II SA/Bd 1142/14

Dnia 3 grudnia 2014 roku Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Joanna Brzezińska Sędziowie: sędzia WSA Anna Klotz (spr.) sędzia WSA Renata Owczarzak Protokolant: asystent sędziego Krzysztof Cisewski po rozpoznaniu w II Wydziale na rozprawie w dniu 3 grudnia 2014 roku sprawy ze skargi S. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] r., nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego i specjalnego zasiłku celowego oddala skargę. Decyzją z dnia [...] sierpnia 2014 r. Nr [...] Kierownik Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w C., działający z upoważnienia Wójta Gminy C., na podstawie art. 3, art. 4, art. 8, art. 11 ust. 1, art. 17 pkt 5, art. 39, art. 41 pkt 1, art. 98, art. 106 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.), odmówił S. K. przyznania pomocy w formie drzewa opałowego. W uzasadnieniu organ wskazał, że zgodnie z art. 8 ust. 1 pkt 1 ww. ustawy, prawo do świadczeń z pomocy społecznej przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 542 zł miesięcznie, zwanej dalej "kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej". Wnioskodawca jest osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym na stałe, prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe. Źródłem jego utrzymania jest renta rolnicza z dodatkiem pielęgnacyjnym w wysokości [...] zł. Z dochodu tego potrącane są zajęcia komornicze. Uzyskiwany przez skarżącego dochód przekracza kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej uprawniające do przyznania pomocy finansowej, zatem nie przysługuje stronie zasiłek celowy. Z kolei świadczenia pieniężne z pomocy społecznej, o których mowa w art. 41 pkt 1 i 2 u.p.s. mają charakter fakultatywny i mogą być przyznawane w szczególnie uzasadnionych przypadkach. W ocenie organu, sytuacja życiowa wnioskodawcy ustalona w wywiadzie środowiskowym nie nosi cech sytuacji szczególnej, gdyż skarżący nie ponosi i nie potwierdził wysokich kosztów leczenia, opłat za energię elektryczną, które mogłyby wskazywać na szczególnie trudną sytuację finansową. Organ nie znalazł podstaw do przyznania skarżącemu pomocy wskazując, że strona znaczną część swoich zasobów finansowych przeznacza na ciągłą korespondencję z innymi instytucjami, co świadczy o marnotrawieniu własnych środków finansowych. W odwołaniu od ww. decyzji S. K. z uwagi na trudną sytuację zdrowotną oraz dochodową, wniósł o przyznanie pomocy w formie drewna opałowego i węgla. Zarzucił organowi dyskryminację i lekceważące podejście do jego sytuacji. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. decyzją z dnia [...] września 2014r. Nr [...] , na podstawie art. 3, art. 4, art. 8 oraz art. 41 pkt 1 w związku z art. 39 ust. 1, art. 106 ust. 1 i 4 i art. 150 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej oraz art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2013 r. poz. 267) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. Organ odwoławczy wskazał, że pomoc społeczna ma na celu umożliwienie osobom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Prawo do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej przysługuje jednak przede wszystkim osobom, których dochód nie przekracza kryterium dochodowego ustalonego zgodnie z art. 8 ust. 1 u.p.s. Dochody miesięczne S. K. w wysokości [...] zł, na które składają się świadczenia wymienione przez organ I instancji, przekraczają ustawowe kryterium dochodowe umożliwiające przyznanie wnioskowanej pomocy wynoszące 542 zł. Organ I instancji słusznie przy tym do dochodu skarżącego zaliczył również tę część renty, która jest potrącana przez komornika albowiem stanowi ona jego przychód i brak jest podstaw do dokonania odliczenia (art. 8 ust. 3 u.p.s.). Zdaniem Kolegium, decyzja organu I instancji była także prawidłowa w zakresie w jakim odmówiła skarżącemu przyznania pomocy, o której mowa w art. 41 pkt 1 u.p.s., zważywszy na jej uznaniowy charakter i brak przesłanek uzasadniających przyznanie takiego zasiłku. Organ podkreślił, że organ I instancji szczegółowo zbadał sytuację mieszkaniową, rodzinną, zdrowotną i majątkową skarżącego, a zebrane w sprawie dowody nie wskazują, aby w przedmiotowej sprawie zachodził szczególnie uzasadniony przypadek, uzasadniający przyznanie specjalnego zasiłku celowego. Na powyższą decyzję S. K. wniósł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego, zarzucając organom naruszenie interesu społecznego. W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w T. wniosło o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy zważył, co