II SA/Bd 1108/18

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz (spr.) Sędziowie sędzia WSA Joanna Janiszewska – Ziołek asesor WSA Katarzyna Korycka Protokolant starszy sekretarz sądowy Dominika Znaniecka po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 11 grudnia 2018 r. sprawy ze skargi K. G. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia [...] sierpnia 2018 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia wychowawczego oddala skargę. Wnioskiem z dnia [...] sierpnia 2017 r. K. G. (skarżący) zwrócił się do Prezydenta Miasta I. o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko – G. G., ur. [...] czerwca 2011 r. na okres zasiłkowy 2017/2018. Decyzją z dnia [...] października 2017 r., nr [...], działający z upoważnienia Prezydenta Miasta I. Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w I. odmówił skarżącemu przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko G. G., ur. [...] czerwca 2011 r., z uwagi na fakt, że dziecko zamieszkuje z matką K. G., której na mocy wyroku Sądu Okręgowego w Bydgoszczy X Wydział Cywilny Rodzinny z dnia 9 listopada 2016 r., sygn. akt X C 264/15 powierzono wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi H. G., ur. [...] listopada 2006 r. i córką G. G., ograniczając skarżącemu władzę rodzicielską do współdecydowania o wszystkich istotnych sprawach dzieci, w szczególności w sprawach dotyczących wychowania, edukacji i zdrowia, przy czym skarżący ma jedynie ustalone przez Sąd w określonym wymiarze i okresie kontakty z dziećmi. W uzasadnieniu decyzji organ przytoczył stan faktyczny w sprawie oraz treść art. 4 ust. 1 i 2, art. 13 ust. 1 oraz art. 2 pkt 16 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2017 r., poz. 1851 ze zm. – dalej "u.p.w."). Pismem z dnia [...] listopada 2017 r. skarżący odwołał się od powyższej decyzji do Samorządowego Kolegium Odwoławczego, podnosząc, że na podstawie wyroku Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z dnia 9 listopada 2016 r., sygn. akt X C 264/15, oraz zmieniającego go w części wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 26 czerwca 2017 r. sygn. akt V ACa 42/17, przysługują mu 160 dni kontaktów z dziećmi, podczas których jest ich faktycznym opiekunem i ponosi wydatki związane z ich wychowaniem i zaspokajaniem bieżących potrzeb bytowych. Organowi I instancji skarżący zarzucił niezweryfikowanie powyższego stanu faktycznego. Przywołał treść art. 4 ust. 1 i 2 u.p.w., korespondencję między Rzecznikiem Praw Obywatelskich i Ministrem Sprawiedliwości dotyczącą pojęcia opieki naprzemiennej w obowiązującym stanie prawnym oraz orzecznictwo sądowoadministracyjne potwierdzające, że opieką naprzemienną jest opieka wykonywana na przemian przez ojca i matkę w powtarzających się okresach, również w zakresie wykonywanych kontaktów. W ocenie skarżącego organ I instancji błędnie przyjął, że w okresach pozostawania pod opieką skarżącego jego żona jest wyłącznym dostarczycielem środków finansowych na potrzeby bytowe dzieci. Podniósł, że opieka nad córką sprawowana jest w sposób naprzemienny, w związku z czym podtrzymuje swoje żądanie podziału świadczenia wychowawczego między oboje rodziców. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2018 r., nr [...], Samorządowe Kolegium Odwoławczego utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ II instancji, po przytoczeniu stanu faktycznego w sprawie oraz treści art. 4 ust. 1 i 2 oraz art. 13 ust. 1 u.p.w. organ odwoławczy wskazał, że zgodnie z poglądem judykatury opiekę naprzemienną cechuje względna równość pomiędzy rodzicami w sprawowaniu pieczy nad dzieckiem, które mieszka i koncentruje swoje sprawy życiowe na zmianę u obojga rodziców. W ocenie organu opiekę taką należy wiązać z sytuacją, w której rodzice rozwiedzeni sprawują opiekę nad wspólnym dzieckiem na przemian, w mniej więcej równych powtarzających się okresach, a co wiąże się w konsekwencji z faktycznym zamieszkiwaniem dziecka z obojgiem rodziców na przemian. Organ wskazał, że nie stanowi