeprowadził wywiad środowiskowy w celu weryfikacji okoliczności dotyczących spełnienia warunków, o których mowa w art. 16a ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podczas wizyty w środowisku ustalono, że strona sprawuje faktyczną opiekę nad niepełnosprawnym mężem. Ponadto wskazano, że z załączonych do wniosku dokumentów wynika, że łączny dochód osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę wynosi 683,02 zł i przekracza kwotę 623,00 zł. Materiał dowodowy potwierdza również, że wnioskodawczyni nie pracowała i była zarejestrowana jako osoba bezrobotna w Powiatowym Urzędzie Pracy w [...]. Według organu wykreślenie z rejestru nie oznacza rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowanej stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Organ przytoczył treść przepisu art. 16a ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i stwierdził, że nie zostały spełnione przesłanki warunkujące przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego nad niepełnosprawnym D. Cz. W odwołaniu od powyższej decyzji E. Cz. wskazała, iż od dnia 1 lutego 2012 r. była świadczeniobiorcą świadczenia pielęgnacyjnego, przyznanego mocą decyzji organu odwoławczego bezterminowo. Wnosząca odwołanie podkreśliła, że posiada wiedzę o zmianie przepisów w zakresie świadczenia pielęgnacyjnego, jednakże jej zdaniem bezprawnie została pozbawiona świadczenia, z którego już korzystała. Oświadczyła również, że sprawę przekazała także Rzecznikowi Praw Obywatelskich do rozpoznania, wskazując jednocześnie, że stan zdrowia męża bardzo się pogorszył, co wiąże się z koniecznością zapewnienia całodobowej opieki. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w [...] po rozpatrzeniu odwołania, decyzją z dnia [...] utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. Organ odwoławczy zwrócił uwagę, że z dowodów zawartych w aktach sprawy wynika, iż ostatnim zatrudnieniem E. Cz. była umowa o pracę z [...]sp. z o.o., zawarta na okres od 2 marca 1998 r. do 30 kwietnia 2004 r., która uległa rozwiązaniu z przyczyn dotyczących zakładu pracy. Z treści zaświadczenia PUP w [...] z dnia [...] wynika, iż wnosząca odwołanie była aktywną bezrobotną w okresie od 1 lipca 2004 r. do 23 października 2005 r. co oznacza, iż do tego dnia poszukiwała pracy i była gotowa ją świadczyć. Utraciła status osoby bezrobotnej w dniu 24 października 2005 r. z powodu nieusprawiedliwionego niestawiennictwa w urzędzie, w wyznaczonym terminie. Kolegium podkreśliło, że przy świadczeniu pielęgnacyjnym, które strona otrzymywała istotna była również przesłanka nie podejmowania zatrudnienia z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad chorym członkiem rodziny, która wskutek wykazanej wyżej nowelizacji przepisów ustawy o świadczeniach rodzinnych została z tego świadczenia wyeliminowana. W obecnym stanie prawnym za osobę, która zrezygnowała z zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania bezpośredniej, osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, należy w ocenie organu uznać osobę, która będąc zatrudniona, zrzekła się tego zatrudnienia w celu sprawowania opieki, a taka sytuacja nie występuje w rozpatrywanej sprawie. Zdaniem organu odwoławczego ustawodawca rozróżnia w ustawie o świadczeniach rodzinnych nie podejmowanie i rezygnację z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i uzależnia przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego wyłącznie od rezygnacji z zatrudnienia, dlatego też należało uznać, iż specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje w przypadku gdy wnioskodawczyni, która nie pracowała od kwietnia 2004 r. tj. ponad 5 lat przed uzyskaniem orzeczenia o niepełnosprawności męża i taka sytuacja jest okolicznością bezsporną, ponieważ ma miejsce w przedmiotowej sprawie. Wyklucza to w przekonaniu Kolegium możliwość ustalenia prawa odwołującej do specjalnego zasiłku opiekuńczego z powodu braku realizacji przesłanki rezygnacji z zatrudnienia, przy spełnieniu przesłanki kryterium dochodowego. W skardze do sądu E. Cz. wniosła o uchylenie decyzji SKO z dnia [...] r. w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia organowi drugiej instancji, podnosząc, iż decyzja ta jest wadliwa, dlatego winna być uchylona. Strona wskazała, że wniosła odwołanie od decyzji o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, które "zostało odrzucone z uwagi na nową ustawę z dnia 7.12.2012r.". Skarżąca stwierdziła ponadto, że ustawa się zmieniła i jest tego świadoma, ale ustawa ta, w jej ocenie nie anuluje wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 18.08.2008 r. oraz art. 32 ust. 1 Konstytucji RP, co sprawia że skarga jest uzasadniona. W odpowiedzi na skargę organ, nie znajdując podstaw do jej uwzględnienia, wniósł o jej oddalenie wskazując, że po ponownej analizie akt sprawy nie znalazł podstaw do zmiany zaskarżonej decyzji, ponieważ została ona podjęta zgodnie ze stanem faktycznym oraz w oparciu o obowiązujące przepisy prawa. