II SA/Bd 1145/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Leszek Tyliński po rozpoznaniu w dniu 28 listopada 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu D. I. i R. I. na postanowienie referendarza sądowego Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 26 października 2016 r. sygn. akt II SA/Bd 1145/16 w sprawie ze skargi D. I. i R. I. na decyzję Kujawsko-Pomorskiego Wojewódzkiego Inspektora Nadzoru Budowlanego w Bydgoszczy z dnia 8 sierpnia 2016 r., nr WINB-WOP.7721.99.2016.ML w przedmiocie nakazu doprowadzenia obiektu do stanu poprzedniego postanawia utrzymać w mocy zaskarżone postanowienie. D. I. i R. I., (dalej skarżący, strona) wystąpili z wnioskiem o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Ze złożonego przez skarżących formularza wniosku o stanie rodzinnym, majątku i dochodach wynika, że skarżący prowadzą wspólnie gospodarstwo domowe. Dochód tegoż gospodarstwa wynosi łącznie 3.866,95 zł netto miesięcznie z tytułu świadczeń emerytalnych. Posiadają mieszkanie o powierzchni 117 m2. Ponadto oświadczyli, że posiadają oszczędności w wysokości ok. 27.000,00 zł z przeznaczeniem ,,na tzw. czarną godzinę". Podali, że posiadają zobowiązania i stałe wydatki, które miesięcznie wynoszą ok. 1.557,00 zł (w tym m.in. czynsz, media, koszty leczenia, ubezpieczenia). Poza tym powołali się na swoją trudną sytuację zdrowotną. Postanowieniem dnia 26 października 2016r. referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Bydgoszczy oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy w zakresie całkowitym. W uzasadnieniu postanowienia referendarz sądowy stwierdził, że skarżący nie wykazali, że nie posiadają i nie są w stanie zdobyć środków pieniężnych na sfinansowanie swojego udziału w postępowaniu sądowym bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny. Nie zgadzając się z powyższym postanowieniem skarżący złożyli sprzeciw, w którym wnieśli o zmianę postanowienia referendarza w całości: zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zaskarżone postanowienie należało utrzymać w mocy. Zgodnie z art. 259 § 1 ww. ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2016 r., poz. 718), zwanej dalej "p.p.s.a.", od zarządzeń i postanowień referendarza sądowego w zakresie odmowy przyznania prawa pomocy przysługuje sprzeciw do właściwego wojewódzkiego sądu administracyjnego. Natomiast w myśl art. 260 § 1 p.p.s.a., rozpoznając sprzeciw od zarządzeń i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6-8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia albo utrzymuje w mocy. Przy tym zgodnie z art. 260 § 2 w sprawach, o których mowa w § 1, sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu, a w myśl § 3 tego artykułu sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym. Stosownie do treści art. 246 § 1 pkt 1 p.p.s.a., prawo pomocy w zakresie całkowitym (a o takie wnosi strona skarżąca) może być przyznane osobie fizycznej gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Celem występującej w postępowaniu sądowoadministracyjnym instytucji "prawa pomocy" jest zapewnienie realizacji prawa do sądu stronie, która ze względu na dochody, stan majątkowy i rodzinny nie może ponieść kosztów związanych ze swym udziałem w sprawie. Prawo pomocy jest odstępstwem od zasady odpłatności postępowania sądowego i z tego powodu jego przyznanie następuje jedynie w wyjątkowych przypadkach, a mianowicie w sytuacji, gdy ograniczone możliwości płatnicze strony lub ich brak, pozbawiają ją możności skorzystania z przysługującego jej prawa do sądu. Przeszkoda ta musi być realna, a do stwierdzenia jej zaistnienia niezbędne jest dokładne poznanie sytuacji wnioskodawcy. To na składającym wniosek spoczywa ciężar przekonania Sądu, że znajduje się w sytuacji, która została uznana przez ustawodawcę za usprawiedliwiającą przyznanie prawa pomocy (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 listopada 2012r., sygn. akt I FZ 429/12 – dostępne na stronie internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl, podobnie jak pozostałe, przytaczane w dalszej części uzasadnienia, orzeczenia). Skoro udzielenie stronie prawa pomocy w postępowaniu przed sądem administracyjnym jest formą jej dofinansowania z budżetu państwa, to powinno ono sprowadzać się do przypadków, w których zdobycie środków na sfinansowanie jej udziału w postępowaniu sądowym jest rzeczywiście obiektywnie niemożliwe (por. postanowienie Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 3 stycznia 2013r., sygn. akt II FZ 987/12, LEX nr 1274301). Ponadto w orzecznictwie podkreśla się, że instytucja przyznania prawa pomocy ma charakter wyjątkowy i jest stosowana tylko w przypadkach osób charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Może być ono przyznane na wniosek osób bardzo ubogich, znajdujących się ze względu na różne zdarzenia życiowe w sytuacji, która nie pozwala im na poniesienie jakichkolwiek kosztów postępowania, lub gdy ich zapłata byłaby związana z poniesieniem uszczerbku koniecznego dla wnioskującego i jego rodziny, tj. uniemożliwiłoby zaspokojenie najbardziej podstawowych potrzeb życiowych. Z przedstawianych oświadczeń wynika, że skarżący prowadzą wspólnie gospodarstwo domowe. Dochód tegoż gospodarstwa wynosi łącznie 3.866,95 zł netto miesięcznie z tytułu świadczeń emerytalnych. Posiadają mieszkanie o powierzchni 117 m2. Ponadto oświadczyli, że posiadają oszczędności w wysokości ok. 27.000,00 zł z przeznaczeniem ,,na tzw. czarną godzinę". Podali, że posiadają zobowiązania i stałe wydatki, które miesięcznie wynoszą ok. 1.557,00 zł (w tym m.in. czynsz, media, koszty leczenia, ubezpieczenia). Poza tym powołali się na swoją trudną sytuację zdrowotną. W ocenie Sądu, w zaskarżonym postanowieniu referendarz sądowy zasadnie ocenił kondycję finansową skarżących słusznie przyjmując, że opisana we wniosku o przyznanie prawa pomocy sytuacja majątkowa i osobista skarżących nie wskazuje, wbrew twierdzeniom wnioskodawców, iż nie posiadają oni, czy też nie są w stanie zdobyć środków pieniężnych na opłacenie kosztów postępowania. Nie zmieniają tej oceny podniesione w sprzeciwie okoliczności. Przypomnieć należy, że instytucja prawa pomocy ma charakter wyjątkowy, co oznacza, że może być stosowana tylko w przypadku osób ubogich, charakteryzujących się trudną sytuacją materialną. Dlatego też przyznanie pomocy w zakresie częściowym, o co ubiegają się skarżący, jest ograniczone wyłącznie do przypadków, gdy zapłata wymaganych kosztów groziłaby zachwianiem zaspokojenia niezbędnych potrzeb egzystencjalnych. Jak podnosi się w orzecznictwie, przez uszczerbek utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny, należy rozumieć zachwianie sytuacji materialnej i bytowej strony w taki sposób, że nie jest ona w stanie zapewnić sobie minimum warunków socjalnych. Naczelny Sąd Administracyjny w postanowieniu z 10 maja 2005r., sygn. akt II OZ 318/05 wskazał, że prawo pomocy przyznawane jest osobom, które pomimo starań i przy największym możliwym wysiłku nie mogą ponieść kosztów postępowania, ponieważ ich dochód jest wybitnie niski lub też nie osiągają żadnego dochodu. Skarżący natomiast nie wykazali zaistnienia takich okoliczności. Przeciwnie, przedstawione w sprawie okoliczności nie wskazują na konieczność zakwalifikowania skarżących do osób wymagających pomocy Państwa w zakresie ponoszenia kosztów sądowych, albowiem ich sytuacja finansowa, pozwala zdaniem Sądu, na zaspokojenie bieżących wydatków. Na tle przedstawionej sytuacji majątkowej, Sąd uznaje za prawidłowe stanowisko referendarza sądowego, że okoliczności przedstawione przez skarżących nie są wystarczające dla przyznania im prawa pomocy we wnioskowanym zakresie. Skarżący nie wykazali w sposób dostateczny, że nie są w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z przedstawionych powyżej przyczyn na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 i art. 260 p.p.s.a., utrzymano w mocy zaskarżone postanowienie.