następuje: Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę zgodności z prawem działalności administracji publicznej - art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. Nr 153, poz. 1269 ze zm.). W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.), decyzja administracyjna podlega uchyleniu wówczas, gdy Sąd stwierdzi naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego albo inne naruszenie przepisów postępowania jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy. W zakresie tak określonej kognicji wskazać należy, iż skarga jest niezasadna, bowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu. Przedmiot sądowej kontroli w przedmiotowej sprawie stanowi decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w T. z dnia [...] września 2014 r., mocą której utrzymano w mocy rozstrzygnięcie organu I instancji odmawiające przyznania skarżącemu pomocy w formie drzewa opałowego, z uwagi na brak spełnienia przez stronę przesłanki szczególnie uzasadnionego przypadku, o której mowa w art. 41 pkt 2 ustawy o pomocy społecznej. Stanowisko to zakwestionował skarżący. Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia organów administracji w niniejszej sprawie stanowiły przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tekst jedn. Dz. U. z 2013 r., poz. 182 ze zm.), dalej jako: "u.p.s." oraz rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 17 lipca 2012 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej (Dz. U. z 2012 r., poz. 823). Podkreślić należy, że rodzaje świadczeń z pomocy społecznej oraz zasady i tryb ich udzielania reguluje powyżej wskazana ustawa o pomocy społecznej. Stosownie do treści art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Zgodnie zaś z art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s., prawo do tego świadczenia przysługuje osobie samotnie gospodarującej, której dochód nie przekracza kwoty 542 zł miesięcznie, zwanej kryterium dochodowym osoby samotnie gospodarującej. Zauważyć trzeba, że w sytuacji przekroczenia kryterium dochodowego na osobę w rodzinie ustawodawca, w art. 41 u.p.s., przewidział przyznanie, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, osobie albo rodzinie o dochodach przekraczających kryterium dochodowe: 1) specjalnego zasiłku celowego w wysokości nieprzekraczającej odpowiednio kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub rodziny, który nie podlega zwrotowi; 2) zasiłku okresowego, zasiłku celowego lub pomocy rzeczowej, pod warunkiem zwrotu części lub całości kwoty zasiłku lub wydatków na pomoc rzeczową. Ze zgromadzonego w rozpoznawanej sprawie materiału dowodowego wynika, że skarżący prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe i uzyskuje dochód w wysokości [...] zł miesięcznie. Nie ulega zatem wątpliwości, że wskazany dochód przekraczał wysokość kryterium dochodowego określonego w powołanym wyżej art. 8 ust. 1 pkt 1 u.p.s. Prawidłowo zatem organy orzekające w sprawie zastosowały art. 41 powołanej ustawy. Podkreślić należy, że z treści cytowanego art. 41 u.p.s. wynika, że świadczenia na podstawie tego przepisu przyznawane są w ramach uznania administracyjnego. Oznacza to, że nie zawsze nawet osoba spełniająca ustawowe kryteria do przyznania zasiłku celowego zasiłek ten otrzyma, ponieważ organ może, ale nie musi przyznać świadczenie. Nie zawsze też zasiłek celowy zostanie przyznany w wysokości zgodnej z oczekiwaniami osoby ubiegającej się o to świadczenie. Z przepisów prawa regulujących tryb przyznawania świadczeń z pomocy społecznej wynika, że udzielając stosownych świadczeń, organ kieruje się ogólną zasadą dostosowywania rodzaju, formy i rozmiaru świadczeń do okoliczności konkretnej sprawy, jak również uwzględniania potrzeby osób korzystających z pomocy. Powyższe stanowisko znajduje swoje odzwierciedlenie w ugruntowanym orzecznictwie sądów administracyjnych (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 stycznia 2014 r., sygn. akt I OSK 1559/12, dnia 25 stycznia 2011 r., sygn. akt I OSK 1560/10, poz. baza wyroków www.nsa.gov.pl). Specjalny zasiłek celowy może być zatem przyznany osobie lub rodzinie uzyskującej dochód przekraczający kryterium dochodowe. Jednocześnie art. 41 pkt 1 ustawy o pomocy społecznej nakłada na organ pomocy społecznej obowiązek rozważenia sytuacji życiowej osoby ubiegającej się o pomoc w kategoriach "przypadku szczególnie uzasadnionego", przy czym na ocenę w tym zakresie nie ma wpływu wysokość uzyskiwanego dochodu. Celem tego przepisu jest bowiem stworzenie możliwości przyznania żądanego zasiłku celowego właśnie w sytuacji, gdy uzyskiwany dochód przekracza kryterium