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Skarga nie jest zasadna. Stosownie do treści art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym w świetle § 2 powołanego wyżej artykułu kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Oznacza to, że zadaniem sądu administracyjnego jest jedynie sprawdzenie, czy zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z przepisami prawa materialnego oraz czy przy jej podejmowaniu nie zostały naruszone w sposób istotny przepisy postępowania administracyjnego. Natomiast stosownie do treści art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2012 r., poz. 270), sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy i nie jest związany zarzutami oraz wnioskami skargi, a także powołaną podstawą prawną. Mając powyższe na uwadze, Sąd w składzie orzekającym w niniejszej sprawie uznał, że skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Przedmiotem kontroli sądowoadministracyjnej w niniejszej sprawie jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania skarżącej specjalnego zasiłku opiekuńczego z uwagi na przekroczone kryterium dochodowe. Na wstępie zwrócić należy uwagę, że specjalny zasiłek opiekuńczy, obok zasiłku pielęgnacyjnego i świadczenia pielęgnacyjnego należy do grupy świadczeń opiekuńczych uregulowanych w ustawie z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych. Wprowadzony został ustawą z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r., poz. 1548), zgodnie z którą w ustawie o świadczeniach rodzinnych dodano art. 16a, określający przesłanki uzyskania i wysokość specjalnego zasiłku opiekuńczego. Przepis ten wszedł w życie z dniem 1 stycznia 2013 r. Zgodnie z art. 16a ust. 1 cyt. ustawy, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz. U. z 2012 r. poz. 788 i 1529) ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania stałej opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty, o której mowa w art. 5 ust. 2 ustawy, czyli kwoty 623 zł (art. 16a ust. 2 ustawy). W przypadku gdy łączny dochód rodziny osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę przekracza kwotę uprawniającą daną osobę do specjalnego zasiłku opiekuńczego o kwotę niższą lub równą kwocie odpowiadającej najniższemu zasiłkowi rodzinnemu przysługującemu w okresie, na który jest ustalany, specjalny zasiłek opiekuńczy przysługuje, jeżeli przysługiwał w poprzednim okresie zasiłkowym. W przypadku przekroczenia dochodu w kolejnym roku kalendarzowym specjalny zasiłek opiekuńczy nie przysługuje (art. 16a ust. 3 ustawy). W okolicznościach rozpatrywanej sprawy, kontynuacja tego świadczenia (specjalnego zasiłku opiekuńczego) nie miała miejsca. Tylko łączne spełnienie powyższych przesłanek uprawnia daną osobę do nabycia prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego - w sytuacji gdy nie zachodzi żadna z okoliczności wymienionych w art. 16a ust. 8 ustawy. Ponadto należy uwzględnić, że art. 3 pkt 1 ustawy stanowi, że ilekroć w ustawie jest mowa o dochodzie - oznacza to, po odliczeniu kwot alimentów świadczonych na rzecz innych osób: przychody podlegające opodatkowaniu na zasadach określonych w art. 27, 30b, 30c i 30e ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (Dz. U. z 2010 r., Nr 51, poz. 307, z późn. zm.), pomniejszone o koszty uzyskania przychodu, należny podatek dochodowy od osób fizycznych, składki na ubezpieczenia społeczne niezaliczone do kosztów uzyskania przychodu oraz składki na ubezpieczenie zdrowotne, deklarowany w oświadczeniu dochód z działalności podlegającej opodatkowaniu na podstawie przepisów o zryczałtowanym podatku dochodowym od niektórych przychodów osiąganych przez osoby fizyczne, pomniejszony o należny