II SA/Bd 1126/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Renata Owczarzak (spr.) Sędziowie sędzia WSA Jerzy Bortkiewicz asesor WSA Mariusz Pawełczak po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 8 lutego 2023 r. sprawy ze skargi G. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w [...] z dnia [...] września 2022 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2022 r., nr [...] Prezydent M. B. odmówił przyznania G. M. (dalej jako: "skarżąca") świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną – ojcem, K. M.. Decyzja został wydana po wcześniejszym uchyleniu przez WSA w Bydgoszczy, wyrokiem z dnia [...] grudnia 2021 r. sygn. akt II SA/Bd 1325/21 decyzji Prezydenta M. B. z dnia [...] maja 2021 r., nr 42411/21 i decyzji z dnia [...] sierpnia 2021 r., nr [...] Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które utrzymało w mocy decyzję organu I instancji o odmowie przyznania G. M. świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Organ ustalił, że skarżąca opiekowała się ojcem od lipca 2020r., nigdy nie pracowała, była uprawniona do specjalnego zasiłku opiekuńczego od [...] lipca 2020r do [...] kwietnia 2022r, ustalony znaczny stopień niepełnosprawności istnieje od 4. 11. 2011r. tj. po ukończeniu przez podopiecznego 25-go roku życia. Niepełnosprawność istnieje od [...] lipca 2003r. W dniu [...] kwietnia 2022r. K. M. zmarł. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w B., po rozpoznaniu odwołania skarżącej, decyzją z dnia [...] września 2022 r., nr [...] utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu rozstrzygnięcia organ odwoławczy wskazał, że ojciec skarżącej orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w B. z dnia [...] sierpnia 2020 r. został zaliczony do znacznego stopnia niepełnosprawności. Niepełnosprawność istnieje od [...] lipca 2003r Ponadto, z wywiadu środowiskowego przeprowadzonego przez pracownika socjalnego wynika, że opieka nad K. M. polegała na czynnościach higienicznych, przygotowywaniu posiłków, nadzorze procesu leczenia, towarzyszeniu w dojazdach do placówek służby zdrowia, prowadzeniu domu. W ocenie Kolegium, odwołująca wykonywała w zasadzie czynności dnia codziennego, wspierając ojca w chorobie. Opieka ta nie spełnia przy tym wymogów opieki, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Nie miała cech stałości i ciągłości Organ odwoławczy podkreślił, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za fakt braku możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Takiego związku organ się nie dopatrzył. W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy na powyższą decyzję, G. M. zarzuciła organowi naruszenie prawa materialnego mające istotny wpływ na wynik sprawy poprzez: a) dokonanie błędnej wykładni przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, zaniechanie wykładni systemowej i celowościowej i w konsekwencji niewłaściwe przyjęcie przez organ braku związku pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaną opieką nad ojcem oraz, że zakres opieki świadczony przez skarżącą nie wypełnia ww. dyspozycji, podczas gdy w rozumieniu wskazanego przepisu osoba niepełnosprawna w stopniu znacznym wymaga – w zależności od rodzaju schorzenia oraz aktualnego stanu zdrowia – opieki stałej lub długotrwałej, lecz niekoniecznie całodobowej; b) naruszenie przepisów postępowania mających istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 6, art. 8, art., 9, art., 77 § 1, art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy, tj. faktycznego zakresu opieki skarżącej nad ojcem, co skutkuje brakiem prawa do świadczenia pielęgnacyjnego i zwalnia organy rozstrzygające w sprawie z podejmowania działań zmierzających do wszechstronnego wyjaśnienia sprawy, pozwalającego na wydanie rozstrzygnięcia z uwzględnieniem słusznego interesu strony. W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: W pierwszej kolejności należy wskazać, że sprawa została rozpoznana po wcześniejszym uchyleniu decyzji organów obu instancji. Wprawdzie sąd uchylił wskazane decyzje lecz nie zawarł argumentów przemawiających za takim rozstrzygnięciem. Ocenił natomiast, że charakter sprawowanej opieki nie wypełnia dyspozycji art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Podstawę materialnoprawną wydanych w sprawie decyzji stanowią przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz.615; ze zm.; dalej jako "u.