dochodowe ustalone w art. 8 ust. 1 ww. ustawy. Co istotne, ustawodawca nie wyjaśnia, co należy uznać za szczególnie uzasadnione przypadki, jednak w ocenie Sądu muszą one bezsprzecznie polegać na niemożności zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych człowieka, takich jak żywność, utrzymanie higieny, konieczne lekarstwa czy zakup opału. Z art. 3 ust. 3 i 4 ustawy o pomocy społecznej wynika, że rodzaj, forma i rozmiar świadczenia z pomocy powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy, przy czym potrzeby osób korzystających z pomocy powinny być uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. W związku z tym organ administracji publicznej może odmówić przyznania świadczenia lub też przyznać je w innym rozmiarze niż domaga się tego strona. Zarówno przyznanie świadczenia, jak i jego wysokość, uzależnione są bowiem od możliwości finansowych organu przyznającego pomoc oraz ilości innych osób potrzebujących, a zamieszkujących na terenie danej gminy. Innymi słowy, z przytoczonych przepisów wynika, że organy administracji nie mają całkowitej swobody w zakresie przyznania zasiłków celowych, gdyż zasadniczym ograniczeniem są konkretne możliwości danego ośrodka pomocy społecznej. W zaskarżonych decyzjach zaakcentowano, że rozstrzygnięcia wydawane w oparciu o art. 41 ustawy mają charakter uznaniowy, co oznacza, że nawet w przypadku spełniania wszystkich ustawowych przesłanek organ pomocy społecznej może orzec o odmowie przyznania świadczenia, przy czym przed wydaniem decyzji powinien szczegółowo zbadać sytuację rodzinną, zdrowotną i majątkową wnioskodawcy i racjonalnie uzasadnić podjętą decyzję. Warto również wskazać, że Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 25 stycznia 2008 r. (sygn. akt l OSK 624/2007, opubl. w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, www.orzeczenia.nsa.gov.pl) stwierdził, że sam fakt spełnienia kryteriów ustawowych nie oznacza automatyzmu w przyznawaniu osobie zainteresowanej świadczenia w wysokości zgodnej z jej oczekiwaniami. Organ rozpoznając wniosek o przyznanie zasiłku celowego musi bowiem mieć na względzie nie tylko interes osoby wnioskującej, lecz także interesy innych osób będących w trudnej sytuacji materialnej. Przenosząc powyższe kwestie na grunt rozpatrywanej sprawy należy wskazać, że bezsprzecznie skarżący znajduje się w trudnej sytuacji życiowej. Jest osobą schorowaną z orzeczonym stopniem niepełnosprawności, w podeszłym wieku, prowadzącą jednoosobowe gospodarstwo domowe. Nie oznacza to jednak, że organom rozpatrującym wnioski skarżącego można zarzucić, iż w zaskarżanych rozstrzygnięciach naruszyły prawo. W ocenie Sądu, organy obu instancji dokonały prawidłowych ustaleń faktycznych, rozważyły i opisały dokładnie sytuację życiową skarżącego i prowadziły postępowanie w zgodzie z przepisami Kodeksu postępowania administracyjnego. Podkreślić należy, że organ pomocy społecznej obowiązany jest oceniać sytuacje danej osoby w kontekście ilości osób oczekujących udzielenia świadczeń w całej gminie, ich sytuacji, oraz możliwości finansowych organu. Nadto, co Sądowi wiadome z urzędu, skarżący ubiegał się o przyznanie pomocy na zakup drzewa opałowego oraz węgla w formie wielu świadczeń zarówno zasiłku celowego, jak i specjalnego zasiłku celowego. W realiach niniejszej sprawy, zasadnie również organ I instancji wskazał, że osoba, która przeznacza własne zasoby finansowe na realizowanie innych potrzeb niż zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych, nie może oczekiwać zastąpienia jej przez organ pomocy społecznej w zaspokojeniu tychże podstawowych potrzeb. Skarżący, jak wynika z akt sprawy, konsekwentnie odmawia przyjęcia pomocy zaoferowanej przez pracownika socjalnego w formie przekazania żywności z Banku Żywnościowo- Rzeczowego w T., co także prowadzi do pogorszenia własnej sytuacji majątkowej. Należy również podzielić stanowisko organów, iż brak jest podstaw do uznania, że skarżący, mimo iż jego dochód przekracza ustawowe kryterium, na skutek szczególnych okoliczności bądź nadzwyczajnego zdarzenia losowego, znalazł się czasowo w sytuacji uzasadniającej przyznanie mu pomocy na zakup środków opałowych. Z tych powodów, mając na uwadze charakter decyzji podjętych w ramach uznania administracyjnego, brak jest podstaw podważenia dokonanej przez organy oceny, że sytuacja życiowa skarżącego i możliwości finansowe organu pomocy społecznej I instancji uzasadniały odmowę przyznania skarżącemu wnioskowanego świadczenia z pomocy społecznej. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 151 p.p.s.a., skarga podlegała oddaleniu.