zryczałtowany podatek dochodowy i składki na ubezpieczenia społeczne i zdrowotne, oraz inne dochody niepodlegające opodatkowaniu na podstawie przepisów o podatku dochodowym od osób fizycznych. Na gruncie ustawy dochód rodziny oznacza sumę dochodów członków rodziny (art. 3 pkt 2 ustawy), a dochód członka rodziny oznacza przeciętny miesięczny dochód członka rodziny osiągnięty w roku kalendarzowym poprzedzającym okres zasiłkowy, z zastrzeżeniem art. 5 ust. 4-4b (art. 3 pkt 2a ustawy). W niniejszej sprawie rokiem bazowym (poprzedzającym okres zasiłkowy) jest 2011 r. Z materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie wynika, że w jej okolicznościach nie wystąpił dochód utracony oraz dochód uzyskany. Ponadto należy zauważyć, ze zgodnie z art. 16a ust. 4 pkt 2 ustawy za dochód rodziny pełnoletniej osoby wymagającej opieki, o którym mowa w art. 16a ust. 2 ustawy, uważa się dochód następujących członków rodziny: osoby wymagającej opieki, małżonka osoby wymagającej opieki, osoby, z którą osoba wymagająca opieki wychowuje wspólne dziecko, pozostających na utrzymaniu osób, o których mowa w lit. a-c, dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia - z tym, że do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko. Jak wynika ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, dochód w rodzinie wnioskodawczyni jako łączny dochód osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę wynosi 683,02 zł i przekracza kwotę 623,00 zł. Powyższe ustalenia są bezsporne, ponieważ skarżąca nie wniosła do nich żadnych zastrzeżeń, jak również nie sposób uznać ich wadliwości kontrolując ich prawidłowość z urzędu. W rezultacie prawidłowość dokonanego wyliczenia łącznego dochodu osoby sprawującej opiekę oraz rodziny osoby wymagającej opieki w przeliczeniu na osobę nie została skutecznie podważona, a ponieważ obrazują one przekroczenie kryterium dochodowego, uprawniającego do przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego, to odmowa przyznania tego świadczenia była zgodna z prawem. Ponadto należy mieć na względzie, że w myśl art. 11 ust. 1 ustawy z dnia 7 grudnia 2012 r. o zmianie ustawy o świadczeniach rodzinnych oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2012 r., poz. 1548), osoby uprawnione do świadczenia pielęgnacyjnego na podstawie przepisów dotychczasowych zachowują prawo do tego świadczenia w dotychczasowej wysokości do dnia 30 czerwca 2013 r., jeżeli spełniają warunki określone w przepisach dotychczasowych. Wydane na podstawie przepisów dotychczasowych decyzje o przyznaniu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego wygasają z mocy prawa po upływie terminu, o którym mowa w ust. 1 (art. 11 ust. 3 ustawy zmieniającej). Niezależnie zatem, czy osoba ubiegająca się o specjalny zasiłek opiekuńczy pobierała świadczenie pielęgnacyjne, czy też występuje o to świadczenie po raz pierwszy, dla uzyskania zasiłku musi spełnić wymogi określone przepisami obecnie obowiązującymi. W okolicznościach niniejszej sprawy nie została zatem spełniona jedna z wymaganych (koniecznych) przesłanek warunkujących przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego, tj. kryterium dochodowe, które zostało przekroczone. Należy wskazać, że kryteria dochodowe określone w ustawie, od których uzależnione jest przyznanie specjalnego zasiłku opiekuńczego są bezwzględnie obowiązujące i nie pozwalają na uznaniowe rozstrzygnięcie sprawy, mając na przykład na względzie zaistniałą trudną sytuację finansową, społeczną, czy też np. prawną strony, a wobec tego żadne inne, niż określone w ustawie kryteria, nie mogą decydować o przyznaniu przedmiotowego świadczenia. Na marginesie, jedynie informacyjnie wskazać należy również, iż istnieje wprawdzie problem konstytucyjny dotyczący tego, czy osoba, która nie podejmuje pracy, jest osobą rezygnująca z zatrudnienia w rozumieniu cyt. wyżej ustawy, lecz rozwiązanie tego problemu nie ma wpływu na wynik niniejszej sprawy, gdyż w przypadku skarżącej zostało przekroczone kryterium dochodowe jako negatywna przesłanka przyznania wnioskowanego świadczenia. Mając powyższe na względzie należało uznać, że zaskarżona decyzja organu II instancji, jak i decyzja pierwszoinstancyjna pozostają w zgodzie z prawem, dlatego skarga podlegała oddaleniu na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 z późn. zm.).