opieki naprzemiennej sytuacja, gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, stale zamieszkuje z jednym z rodziców, a drugi rodzic ma jedynie ustalone w określonym wymiarze i okresie kontakty z dzieckiem. Stwierdził, że powołanym wyrokiem Sądu Okręgowego w Bydgoszczy orzeczono rozwód małżeństwa skarżącego, a wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi powierzono jego byłej żonie, przy jednoczesnym ograniczeniu wykonywania władzy rodzicielskiej skarżącemu i zobowiązaniu go do łożenia alimentów na rzecz dzieci. W ocenie organu powyższe świadczy, że centrum życiowe dzieci pozostało przy matce, zaś ojcu ustalono jedynie kontakty z nimi, i nie zmienia powyższego wniosku rozszerzenie kontaktów na mocy wyroku Sądu Apelacyjnego w Gdańsku. Organ stwierdził, że faktyczne sprawowanie opieki nad dziećmi pozostało po stronie matki co stanowi przesłankę do wypłacenia świadczenia wychowawczego w pierwszej kolejności matce, nie stanowi zaś opieki naprzemiennej sytuacja, w której dziecko zgodnie z orzeczeniem sądu stale zamieszkuje z jednym z rodziców, a drugi z nich ma ustalony ograniczony zakres kontaktów. Organ wskazał, że argumentację taką poparł Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w wyroku o sygn. II SA/Bd 1176/17, oddalając skargę skarżącego w sprawie dotyczącej odmowy przyznania przedmiotowego świadczenia na okres zasiłkowy 2016/2017. Pismem z dnia [...] sierpnia 2018 r. K. G. zaskarżył powyższą decyzję do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy, podtrzymując argumentację odwołania od decyzji I instancji. Podniósł nadto, że mimo wyroku sądu powszechnego zarówno on jak i matka dzieci wykonują dokładnie te same czynności względem nich, zaś zmiana w wyroku o sygn. X C 264/15 słowa "kontakty" na "opieka naprzemienna" nie wprowadziłaby żadnej różnicy w codziennej rzeczywistości. W ocenie skarżącego organy obu instancji, mimo stwierdzonej tożsamości wykonywanych czynności względem dzieci przez obojga rodziców, dyskryminują skarżącego na podstawie własnej interpretacji wyroku sądu rodzinnego. Skarżący zwrócił uwagę, że bieżąca sytuacja trwa od 12 lipca 2016 r., gdy nie było jeszcze prawomocnych wyroków dotyczących opieki nad dziećmi, a do chwili obecnej nie nastąpiły zmiany w sposobie sprawowania tej opieki. W jego ocenie organy pominęły okoliczność, że skarżący jest nie tylko ojcem w sensie biologicznym i prawnym, ale że uczestniczy w procesie wychowawczym dzieci i łoży na ich utrzymanie. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Poddawszy zaskarżoną decyzję kontroli dokonywanej na zasadach i w trybie określonym przepisami ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jednolity: Dz. U. z 2017 r., poz. 2188) oraz ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2018 r., poz. 1302 ze zm. – dalej "p.p.s.a."), Sąd uznał, że powzięta ona została w zgodzie z obowiązującymi przepisami prawa. Wniesiona skarga nie zasłużyła zatem na uwzględnienie. W rozpoznawanej sprawie zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia wychowawczego na córkę G. G., uzasadniając to tym, że wnioskodawca nie sprawuje nad nią opieki naprzemiennej z matką dzieci, albowiem opieka taka nie została ustanowiona orzeczeniem sądu. Organy administracyjne stanęły na stanowisku, że skarżącemu nie przysługuje wnioskowane świadczenie na dziecko, z uwagi na fakt, że władza rodzicielska nad dziećmi skarżącego, w tym jego córką, powierzona została ich matce, przy czym jednocześnie została ona ograniczona skarżącemu do współdecydowania o istotnych sprawach dzieci. Materialnoprawną podstawę zaskarżonego rozstrzygnięcia stanowią przepisy ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Zgodnie z art. 5 ust. 2- 3 u.p.w., świadczenie wychowawcze przysługuje w wysokości 500 zł miesięcznie na dziecko w rodzinie. W przypadku urodzenia dziecka, ukończenia przez dziecko 18. roku życia lub w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obydwojga rodziców rozwiedzionych, żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, kwotę