ś.r."). Zgodnie z art. 17 ust. 1 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji. Sąd podziela ocenę ustalonych okoliczności faktycznych sprawy wyrażoną przez organ odwoławczy, a sprowadzającą się do wniosku, że nie istnieje związek przyczynowy pomiędzy niepodejmowaniem (rezygnacją) zatrudnienia przez skarżącą, a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym ojcem. Powołując się na w orzecznictwo sądowoadministracyjne opieka, o której mowa w treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. musi być stała lub długoterminowa. Nie może to być opieka świadczona niecodziennie, a nawet jeżeli codziennie, to tylko przez część doby, zatem sporadycznie (por. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15). Podstawową przesłanką jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności ( tak Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 13 maja 2015r., sygn. akt I OSK 2820/13). Skarżąca nigdy nie pracowała i nie wykazała, że brak aktywności zawodowej był spowodowany wyłącznie koniecznością sprawowania opieki nad ojcem. Nie wskazywała również na okoliczności, które uniemożliwiały jej podjęcie zatrudnienia oraz, że nie było możliwości pogodzenia opieki z zatrudnieniem z uwagi na charakter czynności opiekuńczych i stopień zaangażowania w sprawowaniu opieki. Świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy, nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym rodzicem, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Podkreślić należy przy tym, że związek między rezygnacją z zatrudnienia (albo jego niepodejmowaniem), a sprawowaną opieką musi być bezpośredni i ścisły. W realiach niniejszej sprawy takiego rodzaju związku trudno się dopatrzyć. Nie zostały wskazane żadne nowe okoliczności, które podważałyby uprzednią ocenę, że opieka skarżącej nad ojcem nie spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Należy przy tym podkreślić, że podopieczny od [...] kwietnia 2022r. już nie żyje. Wcześniej opieka polegała na tych samych, ocenionych już czynnościach a nie wskazano na inne, dodatkowe obowiązki. Samo przygotowywanie posiłków, nadzór procesu leczenia, towarzyszenie w dojazdach do placówek służby zdrowia i prowadzeniu domu nie ma cech stałości i długotrwałości. Prowadzenie gospodarstwa domowego nie stanowi czynności tak bardzo czasochłonnych, które wykluczałyby podjęcie jakiegokolwiek zatrudnienia. Czynności te nie zajmują tyle czasu, aby determinowały konieczność całkowitej rezygnacji z zatrudnienia (lub jego niepodejmowania) czy też uniemożliwiały podjęcie pracy w ograniczonym jej wymiarze. Nie świadczą one o konieczności sprawowania stałej lub długotrwałej opieki innej osoby, stanowiąc jednocześnie codzienne zajęcia osób, w tym takich, które również pracują zawodowo. Także czynności związane z opieką nad ojcem skarżącej ograniczające się do pomocy w czynnościach higienicznych, nadzorze procesu leczenia i towarzyszeniu w dojazdach do placówek służby zdrowia, nie są czynnościami oznaczającymi opiekę innej osoby w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. Nie sposób zatem przyjąć, aby skarżąca z uwagi na zakres i rozmiar czynności, jakie wykonywała opiekując się ojcem, rzeczywiście nie mogła podjąć żadnego zatrudnienia, choćby w niepełnym wymiarze czasu pracy. Wskazane przez skarżącą czynności, które podejmowała w ramach opieki nad niepełnosprawnym ojcem były przede wszystkim, jak już podkreślano, zwykłymi czynnościami życia codziennego. Jak zwrócił uwagę sąd, nie było podstaw do kwestionowania złego stanu zdrowia ojca skarżącej i konieczności pomocy przy niektórych czynnościach, jednak sam znaczny stopnień niepełnosprawności, jak również fakt sprawowania opieki nie stanowią w świetle art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych samodzielnej podstawy do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Opieka ta, jak podkreślano, musi być opieką nie tylko stałą, ale również na tyle absorbującą, że wyklucza podjęcie zatrudnienia. W tym stanie rzeczy, zaskarżona decyzja została wydana zgodnie z prawem. Wprawdzie w sentencji poprzedniego orzeczenia Sądu, którym uchylono decyzję organów obu instancji nie podano okoliczności przemawiających za takim rozstrzygnięciem ale w odniesieniu do okoliczności ocenionych już przez Sąd, obecnie Sąd wyraża tożsamą ocenę. Jak słusznie wskazał organ I instancji, przeszkodą do wydania pozytywnej decyzji wynikającą z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy była również okoliczności korzystania ze świadczenia w postaci specjalnego zasiłku opiekuńczego. Wprawdzie wnioskodawczyni występowała o uchylenie tej decyzji a wniosek nie został załatwiony, to należy podkreślić, że uchylenie takiej decyzji wywołuje skutek ex nunc, natomiast podopieczny już nie żyje, zatem ewentualne uchylenie przeszkody w postaci pobierania wymienionego świadczenia nie miałoby wpływu na wynik rozstrzygnięcia. W tych okolicznościach skarga nie zawiera usprawiedliwionych podsta , zatem Sąd na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 poz. 329 ze zm.) orzekł jak w sentencji.