świadczenia wychowawczego przysługującą za niepełny miesiąc ustala się, dzieląc kwotę tego świadczenia przez liczbę wszystkich dni kalendarzowych w tym miesiącu, a otrzymaną kwotę mnoży się przez liczbę dni kalendarzowych, za które to świadczenie przysługuje. Świadczenie wychowawcze przysługuje na pierwsze dziecko (...) jeżeli dochód rodziny w przeliczeniu na osobę nie przekracza kwoty 800 zł. Zgodnie z art. 2 pkt 16 u.p.w., rodzina w rozumieniu tej ustawy - oznacza odpowiednio następujących członków rodziny: małżonków, rodziców dzieci, opiekuna faktycznego dziecka oraz zamieszkujące wspólnie z tymi osobami, pozostające na ich utrzymaniu dzieci w wieku do ukończenia 25 roku życia, a także dzieci, które ukończyły 25 rok życia, legitymujące się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, jeżeli w związku z tą niepełnosprawnością przysługuje świadczenie pielęgnacyjne lub specjalny zasiłek opiekuńczy albo zasiłek dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów (Dz. U. z 2016 r., poz. 162); do członków rodziny nie zalicza się dziecka pozostającego pod opieką opiekuna prawnego, dziecka pozostającego w związku małżeńskim, a także pełnoletniego dziecka posiadającego własne dziecko; w przypadku gdy dziecko, zgodnie z orzeczeniem sądu, jest pod opieką naprzemienną obojga rodziców rozwiedzionych lub żyjących w separacji lub żyjących w rozłączeniu, dziecko zalicza się jednocześnie do członków rodzin obydwojga rodziców. Z powyższych zatem regulacji prawnych wynika, że pozostawanie dziecka pod naprzemienną opieką obojga rodziców nie jest kwestią mogącą podlegać interpretacji stron lub organu, prowadzącego dane postępowanie administracyjne a fakt ten musi wynikać wprost z orzeczenia sądu. Jak wyjaśnił to bowiem Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 22 sierpnia 2017 r. (sygn. akt I OSK 947/17), na gruncie przepisów ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci zasadą jest uznawanie danego dziecka za członka jednej rodziny a jednoczesne zaliczenia go do odrębnych rodzin obojga rodziców może nastąpić tylko wyjątkowo. W związku z powyższym, zdaniem Sądu, skoro w ustawie o pomocy państwa w wychowaniu dzieci ustawodawca zawarł definicję legalną pojęcia rodziny a językowa wykładnia tego przepisu nie budzi żadnych wątpliwości, to należy uznać, że ustawodawca – na gruncie omawianej ustawy – instytucję rodziny rozumiał tak, jak wyraził to w w/w definicji. Powyższy przepis jest przepisem szczególnym i - jako taki - musi być wykładany ściśle. Jakakolwiek zatem jego wykładnia rozszerzająca nie jest uzasadniona. Sąd w sprawie niniejszej akceptuje utrwalone już w tym względzie orzecznictwo Naczelnego Sądu Administracyjnego, że organy administracji publicznej, realizujące zadania w zakresie świadczenia wychowawczego, nie są uprawnione do badania, w jaki sposób w danym przypadku jest faktycznie sprawowana opieka nad dzieckiem przez jego rodziców. Zagadnienia związane ze sprawowaniem opieki nad małoletnimi dziećmi i uregulowaniem kontaktów pomiędzy rodzicami i dziećmi – jako ściśle powiązane z funkcjonowaniem rodziny - są bowiem sprawami cywilnymi, rozpatrywanymi w oparciu o przepisy prawa cywilnego a dokładnie tę jego część, którą stanowi prawo rodzinne i opiekuńcze. Rozpatrywanie tego rodzaju spraw należy zatem do właściwości sądu powszechnego. Zgodnie bowiem z art. 1 kodeksu postępowania cywilnego, kodeks ten normuje postępowanie sądowe w sprawach ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, jak również w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz w innych sprawach, do których przepisu Kodeksu stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy cywilne). Wprawdzie, w myśl art. 2 § 3 k.p.c., nie są rozpoznawane w postępowaniu sądowym sprawy cywilne, jeżeli przepisy szczególne przekazują je do właściwości innych organów, ale w omawianej materii brak jest tego rodzaju przepisów. Powyższe oznacza zatem, że - na zasadzie art. 2 § 1 k.p.c. – ustanowienie opieki naprzemiennej obojga rozwiedzionych rodziców nad dzieckiem należy do kompetencji sądu powszechnego a w braku takiego orzeczenia sądowego, istnienia tego rodzaju opieki nie można - w toku postępowania o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego - domniemywać (vide: wyrok NSA z dnia 22 sierpnia 2017 r. sygn. akt I OSK 947/17, wyrok NSA z dnia 17 listopada 2017 r. sygn. akt 1046/17, wyrok z dnia 17 stycznia 2018 r., sygn. akt I OSK 1669/17 oraz wyrok NSA z dnia 11 kwietnia 2018 r. sygn. akt I OSK 2088/17, dostępne na stronie orzeczenia.nsa.gov.pl). Jak wynika z właściwego w sprawie wyroku Sądu Okręgowego w Bydgoszczy z dnia 9 listopada 2016 r., sygn. akt I C 254/15, którym orzeczono o rozwiązaniu małżeństwa skarżącego, wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnimi dziećmi powierzono matce dzieci skarżącego, ograniczając mu jednocześnie władzę rodzicielską do współdecydowania o wszystkich istotnych sprawach dzieci, w szczególności sprawach dotyczących wychowania, edukacji i zdrowia. Wyrokiem tym ustalono nadto m.in. kontakty pozwanego z małoletnimi dziećmi na co drugi weekend od piątku po zajęciach szkolnych do niedzieli do godziny 19:00 oraz w co drugą środę i czwartek w tygodniu, w którym nie przypadają weekendowe kontakty, po zajęciach szkolnych do godziny 19:00 z możliwością noclegu. Ustalenie to zmienione zostało wyrokiem Sądu Apelacyjnego w Gdańsku z dnia 26 czerwca 2017 r., sygn. akt V ACa 42/17 w ten sposób, że dodatkowo Sąd Apelacyjny przyznał skarżącemu kontakty z dziećmi w trzy pierwsze tygodnie miesiąca lipca oraz pierwszy tydzień szkolnych ferii zimowych w latach parzystych oraz w trzy pierwsze tygodnie miesiąca sierpnia i drugi tydzień szkolnych ferii zimowych w latach nieparzystych, a ponadto w wymiarze 5 i 9 godzin odpowiednio w każdą Wigilię Bożego Narodzenia i każdy drugi dzień Świąt Bożego Narodzenia oraz w Dzień Dziecka, dni urodzin i imienin dzieci w godzinach uzgodnionych z ich matką. Mając powyższe na uwadze nie wzbudziło wątpliwości Sadu, że skoro skarżący nie legitymuje się orzeczeniem sądu o sprawowaniu przez skarżącego oraz jego byłą żonę opieki naprzemiennej nad ich dziećmi, to niemożliwym było uznanie, że córka skarżącego, na którą wnioskował on o przyznanie świadczenia wychowawczego, należy do jego rodziny w rozumieniu art. 2 pkt 16 u.p.w. Bez znaczenia dla sprawy miały okoliczności podnoszone przez skarżącego, jakoby w równej części łożył on na zaspokajanie potrzeb życiowych dzieci, a co potwierdzać mają przedłożone przez niego faktury i rachunki za odzież i żywność dla dzieci. Wskazać należy, że kwestię alimentacji rozstrzygnął we właściwym wyroku sąd powszechny, zobowiązując skarżącego do uiszczania określonej sumy do rąk matki dzieci skarżącego w comiesięcznych okresach. Wydatki ponad zasądzoną kwotę alimentów uznać należy za podlegające uznaniu skarżącego. Podobnie przedstawiony przez niego raport z wywiadu środowiskowego, potwierdzający dobre warunki mieszkaniowe dzieci skarżącego w okresie ich kontaktów ze skarżącym nie mogą mieć wpływu na stwierdzenie istnienia bądź nieistnienia przesłanki opieki naprzemiennej, a stanowią jedynie o zapewnieniu przez skarżącego prawidłowych warunków przebywania jego dzieci w czasie wykonywania prawa do kontaktów z nimi. Mając zatem na uwadze, że zebrany w sprawie materiał dowodowy nie pozwala na uznanie, że córka skarżącego znajduje się pod naprzemienną opieką obojga rodziców, nie można zatem tego dziecka zaliczyć do rodziny skarżącego, w rozumieniu art. 2 pkt 16 ustawy. W konsekwencji, rozstrzygnięcie organów o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia wychowawczego na córkę jest prawidłowe. Konkludując powyższe rozważania Sąd uznał działanie organów administracji w sprawie za zgodne z regulacją prawa materialnego. Skład orzekający nie dopatrzył się również naruszenia przepisów procedury w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy. Wobec czego, na podstawie art. 151 p.p.s.a., Sąd orzekł o oddaleniu skargi w całości.